Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.641 bài, trang 562 trên 1.483
Rau mùi chứa các hợp chất chống oxy hóa và giúp giảm tích tụ chì, cadmi hay asen trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh rau mùi giúp người thải độc kim loại nặng, do đó không nên lạm dụng để thay thế điều trị y khoa.
Cây men và hương nhu tía đều thuộc chi Húng, sở hữu hàm lượng eugenol vượt trội giúp làm ấm cơ thể và thông thoáng đường thở khi cảm mạo. Tuy nhiên, cây men có lá to, mùi nồng hắc với tỷ lệ eugenol nhỉnh hơn, trong khi hương nhu tía thân ánh tím, hương thanh dịu và giàu các sesquiterpen đặc trưng.
Rau sam biển là món ăn dân dã giàu chất đạm, khoáng chất và chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, để phòng tránh nguy cơ lắng đọng canxi oxalat gây sỏi thận, việc chần kỹ rau qua nước sôi và đổ bỏ nước chần trước khi chế biến là bước sơ chế bắt buộc nhằm bảo vệ sức khỏe hệ tiết niệu.
Nghiên cứu thực nghiệm ghi nhận dịch chiết nam sâm có khả năng điều hòa một số chất trung gian gây viêm và thông số huyết học, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh tác dụng chữa đau nhức xương khớp. Tự ý dùng thảo dược này có thể gây nguy cơ tương tác thuốc và đông máu.
Rau sam biển chứa hàm lượng oxalat tự do cao có khả năng gây độc trực tiếp cho tế bào thận, kích hoạt stress oxy hóa ty thể và kết tinh thành sỏi canxi oxalat monohydrat hủy hoại màng tế bào. Ngoài ra, việc tự ý thu hái rau ở các vùng đất bãi bồi ven biển còn tiềm ẩn rủi ro tích lũy kim loại nặng nguy hiểm cho sức khỏe.
Lá mùi và hạt mùi tuy cùng thuộc cây rau mùi (*Coriandrum sativum L.*) nhưng mang thành phần dưỡng chất và hoạt chất sinh học khác biệt rõ rệt. Trong khi lá giàu hợp chất phenolic, flavonoid, aldehyde thì hạt mùi lại tập trung lượng lớn tinh dầu thơm với hoạt chất nổi bật là linalool cùng các acid béo đặc thù.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy cây sam biển có tiềm năng bảo vệ gan trước hóa chất, rượu và độc tố vi nấm nhờ hoạt tính chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người quy mô lớn hiện vẫn chưa được xác lập.
Cây sam biển là loài cỏ dại mọng nước có tiềm năng nghiên cứu dược lý nhưng thiếu thử nghiệm an toàn trên người. Ba nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, người suy thận và người huyết áp thấp cần tránh sử dụng để phòng ngừa nguy cơ co bóp tử cung, ngộ độc chuyển hóa và tụt huyết áp nguy hiểm.
Matrine và oxymatrine là hai hoạt chất alkaloid nổi bật chiết xuất từ cây khổ sâm cho rễ, ghi nhận khả năng ức chế nhiều phản ứng viêm qua mô hình thí nghiệm. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng ở mức tiền lâm sàng, chưa đủ dữ liệu thử nghiệm người quy mô lớn.
Quýt gai (*Severinia buxifolia*) và các loài cây có gai họ Cam chanh như xáo tam phân thường xuyên bị nhầm lẫn do hình thái tương tự. Các nghiên cứu cho thấy cây quýt gai chứa nhiều alkaloid và terpenoid có hoạt tính sinh học mạnh, cần nhận diện chính xác và thận trọng về độc tính tế bào khi sử dụng.
Hạt rau mùi chứa nhiều polyphenol hỗ trợ kích thích tiết insulin và hạ đường huyết trong các thử nghiệm thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện mới dừng lại ở các nghiên cứu nhỏ, không đủ cơ sở để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường theo chỉ định y khoa.
Rễ khổ sâm chứa nhiều alkaloid và flavonoid có khả năng giảm ngứa, chống viêm trên mô hình thực nghiệm, nhưng việc tự đun rửa ngoài da tiềm ẩn rủi ro kích ứng tiếp xúc nếu dùng sai nồng độ.
Chiết xuất hạt rau mùi chứa nhiều hợp chất sinh học có thể gây hạ đường huyết, ức chế vận động và ảnh hưởng đến tuần hoàn máu. Người chuẩn bị phẫu thuật, người có tiền sử hạ đường huyết và bệnh nhân dùng thuốc chống đông máu cần hết sức cẩn trọng khi sử dụng để tránh biến chứng nguy hiểm.
Khổ sâm cho rễ (*Sophora flavescens*) và khổ sâm cho lá (*Croton tonkinensis*) là hai loài hoàn toàn khác nhau. Việc nhầm lẫn giữa hai dược liệu này rất nguy hiểm, bởi rễ khổ sâm chứa nhiều alkaloid hoạt tính mạnh, dùng quá liều dễ gây ngộ độc với biểu hiện chóng mặt, nôn mửa và rối loạn nhịp tim.
Sam biển (*Trianthema portulacastrum*) và rau sam (*Portulaca oleracea*) là hai loài thảo dược khác nhau về cả cấu trúc giải phẫu lẫn hoạt tính sinh học. Trong khi rau sam có nhiều thử nghiệm lâm sàng về giảm viêm, hạ men gan và mỡ máu, các lợi ích bảo vệ gan và kháng nấm của sam biển hiện chủ yếu mới dừng lại ở nghiên cứu tiền lâm sàng.
Securinine là alkaloid quý trong cây nổ có tiềm năng ức chế tế bào ung thư và chống viêm thần kinh. Tuy nhiên, hoạt chất này khóa thụ thể ức chế GABA-A, khiến việc tự ý sắc uống liều cao dễ gây co giật nguy hiểm.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy vỏ cây nam sâm chứa nhiều hợp chất triterpenoid saponin độc đáo. Những hoạt chất này có khả năng ức chế sinh tổng hợp oxit nitric và ngăn chặn giải phóng các cytokine tiền viêm nguy hiểm như TNF-alpha và IL-1beta, mở ra tiềm năng lớn trong nghiên cứu thuốc kháng viêm tự nhiên.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất lá cây nóng (chi *Saurauia*) có khả năng ức chế oxit nitric và các cytokine gây viêm trên tế bào thí nghiệm, đồng thời điều hòa miễn dịch trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức tiền lâm sàng, chưa có thử nghiệm xác nhận trên cơ thể người.
Các nghiên cứu khoa học hiện nay về cây nam sâm (*Schefflera heptaphylla*) mới dừng lại ở việc nhận diện hoạt chất triterpene glycoside để kiểm soát chất lượng, hoàn toàn chưa có thử nghiệm tiền lâm sàng xác nhận khả năng giảm men gan hay chống peroxy hóa lipid. Người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Ngũ bội tử hình thành trên cây muối chứa lượng tannin đậm đặc, có tác dụng làm se niêm mạc ruột và giảm bài tiết dịch trong tiêu chảy. Dù mang lại hiệu quả cầm tiêu chảy ngắn hạn, việc sắc uống quá liều dễ gây kích ứng niêm mạc dạ dày và cản trở hấp thu vi chất.
