Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.611 bài, trang 540 trên 1.481
Nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất hoa cúc vạn thọ có khả năng ức chế enzyme alpha-glucosidase và giảm mỡ ở sinh vật mô hình. Tuy nhiên, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều người tin rằng xôi để nguội giúp tăng tinh bột kháng và kiểm soát đường huyết như cơm tẻ. Tuy nhiên, do gạo nếp chứa rất ít amylose, quá trình thoái hóa tinh bột diễn ra yếu, lượng tinh bột kháng tạo ra không đáng kể và không làm giảm tác động lên đường huyết.
Dù dân gian lưu truyền nhiều bài thuốc từ thảo dược, bằng chứng khoa học hiện tại chưa xác nhận cúc mắt bò (*Leucanthemum vulgare*) có đặc tính kháng viêm. Các thử nghiệm ức chế viêm công bố chủ yếu thực hiện trên những loài cây mang tên "vulgare" khác như tiểu hồi, kinh giới trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Rau cải cúc (tần ô) chứa lượng vitamin K dồi dào, có thể làm giảm hiệu quả chống đông của thuốc warfarin và làm tăng nguy cơ tắc mạch. Người bệnh không nhất thiết phải kiêng ăn hoàn toàn nhưng cần duy trì lượng ăn ổn định mỗi tuần và thường xuyên theo dõi chỉ số đông máu theo hướng dẫn của bác sĩ.
Cây cơm rượu chứa alkaloid và flavonoid có hoạt tính hạ men gan và ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và đĩa cấy, hoàn toàn chưa thể dùng thay thế thuốc trị bệnh gan ở người.
Cườm rụng (ý dĩ) được chứng minh giúp cải thiện insulin và điều hòa hệ vi sinh đường ruột trên mô hình động vật thí nghiệm, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả hạ đường huyết trực tiếp trên người bệnh đái tháo đường.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy chiết xuất siro cơm cháy tròn (*Sambucus nigra*) có thể hỗ trợ giảm nhẹ mức độ ho, sốt, đau cơ và rút ngắn thời gian mắc cúm khoảng 2 ngày. Dù vậy, dữ liệu tổng hợp quy mô lớn vẫn đánh giá độ chắc chắn của bằng chứng ở mức hạn chế, người bệnh không nên tự ý bỏ qua chỉ định y khoa.
Cơm cháy tròn châu Mỹ và cơm cháy đen châu Âu đều giàu chất chống oxy hóa nhưng khác biệt rõ rệt về cấu trúc anthocyanin và thành phần polyphenol. Cả hai phân loài đều chứa glycoside sinh cyanide tự nhiên, đòi hỏi quy trình chế biến chín đúng cách để đảm bảo an toàn.
Cơm cháy Việt Nam (*Sambucus javanica*) và Elderberry châu Âu (*Sambucus nigra*) cùng chi thực vật nhưng khác nhau rõ rệt. Trong khi Elderberry châu Âu giàu anthocyanin, rutin và có báo cáo của EMA về hỗ trợ cảm lạnh, cơm cháy bản địa mới chỉ có dữ liệu tiền lâm sàng trên động vật về khả năng chống viêm.
Uống siro cơm cháy hằng ngày không giúp ngăn ngừa nguy cơ mắc cảm cúm thông thường và hiệu quả kháng viêm có xu hướng giảm dần khi dùng kéo dài. Loại thảo dược này chỉ phát huy tác dụng rõ rệt nhất trong việc rút ngắn thời gian và giảm nhẹ triệu chứng nếu được dùng sớm ngay khi bệnh vừa khởi phát.
Hoa cúc khô xông lưu huỳnh (diêm sinh) để chống mốc có thể làm mất hơn 30-60% dược chất quý, gây kích ứng rát họng, cồn cào niêm mạc dạ dày và nguy cơ suy giảm chức năng thận. Nhận biết hoa qua màu sắc tự nhiên, mùi hắc và sơ chế đúng cách giúp thưởng trà an toàn.
Bộ phận thân, cành non, lá và quả xanh của cây cơm cháy chứa lượng glycoside sinh cyanid cao nhất, có thể giải phóng chất độc hydrogen cyanide gây buồn nôn, tiêu chảy và chóng mặt. Ngược lại, quả chín được tách sạch cuống và nấu chín kỹ hoàn toàn an toàn cho người dùng.
Cúc áo hoa vàng thường được truyền miệng là bài thuốc giảm viêm nướu hiệu quả. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy chiết xuất thảo dược này chỉ hỗ trợ cải thiện nướu khi kết hợp lấy cao răng chuyên khoa, hoàn toàn không tiêu diệt được vi khuẩn gây viêm nha chu.
Chiết xuất cơm cháy tròn được dùng phổ biến để giảm triệu chứng cảm cúm, nhưng đặc tính kích thích mạnh mẽ tế bào T và cytokine khiến thảo dược này không an toàn cho tất cả mọi người. Người mắc bệnh tự miễn, bệnh nhân sắp phẫu thuật hoặc đang dùng thuốc miễn dịch cần thận trọng để tránh bùng phát tổn thương nguy hiểm.
Uống trà cúc chỉ thiên hằng ngày không được khuyến khích vì vị đắng đậm và tính hàn có thể kích thích niêm mạc tiêu hóa, gây cồn cào và khó chịu ở dạ dày. Dù có hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm, thảo dược này chỉ nên dùng chừng mực, không uống lúc đói hay thay thế nước lọc.
Nhiều người có thói quen hái hoa cúc vạn thọ kiểng phơi khô làm trà giải nhiệt, song việc này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc hóa chất nghiêm trọng. Hoa trồng làm cảnh thường tồn dư lượng lớn thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích và kim loại nặng, hoàn toàn không đạt chuẩn an toàn để sử dụng làm đồ uống.
Cúc tâm tư (*Calendula officinalis*) là loài thảo mộc lành tính, giàu chất chống oxy hóa thường dùng pha trà và chế biến món ăn. Ngược lại, cúc vạn thọ cảnh chi *Tagetes* chứa tinh dầu hăng nồng dễ gây ngộ độc tiêu hóa, tuyệt đối không nên nhầm lẫn để dùng trong bữa ăn gia đình.
Cây cơm rượu cho thấy hoạt tính kích thích tiết GLP-1, ức chế enzym DPP-4 trong ống nghiệm và hạ đường huyết trên chuột khi phối hợp thảo dược khác. Tuy nhiên, giới y khoa chưa từng có thử nghiệm lâm sàng trên người, bệnh nhân tuyệt đối không dùng thay thế thuốc trị đái tháo đường.
Người tiểu đường tuýp 2 không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối cơm nếp. Mặc dù gạo nếp trắng làm tăng đường huyết nhanh, việc thay thế bằng nếp lứt nguyên cám, thu nhỏ khẩu phần và ăn kèm nhiều chất xơ, đạm có thể kiểm soát hiệu quả tốc độ hấp thu đường sau bữa ăn.
Cây cơm rượu chứa các ancaloit có thể gây độc tế bào khi dùng quá mức. Hiện chưa có chỉ số LD50 chuẩn cho rễ cây, do đó việc tự ý sắc rễ cây cơm rượu uống đậm đặc tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính và gây tổn thương nội tạng.
