Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.641 bài, trang 560 trên 1.483
Rễ cây sậy thường được dùng trong dân gian để thanh nhiệt, nhưng không phải ai cũng có thể sử dụng an toàn. Đặc tính hấp thụ kim loại nặng từ đất của rễ sậy tiềm ẩn rủi ro lớn, đặc biệt đối với người mắc bệnh gan thận, tỳ vị hư hàn, phụ nữ mang thai hoặc người dùng thảo dược không rõ nguồn gốc.
Nhiều lời đồn cho rằng alkaloid abromine hay flavonoid trong vỏ rễ cây tai mèo tạo nên dược tính mạnh mẽ. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm hiện đại chỉ ra rằng nhóm chất nhầy polysaccharide tự nhiên từ thân cây mới là hoạt chất thể hiện hoạt tính sinh học rõ ràng, an toàn trên tế bào và có tiềm năng bảo vệ lợi khuẩn đường ruột.
Sả chanh là thảo mộc an toàn dùng làm gia vị nấu ăn và pha trà, trong khi sả java chứa các hợp chất hăng nồng chỉ thích hợp chiết xuất tinh dầu xua đuổi côn trùng. Phân biệt đúng hai loại sả này giúp món ăn thơm ngon và phòng ngừa nguy cơ nhiễm độc đường tiêu hóa.
Nghiên cứu cho thấy hoạt chất citral và citronellol trong cây sả chanh có khả năng làm giãn cơ trơn mạch máu và hỗ trợ hạ huyết áp nhẹ trên mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, trà sả không thể thay thế thuốc điều trị và cần dùng đúng lượng để tránh tương tác bất lợi.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược bồi bổ như sâm cau đỏ mà không để ý tương tác bất lợi khi đang uống thuốc chống đông. Việc tự ý phối hợp dược liệu cùng nhóm thuốc này dễ làm tăng nồng độ hoạt chất, dẫn tới nguy cơ xuất huyết tiêu hóa hoặc xuất huyết não nghiêm trọng.
Chiết xuất cây sam biển (*Trianthema portulacastrum*) bước đầu cho thấy khả năng ức chế enzyme tiêu hóa alpha-glucosidase trong ống nghiệm, nhưng hoạt tính còn khiêm tốn. Hiện tại chưa có nghiên cứu nào trên người chứng minh hiệu quả hạ đường huyết, người bệnh tiểu đường tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thuốc điều trị.
Hiện tượng ngộ độc khi ăn sầu riêng cùng rượu bia xuất phát từ việc các hợp chất lưu huỳnh trong sầu riêng gây ức chế enzyme aldehyde dehydrogenase (ALDH), khiến độc chất trung gian aldehyde bị tích tụ trong cơ thể, dẫn đến các phản ứng tim mạch dữ dội và tổn thương tế bào.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy chiết xuất từ cây tai mèo có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện mỡ máu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ, đặc biệt dược liệu này có thể làm giảm hấp thu thuốc trị tiểu đường metformin khi dùng chung.
Nước sả gừng không thể giúp tiêu mỡ thừa hay thải độc như các trào lưu lan truyền trên mạng xã hội. Cân nặng giảm nhanh sau khi uống chủ yếu bắt nguồn từ tác dụng lợi tiểu gây mất nước tạm thời, không phải là giảm mỡ thật sự.
Cả sắc nước và ngâm rượu đều chiết được hoạt chất từ nam sâm, nhưng sắc nước thu được nhiều saponin hơn và an toàn tuyệt đối cho gan mật. Ngược lại, ngâm rượu dễ kéo triterpenoid nhưng đưa thêm gánh nặng cồn vào gan, người dùng nên ưu tiên dạng nước sắc đường uống.
Hiện tại, khoa học chưa có dữ liệu đối đầu trực tiếp để kết luận lá hay quả cây sổ có hoạt tính chống oxy hóa cao hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu xác nhận cả quả, lá và vỏ cây đều chứa nhiều hợp chất tự nhiên quý giá như flavonoid, axit betulinic giúp dọn gốc tự do và bảo vệ tế bào.
Lá mào gà trắng chứa nhiều đạm thực vật, vitamin C, carotenoid và khoáng chất như sắt, kẽm, canxi. Tuy nhiên, lượng oxalat tự nhiên cao trong lá có thể cản trở hấp thu khoáng chất và làm tăng nguy cơ sỏi thận nếu ăn thường xuyên mà không sơ chế đúng cách.
Người đau dạ dày không nên ăn sơ ri tươi lúc đói. Lượng axit ascorbic và axit malic dồi dào trong múi sơ ri tiếp xúc trực tiếp với niêm mạc dạ dày rỗng sẽ phá vỡ hàng rào bảo vệ, kích thích tiết dịch vị quá mức, làm trầm trọng thêm các cơn đau cồn cào và nguy cơ trợt loét mô tiêu hóa.
Cảm giác "nóng trong người" sau khi ăn sầu riêng thực chất là hiệu ứng sinh nhiệt do cơ thể tăng tốc chuyển hóa nguồn calo, chất béo và đường đậm đặc. Hiểu đúng cơ chế này giúp người dùng kiểm soát khẩu phần khoa học, thưởng thức trọn vẹn mà không lo bức bối hay ảnh hưởng chuyển hóa.
Cảm giác ăn rau mùi thấy mùi xà phòng xuất phát từ biến thể gen khứu giác và vị giác, khiến người ăn nhạy cảm đặc biệt với các hợp chất aldehyde trong lá mùi tươi chứ không phải do kén ăn.
Chiết xuất ngũ bội tử có khả năng ức chế vi khuẩn *Streptococcus mutans*, cản trở bám dính mảng bám và giảm viêm trong mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chủ yếu đến từ ống nghiệm và động vật, người dân không nên tự ý dùng thay thế chỉ định nha khoa.
Nhiều người xem sâm cau đỏ như thần dược bổ thận tráng dương tức thì, nhưng khoa học hiện đại mới chỉ ghi nhận tiềm năng bảo vệ cơ quan sinh sản của chiết xuất thảo dược này trên mô hình động vật thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả trên cơ thể người.
Sâm cau đen (*Curculigo orchioides*) là vị thuốc chính thống được khoa học chứng minh công dụng bảo vệ xương và chống oxy hóa. Trong khi đó, sâm cau đỏ thực chất là rễ cây phất dũ (*Dracaena angustifolia*), hoàn toàn khác biệt về phân loại và không có hoạt tính sinh học tương tự.
Ăn rau mát sống tiềm ẩn rủi ro lớn do ấu trùng sán và ký sinh trùng dễ bám dính từ môi trường thủy sinh hoang dại. Các nghiên cứu chứng minh rau tươi chứa tỷ lệ nhiễm mầm bệnh cao và nước muối không thể làm sạch triệt để, vì vậy nấu chín là biện pháp phòng ngừa bắt buộc.
Rượu ngâm sâm cau đỏ thường được truyền tai giúp tăng cường sinh lực, nhưng việc dùng sai đối tượng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc gan thận và loạn nhịp tim. Bài viết cảnh báo 4 nhóm người tuyệt đối không nên sử dụng và hướng dẫn dùng an toàn.
