Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.494 bài, trang 485 trên 1.475
Nhiều lời đồn cho rằng dây săng máu giúp giải tỏa căng thẳng và an thần thần tốc. Thực tế, các nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận chiết xuất dầu hạt thảo dược này có tác dụng giảm lo âu, hạ stress trên mô hình chuột thí nghiệm, nhưng vẫn hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng đầy đủ để chứng minh hiệu quả và an toàn trên cơ thể người.
Dù dây nôi (*Cissus adnata*) được dân gian truyền tai nhau về công dụng trị đau khớp, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và trong ống nghiệm. Chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả chữa khớp của loài cây này.
Dây săng máu chứa nhiều hoạt chất tác động mạnh lên hệ thần kinh và làm thay đổi nồng độ các chất dẫn truyền như serotonin hay acetylcholine. Việc tự ý phối hợp dược liệu này với thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI có thể dẫn đến nguy cơ tương tác dược lý, gây ức chế thần kinh quá mức và đe dọa sức khỏe.
Dây nôi và hồ đằng bốn cạnh là hai loài thực vật khác nhau thuộc chi *Cissus*, không thể dùng thay thế cho nhau. Trong khi hồ đằng bốn cạnh đã được khoa học ghi nhận khả năng kháng viêm và hỗ trợ xương khớp, dữ liệu về dây nôi còn rất hạn chế, nếu nhầm lẫn dễ dẫn đến sai lệch liều dùng.
Ăn cá đánh bằng dây thuốc cá tiềm ẩn nguy cơ phơi nhiễm rotenone, một chất ức chế chuỗi hô hấp tế bào có thể ngấm vào thịt và nội tạng cá. Dù rotenone hấp thu kém qua đường ruột người so với mang cá, các bằng chứng khoa học cho thấy dư lượng hóa chất này vẫn tồn lưu và liên quan đến tổn thương tế bào thần kinh.
Dây ký ninh chứa hoạt chất có khả năng ức chế ký sinh trùng sốt rét trên mô hình tế bào và động vật gặm nhấm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người và thảo dược này có nguy cơ gây độc cho gan, tuyệt đối không được dùng thay thế thuốc điều trị sốt rét chuẩn.
Nhiều người có thói quen giã lá dây quai bị đắp khi bị sưng viêm, nhưng phương pháp này tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc dị ứng, bỏng rát và nhiễm trùng mô mềm nguy hiểm. Khoa học hiện chưa có bằng chứng xác nhận tính an toàn của việc đắp lá tươi trực tiếp lên da.
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng nước sắc dây quai bị do chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh tính an toàn đối với thai kỳ. Hoạt chất chưa rõ nguồn gốc từ loại cây này có thể qua nhau thai gây độc, kích thích tử cung hoặc dẫn đến các biến chứng sản khoa khó lường.
Trà lá dâu tằm được nhiều người truyền tai như thức uống thanh nhiệt, nhưng dữ liệu an toàn trên thai kỳ hiện vẫn còn thiếu hụt nghiêm trọng. Chưa có thử nghiệm độc tính sinh sản trên người, vì vậy phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng để tránh những nguy cơ khó lường cho mẹ và thai nhi.
Hạt săng máu được đồn thổi là vị thuốc bổ não, nhưng dược tính mạnh của loại hạt này tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe. Phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật, người mắc bệnh dạ dày và nam giới trong độ tuổi sinh sản cần hết sức thận trọng để tránh ngộ độc và biến chứng nguy hiểm.
Các hợp chất đắng clerodane diterpenoid phân lập từ dây ký ninh thể hiện khả năng ức chế phản ứng viêm đáng kể trên tế bào nuôi cấy. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ, trong khi chiết xuất thô từ cây tiềm ẩn nguy cơ kích hoạt phản ứng viêm và đe dọa gây độc tế bào gan.
Canh dây mảnh bát là món ăn thanh mát quen thuộc, sở hữu nhiều polyphenol và chất chống oxy hóa hỗ trợ ức chế phản ứng viêm, giảm peroxy hóa lipid trên mô hình thí nghiệm. Dù vậy, món canh này chỉ đóng vai trò hỗ trợ lối sống, không thể thay thế phác đồ điều trị mỡ máu cao từ bác sĩ.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo đắp lá dây lim để làm teo búi trĩ ngoại mà không biết rằng tác dụng của dược liệu này mới chỉ ghi nhận trong phòng thí nghiệm. Việc tự ý đắp lá thô lên búi trĩ có thể gây kích ứng, loét da và dẫn đến nhiễm trùng nguy hiểm.
Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh tương tác trực tiếp giữa dây lửa ít gân với thuốc tây, nhưng nguy cơ làm thay đổi nồng độ thuốc chống viêm hoặc thuốc hạ áp qua hệ enzyme gan CYP450 là có cơ sở. Người bệnh không nên tự ý phối hợp để tránh tác dụng phụ nguy hiểm.
Cao chiết dây bình bát (danh pháp đồng nghĩa *Melothria maderaspatana* hay *Mukia maderaspatana*) cho thấy khả năng bảo vệ mô gan và hạ men gan trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có; thảo dược này không thể thay thế phác đồ điều trị bệnh gan theo y học hiện đại.
Phân biệt dây bánh nem và cây hoàng đằng là điều cần thiết để tránh nhầm lẫn nguy hiểm khi dùng trị phong thấp. Bài viết cung cấp các tiêu chí khoa học từ hình thái, vi phẫu đến hóa trắc học giúp nhận dạng chính xác thảo dược, ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc do dùng sai dược liệu trôi nổi.
Dây hương chứa nhiều hợp chất phenolic và flavonoid có hoạt tính chống dị ứng và chống oxy hóa. Tuy nhiên, các chất này rất dễ bị nhiệt độ cao phân hủy. Đun sôi nhẹ ở nhiệt độ vừa phải trong thời gian ngắn, đậy kín nắp ấm là giải pháp khoa học giúp chiết trích tối đa dưỡng chất mà không làm mất hoạt tính dược liệu.
Dây ký ninh (Tinospora crispa) thường được truyền tai như vị thuốc dân gian hạ đường huyết hiệu quả. Tuy nhiên, các thử nghiệm lâm sàng thực tế trên người cho thấy thảo dược này không làm giảm glucose máu hay cải thiện insulin, ngược lại còn tiềm ẩn nguy cơ gây rối loạn chức năng gan và tăng cholesterol.
Uống nước thảo mộc như dây hương hằng ngày không hoàn toàn an toàn cho gan thận. Nghiên cứu độc học trên chuột cho thấy dù ít gây ngộ độc cấp tính, việc dùng chiết xuất liều cao liên tục 28 ngày có thể làm hoại tử mô gan, thận và biến đổi chức năng lọc thải.
Nhiều tin đồn lan truyền dâu gai có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư, chữa khỏi bệnh nan y. Tuy nhiên, các nghiên cứu hoạt chất mới dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả điều trị ung thư trên người.
