Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.641 bài, trang 561 trên 1.483
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng sâm cau đỏ do hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn trên thai nhi và tiềm ẩn rủi ro kích thích co bóp cơ tử cung, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc các tai biến sản khoa nguy hiểm.
Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận amentoflavone, một flavonoid chính chiết xuất từ cây quyển bá, có khả năng ức chế mạnh các chất trung gian gây viêm và giảm thiểu stress oxy hóa tế bào. Tuy nhiên, hiệu quả này mới dừng ở mức tiền lâm sàng và chưa đủ dữ liệu thử nghiệm trên người để xem như giải pháp điều trị thay thế.
Sâm cau đỏ là vị thuốc dân gian quen thuộc nhưng rễ tươi chứa nhiều nhựa và saponin dễ gây kích ứng niêm mạc dạ dày, dẫn đến cồn cào, buồn nôn hoặc tiêu chảy. Để khử độc tính nhẹ và loại tạp chất, người dùng cần rửa sạch, ngâm nước vo gạo, phơi khô hoặc đồ chín kỹ trước khi ngâm rượu hay sắc uống.
Cây quyển bá (Selaginella tamariscina) được dùng trong y học cổ truyền chữa viêm, đái tháo đường, nhưng tự ý dùng có thể gây hại. Hoạt chất cây ức chế mạnh enzym chuyển hóa gan, tương tác thuốc nguy hiểm. Phụ nữ mang thai, người xuất huyết, trẻ nhỏ, người suy giảm chức năng gan không nên tự ý dùng.
Nhiều nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận chiết xuất từ cây thuộc chi rau mát chứa các polyphenol và flavonoid giúp giảm đau, chống oxy hóa và bảo vệ thận trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên dùng thay thế thuốc kháng viêm.
Các nghiên cứu gần đây phát hiện vỏ sầu riêng chứa hoạt chất kháng nấm *Candida albicans* và chống oxy hóa. Tuy nhiên, mọi kết quả mới dừng ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm, người dân tuyệt đối không tự ý dùng chữa bệnh.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng cành hoặc vỏ cây duối chà răng để ngừa sâu răng. Dù y học cổ truyền ghi nhận kinh nghiệm này, các bằng chứng khoa học hiện tại chỉ tập trung vào vi khuẩn *Streptococcus mutans* và chưa có dữ liệu lâm sàng rõ ràng khẳng định hiệu quả của vỏ duối thay thế kem đánh răng.
Cây men giàu tinh dầu thymol và carvacrol giúp ấm bụng, kích thích tiêu hóa và giảm đầy hơi nhờ khả năng ức chế vi khuẩn có hại. Tuy nhiên, hoạt chất này rất nhạy cảm với nhiệt độ, đòi hỏi người nội trợ phải nêm lá đúng lúc vừa tắt bếp để tránh bay hơi.
Quả duối khi chín vàng hoàn toàn có thể ăn được, mang vị ngọt nhẹ và mọng nước. Tuy nhiên, quả chưa chín hoặc phần cuống còn sót lại chứa lượng nhựa mủ dồi dào, dễ gây cảm giác ngứa ngáy, bỏng rát niêm mạc miệng và khó chịu tiêu hóa nếu không được làm sạch cẩn thận.
Nhiều người e ngại sầu riêng làm tăng huyết áp và nhịp tim tức thì do tính nhiệt. Tuy nhiên, bằng chứng thử nghiệm lâm sàng can thiệp trên người cho thấy ăn sầu riêng không làm tăng mà còn có xu hướng hạ huyết áp nhẹ sau ăn, dù người dùng cần thận trọng vì lượng đường và chất béo cao.
Bột sơ ri sấy khô không giữ được nguyên vẹn 100% vitamin C như quả tươi do tác động nhiệt trong quá trình sấy phun làm hao hụt đáng kể dưỡng chất. Dù vậy, bột khô vẫn là nguồn chất chống oxy hóa tự nhiên tiện lợi nếu pha với nước nguội và bảo quản lạnh đúng cách.
Cây huyết dụ chứa nhiều hợp chất sinh học và có hoạt tính kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, nhưng hiện chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm đối chứng nào trên người chứng minh tác dụng kháng viêm. Người dân không nên tự ý dùng lá sắc uống thay thế thuốc điều trị.
Hạt sầu riêng luộc cung cấp nguồn carbohydrate dồi dào, giàu chất xơ, ít chất béo và không chứa gluten. Để sử dụng an toàn, người dùng bắt buộc phải rửa sạch lớp chất nhớt thô và nấu chín kỹ nhằm loại bỏ nguy cơ khó tiêu do các phức hợp protein-polysaccharide chưa biến tính gây ra.
Cây nổ (*Flueggea virosa*) được dân gian truyền tai nhau dùng để hạ sốt, kháng viêm, nhưng khoa học hiện chỉ mới ghi nhận hoạt tính trong ống nghiệm và trên động vật. Người dân tuyệt đối không nên tự ý hái sắc uống tại nhà để tránh nguy cơ ngộ độc và chậm trễ điều trị y tế.
Quả sơ ri chứa hàm lượng vitamin C vượt trội, có thể cao gấp khoảng 40 lần so với nước cam. Không chỉ giàu axit ascorbic tự nhiên, loại quả này còn giữ dưỡng chất tốt khi gia nhiệt nhờ nồng độ chất chống oxy hóa đậm đặc giúp hạn chế quá trình oxy hóa.
Nam sâm (cây chân chim) và ngũ gia bì gai chuẩn là hai thảo dược khác nhau dù cùng họ. Ngũ gia bì gai chứa eleutheroside giúp tăng miễn dịch, bảo vệ thần kinh và chống stress; trong khi nam sâm giàu triterpenoid chủ yếu dùng giải nhiệt, trừ thấp, không nên nhầm lẫn khi điều trị.
Tự ý bẻ cành hứng nhựa cây duối đắp lên mụn nhọt là mẹo dân gian tiềm ẩn nguy cơ cao gây bỏng rát, viêm da tiếp xúc dị ứng và nhiễm trùng thứ phát. Nhựa cây thô chứa nhiều protein lạ và tạp khuẩn dễ biến vết thương hở thành ổ hoại tử nguy hiểm.
Rau mát là món ăn dân dã quen thuộc, nhưng người suy thận, người có sỏi tiết niệu và người tỳ vị hư hàn cần thận trọng. Tính hàn cùng tải lượng khoáng tự nhiên trong rau có thể gây rối loạn tiêu hóa và tạo thêm gánh nặng cho hệ bài tiết nếu ăn quá nhiều.
Chiết xuất cây sam biển thể hiện tác dụng giảm đau và kháng viêm vượt trội trên mô hình động vật qua cơ chế điều hòa tín hiệu NF-kappaB, COX-2 và Nrf2. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở mức tiền lâm sàng và thảo dược này tiềm ẩn độc tính gây sảy thai nếu dùng sai cách.
Rau mát (*Monochoria vaginalis*) và rau mác (*Sagittaria*) là hai loài thủy sinh khác nhau: rau mát dùng phần thân lá non nấu canh hoặc ăn ghém, trong khi rau mác chủ yếu lấy củ giàu tinh bột. Người dùng cần phân biệt rõ hình thái và lưu ý nguy cơ tồn dư thuốc trừ cỏ cùng ký sinh trùng khi thu hái tự nhiên.
