Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.496 bài, trang 486 trên 1.475
Uống nước thảo mộc như dây hương hằng ngày không hoàn toàn an toàn cho gan thận. Nghiên cứu độc học trên chuột cho thấy dù ít gây ngộ độc cấp tính, việc dùng chiết xuất liều cao liên tục 28 ngày có thể làm hoại tử mô gan, thận và biến đổi chức năng lọc thải.
Nhiều tin đồn lan truyền dâu gai có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư, chữa khỏi bệnh nan y. Tuy nhiên, các nghiên cứu hoạt chất mới dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả điều trị ung thư trên người.
Nhiều hoạt chất polyphenol và thảo dược tự nhiên có thể ức chế hoặc làm biến đổi men gan cytochrome P450 trong các thử nghiệm ống nghiệm. Riêng dây chè chưa có nghiên cứu lâm sàng khẳng định tương tác có hại trên người, nhưng người đang uống thuốc tây chuyển hóa qua gan vẫn cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ.
Uống nước sắc dây chặc chìu thay nước lọc mỗi ngày là thói quen không tốt cho sức khỏe. Lạm dụng thảo dược kéo dài buộc gan và thận làm việc liên tục để chuyển hóa hoạt chất, dễ dẫn đến tổn thương tế bào gan; người dân chỉ nên dùng nước sắc loãng với lượng vừa phải theo từng đợt ngắn.
Nhiều người quan tâm thành phần hóa học của dây bánh nem (chi *Bowringia*), song các nghiên cứu cung cấp hiện tập trung vào chi *Callicarpa* (tử châu). Bằng chứng cho thấy các loài thực vật này chứa nhóm chất triterpenoid, flavonoid, phenylethanoid glycoside và tinh dầu, có tiềm năng cầm máu trong thử nghiệm thực nghiệm.
Quả dâu tằm chứa nhiều chất chống oxy hóa anthocyanin và các hợp chất hỗ trợ kiểm soát đường ruột. Tuy nhiên, thói quen ngâm dâu tằm với nhiều đường tinh luyện làm tăng vọt lượng đường hấp thu, áp đảo lợi ích sinh học tự nhiên và gây nguy cơ tăng đường huyết, tích tụ mỡ thừa cho người sử dụng.
Axit aristolochic trong các loài thuộc chi Aristolochia, bao gồm dây khố rách (*Aristolochia tagala*), là tác nhân gây tổn thương ống thận, xơ hóa thận tiến triển và ung thư đường tiết niệu. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận độc tính thận nghiêm trọng, cho thấy mức độ an toàn của thảo dược chứa hợp chất này rất thấp.
Bà bầu có thể ăn rau choại với lượng vừa phải nhưng cần nấu chín kỹ và chọn nguồn gốc sạch. Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh rau choại gây co bóp tử cung, song bằng chứng về an toàn vi chất vẫn còn hạn chế, đòi hỏi thai phụ phải thận trọng.
Phụ nữ mang thai có thể ăn lá dây mảnh bát nấu chín như rau thông thường với lượng vừa phải, nhưng cần tránh hoàn toàn dịch chiết đậm đặc. Hiện chưa có nghiên cứu trên người chứng minh tính an toàn; nghiên cứu động vật cho thấy dịch chiết thảo dược này có thể gây biến đổi nồng độ nội tiết tố.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dịch chiết dây chìa vôi (*Cissus quadrangularis*) không gây độc tế bào gan hay tổn thương thận ở liều thử nghiệm. Tuy nhiên, việc lạm dụng ngâm thảo dược này với rượu trắng nồng độ cồn cao vẫn tiềm ẩn gánh nặng lớn cho gan và thận do chính độc tính của ethanol.
Nhiều người có thói quen sắc dây lõi tiền uống thay trà hằng ngày để giải nhiệt, thanh lọc cơ thể. Tuy nhiên, đây là quan niệm sai lầm do dược liệu này chứa hoạt tính sinh học chưa được kiểm chứng an toàn dài hạn, việc dùng bừa bãi không kiểm soát liều lượng dễ gây quá tải, tổn thương cho gan và thận.
Chiết xuất từ thân dây chặc chìu cho thấy khả năng ức chế enzyme tạo acid uric mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả hạ acid uric trên cơ thể người bệnh gút vẫn chưa có, do đó người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Dây lõi tiền là vị thuốc dân gian chứa nhiều hoạt chất alkaloid có hoạt tính sinh học mạnh. Việc tự ý đun uống quá liều hoặc dùng dược liệu không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, tổn thương thần kinh và tiêu hóa. Người bệnh chỉ nên sử dụng lượng vừa phải theo chỉ định của bác sĩ y học cổ truyền.
Ignatia amara chiết xuất từ hạt dây gió thường được quảng bá như liệu pháp vi lượng đồng căn trị lo âu. Dù vậy, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng trên động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả chữa lo âu ở người.
Dây lõi tiền và củ bình vôi cùng thuộc chi *Stephania* nhưng sở hữu thành phần hóa học và tác dụng sinh học hoàn toàn khác biệt. Dây lõi tiền giàu alkaloid hasubanan kháng viêm, kháng khuẩn, trong khi củ bình vôi chứa l-tetrahydropalmatine và cepharanthine giúp an thần, chống ký sinh trùng sốt rét. Nhầm lẫn giữa hai loài tiềm ẩn rủi ro độc tính khó lường.
Uống dây lõi tiền hoặc các thảo dược cùng họ Menispermaceae kéo dài tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe, đặc biệt là nguy cơ tích lũy độc tính lên tim, hệ thần kinh và thận. Việc nhầm lẫn dược liệu hoặc lạm dụng alkaloid tự nhiên chưa qua kiểm soát liều lượng có thể gây hại nghiêm trọng cho cơ thể.
Nhiều người bệnh đái tháo đường tự ý dùng dây ký ninh kèm thuốc Tây với hy vọng hạ nhanh đường huyết. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược này không giúp kiểm soát đường huyết trên lâm sàng, mà còn gây ức chế enzym CYP3A4, biến đổi chuyển hóa thuốc và tiềm ẩn nguy cơ viêm gan nhiễm độc cấp nghiêm trọng.
Nhiều lời đồn cho rằng uống dây chè giúp hạ đường huyết nhanh chóng. Các nghiên cứu thực nghiệm xác nhận thảo dược này có chứa hoạt chất ức chế enzyme chuyển hóa đường và hỗ trợ giảm glucose máu trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị.
Tự ý hái dây khố rách sắc nước uống tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng đối với sức khỏe. Chuyên gia kiểm nghiệm cảnh báo các loài thuộc chi này chứa axit aristolochic gây suy thận mạn tính và ung thư, loại độc tính bền nhiệt không thể loại bỏ bằng phương pháp đun sắc thông thường.
Uống nước sắc dây chìa vôi dài ngày có thể gây rủi ro cho gan và thận nếu dùng liều cao liên tục. Các nghiên cứu độc tính tiền lâm sàng trên chi Cissus cho thấy mức liều quá cao làm tăng men gan ALT, tăng trọng lượng gan và biến đổi mô thận, do đó cần dùng ngắt quãng.
