Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.636 bài, trang 552 trên 1.482
Nhai hạt cô la được đồn thổi giúp tăng chuyển hóa và giảm cân, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu dừng lại trên động vật và thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người. Lạm dụng loại hạt này còn tiềm ẩn nguy cơ viêm loét dạ dày, suy giảm chất lượng tinh trùng và tương tác bất lợi với thuốc điều trị.
Quan niệm dân gian coi đậu xanh là vị thuốc "thanh lọc giải độc" cấp tốc cho cơ thể. Thực tế khoa học cho thấy đậu xanh không trực tiếp thải trừ độc tố, mà bảo vệ gan nhờ các chất chống oxy hóa mạnh như vitexin và peptide tự nhiên giúp giảm viêm, hạn chế tổn thương oxy hóa mô gan.
Cây cói (*Cyperus malaccensis*) chuyên dùng dệt chiếu, hoàn toàn không phải là vị thuốc hương phụ. Dược liệu hương phụ thực thụ chỉ lấy từ củ của cây cỏ gấu (*Cyperus rotundus*), loài thảo dược chứa nhiều tinh dầu có tác dụng giảm đau và chống viêm đã được khoa học chứng minh.
Nghiên cứu in vitro cho thấy chiết xuất lá cò ke có hoạt tính ức chế mạnh men alpha-glucosidase, giúp làm chậm giải phóng đường. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không dùng nước sắc lá cò ke thay thế thuốc hạ đường huyết.
Tự ý dùng Cò sen chứa hoạt chất celastrol chung với thuốc tây trị viêm khớp gây nguy cơ ức chế mạnh các enzym gan CYP3A4, CYP2C19, làm giảm đào thải thuốc tân dược. Sự phối hợp không kiểm soát này làm gia tăng độc tính toàn thân và cộng gộp tổn thương viêm loét đường tiêu hóa.
Rotenone, hoạt chất tự nhiên có trong cây cóc kèn và từng dùng làm thuốc trừ sâu hữu cơ, là chất độc thần kinh mạnh. Hợp chất ức chế phức hợp I ty thể, kích hoạt stress oxy hóa gây thoái hóa chọn lọc tế bào dopaminergic, dẫn đến bệnh cảnh Parkinson thực nghiệm.
Các hoạt chất bufalin và cinobufagin từ nọc cóc cho thấy khả năng tiêu diệt tế bào ung thư và ức chế di căn trong ống nghiệm và trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn rất hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng nọc hoặc thịt cóc vì nguy cơ ngộ độc tim chết người.
Vỏ ổi chứa tới 90% lượng vitamin C của toàn bộ quả và có khả năng chống oxy hóa cao gấp 10 lần phần thịt. Việc gọt bỏ vỏ khiến bạn lãng phí phần lớn dưỡng chất quý giá; người tiêu dùng nên rửa sạch và ăn cả vỏ nếu quả ổi đảm bảo an toàn vệ sinh.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu và chiết xuất rễ cói chứa nhiều hợp chất sesquiterpene, có khả năng ức chế một số vi khuẩn như *E. coli*, *S. aureus* và nấm *Candida albicans*. Tuy nhiên, hiệu quả này mới dừng ở mức in vitro, người dân tuyệt đối không dùng tinh dầu thay thế kháng sinh.
Chất tiết từ cóc (thiềm tô) chứa các hợp chất có khả năng giảm đau và gây tê cục bộ thực sự theo nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, dược liệu này mang độc tính cực mạnh, dễ hấp thu qua da tổn thương gây rối loạn nhịp tim và hoại tử gan nguy hiểm tính mạng.
Citral trong cây sả chanh nổi tiếng với khả năng kháng khuẩn, chống oxy hóa và thư giãn cơ ruột. Tuy nhiên, hoạt chất này được hấp thu nhanh và nhanh chóng bị gan chuyển hóa rồi đào thải ra ngoài, khiến tác dụng thực tế khi đi vào cơ thể khác xa với thử nghiệm trong ống nghiệm.
Lá ổi giúp cầm tiêu chảy nhờ hoạt chất tannin và flavonoid làm se niêm mạc ruột, giảm tiết dịch và hạ nhu động co bóp. Dù vậy, việc tự ý dùng lá ổi khi bị tiêu chảy nhiễm khuẩn có thể gây giữ độc tố, chướng bụng hoặc che lấp triệu chứng nguy hiểm.
Nhiều người dùng cây Cò sen đắp hoặc sắc uống để trị đau xương khớp theo kinh nghiệm truyền miệng. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy các hoạt chất của loài cây này chủ yếu thể hiện hoạt tính độc tế bào và ức chế ung thư in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh khớp hay tái tạo sụn.
Rễ củ tầm sét thường được đồn thổi là vị thuốc tráng dương, tăng cường sinh lực cấp tốc cho phái mạnh. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực nghiệm cho thấy dược liệu này chỉ ghi nhận tiềm năng hỗ trợ cải thiện mật độ tinh trùng và phục hồi chức năng sinh sản trên động vật, không phải thuốc kích dục tức thì.
Cóc mẵn là vị thuốc dân gian quen thuộc trị viêm mũi, ho, nhưng các hợp chất tự nhiên trong thảo dược có thể can thiệp vào men gan Cytochrome P450, làm thay đổi nồng độ thuốc tây trong máu, đặc biệt nguy hiểm với nhóm thuốc chống đông máu hoặc thuốc điều trị ung thư.
Lá óc chó chứa hàm lượng tannin và polyphenol dồi dào, có thể tạo phức chelate cản trở hấp thu sắt và làm giảm sinh khả dụng của nhiều loại thuốc đường uống. Để đảm bảo an toàn, người dùng cần uống cách xa thuốc tây và viên sắt ít nhất 2 đến 3 giờ.
Vỏ hạt đậu xanh chứa hơn 96% lượng chất chống oxy hóa quý giá vitexin và isovitexin, vượt trội hoàn toàn so với phần nhân trắng. Tuy nhiên, lớp vỏ này cũng chứa nhiều chất xơ khó tiêu gây trướng bụng, đòi hỏi người dùng cần cân nhắc thể trạng tiêu hóa trước khi lựa chọn.
Cây vòi voi chứa ancaloit pyrrolizidine, nhóm độc chất tự nhiên có khả năng phá hủy tế bào nội mô mạch máu gan, gây phì đại nhân tế bào và dẫn đến tắc tĩnh mạch gan hoặc xơ gan không hồi phục. Việc tự ý sắc uống thảo dược này tiềm ẩn rủi ro suy gan cấp và mạn tính nghiêm trọng.
Trà hoa đào được đồn thổi giúp giảm cân nhanh, nhưng thực chất cảm giác nhẹ bụng chủ yếu do tính nhuận tràng gây mất nước tạm thời. Nghiên cứu mới chỉ ghi nhận khả năng ức chế tạo mỡ của chiết xuất hoa đào trên chuột và tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm mỡ thừa trên cơ thể người.
Nhiều nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận chiết xuất từ cây cóc kèn chứa hoạt chất lupinifolin cùng các phân đoạn dung môi có khả năng ức chế vi khuẩn. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới dừng lại trên đĩa thạch thí nghiệm, trong khi cây chứa độc chất rotenone có thể gây ngộ độc nếu tự ý dùng thay kháng sinh.
