Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 616 trên 1.483
Lời đồn cao quy bản giúp tráng dương tức thì hoàn toàn sai lệch về mặt khoa học. Đây là dược liệu từ mai và yếm rùa có tác dụng tư âm, bổ huyết và sinh tân dịch từ từ. Quá trình bồi hoàn thể lực đòi hỏi lộ trình nhiều tuần, không tạo ra kích thích tình dục hay cương dương cấp tính.
Cho trẻ dưới 1 tuổi dùng chanh đào mật ong có thể dẫn đến ngộ độc botulism do nha bào vi khuẩn *Clostridium botulinum* trong mật ong. Loại vi khuẩn này xâm nhập ruột trẻ non nớt, tiết độc tố gây liệt cơ mềm, táo bón và suy hô hấp cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
Cây móng mèo chứa hai nhóm hoạt chất chính là POA và TOA với tác động sinh học đối nghịch nhau. Trong khi POA kích thích tế bào giải phóng yếu tố điều hòa tăng sinh lympho bào, TOA lại đóng vai trò đối kháng và ức chế tác dụng này, khiến tỷ lệ giữa chúng quyết định hiệu quả miễn dịch.
Cao cẳng bắc bộ và các cây thuộc chi Viễn chí chứa hàm lượng saponin cao, có thể kích thích co thắt ruột, làm giảm chất bảo vệ niêm mạc dạ dày gây đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy. Người có thể trạng tỳ vị hư hàn, dạ dày yếu tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thô chưa qua chế biến.
Nhai cau hay dùng dược liệu từ hạt cau chứa arecoline có thể gây tương tác nguy hiểm với các thuốc điều trị thần kinh. Arecoline tác động mạnh lên thụ thể acetylcholine hệ muscarinic, làm đảo lộn hiệu quả của thuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm và gia tăng tác dụng phụ.
Chanh trường (cây thuộc chi Cà *Solanum*, như *Solanum xanthocarpum*) gần đây được đồn thổi như vị thuốc "thần dược" giúp thải độc gan cấp tốc và chữa lành mọi bệnh lý gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều người có thói quen uống chanh mật ong ấm vào sáng sớm để thanh lọc cơ thể, nhưng người bị đau dạ dày hoặc trào ngược không nên uống lúc bụng đói. Tính acid của chanh có thể gây xót niêm mạc và kích thích trào ngược, do đó cần điều chỉnh thời điểm uống sau bữa ăn để đảm bảo an toàn.
Chanh đào mật ong là bài thuốc quen thuộc giúp làm dịu ngứa rát cổ họng khi giao mùa. Bằng chứng khoa học cho thấy tác dụng giảm ho chủ yếu đến từ đặc tính làm dịu của mật ong, trong khi vị chua của chanh đào giúp kích thích tiết nước bọt làm ẩm họng, tuy nhiên liệu pháp này không có khả năng thay thế thuốc điều trị căn nguyên.
Chanh trường và cà gai leo cùng thuộc chi Cà nhưng là hai loài khác biệt hoàn toàn về cấu trúc di truyền, hình thái thân cành và hoạt chất sinh học. Người dùng cần phân biệt rõ cây bụi đứng chanh trường có tác dụng giảm ho với cà gai leo dạng thân bò gai để tránh nhầm lẫn trong các bài thuốc.
Hãm trà cúc La Mã đúng cách đòi hỏi nước nóng khoảng 80-85 độ C, đậy kín nắp trong 10-15 phút nhằm giữ trọn vẹn apigenin và tránh phân hủy tinh dầu quý matricine. Dùng nước sôi 100 độ C hoặc mở nắp ấm sẽ làm thất thoát hương thơm và suy giảm hoạt tính chống oxy hóa tự nhiên.
Tuyên bố uống trà hạt caraway giúp lợi sữa sau sinh là chưa có căn cứ khoa học xác thực. Đây chỉ là kinh nghiệm dân gian truyền miệng lâu đời, hiện tại vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng chuẩn mực trên người chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loại hạt này đối với việc tăng tiết sữa mẹ.
Người bị trào ngược dạ dày không nên dùng chanh đào ngâm đường phèn. Hàm lượng acid citric cao trong chanh kết hợp với vị ngọt đậm đặc của đường phèn làm giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới, kích thích niêm mạc đang viêm và làm tăng mạnh nguy cơ tái phát bệnh trào ngược.
Nước chanh đào chứa lượng citrate tự nhiên giúp ức chế kết tinh canxi oxalat và bổ sung dịch cho thận. Dù vậy, chanh kiềm hóa nước tiểu kém hơn cam, không thể làm tan viên sỏi sẵn có và việc pha nhiều đường có thể làm tăng nguy cơ sỏi niệu.
Chanh dây giàu chất chống oxy hóa và polyphenol giúp hỗ trợ mạch máu trên mô hình động vật. Tuy nhiên, bằng chứng hạ huyết áp chủ yếu đến từ chiết xuất vỏ quả đậm đặc, chưa đủ dữ liệu lâm sàng trên người. Nước chanh dây chỉ là thức uống bổ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị.
Nước chanh đậm đặc giàu dưỡng chất nhưng tính axit cao cùng hoạt chất sinh học nhóm citrus tiềm ẩn rủi ro lớn. Bốn nhóm gồm người viêm loét dạ dày, mòn men răng nặng, cơ địa dị ứng họ cam quýt và người đang uống thuốc tim mạch cần hết sức cẩn trọng để tránh biến chứng.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc ca bún hằng ngày để phòng và làm tan sỏi thận. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả bài sỏi cũng như độ an toàn dài hạn của thói quen này; người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Hạt cau chứa các alkaloid có hoạt tính kích thích thần kinh và độc tính sinh sản rõ rệt. Bằng chứng khoa học cho thấy thói quen nhai cau khi mang thai làm tăng nguy cơ sinh con nhẹ cân, sinh non và gây thiếu máu ở thai phụ, đặc biệt nguy hiểm khi dùng kèm thuốc lá.
Cúc La Mã thường được dùng để thư giãn và hỗ trợ giấc ngủ, nhưng thảo dược này không hoàn toàn vô hại. Những người có cơ địa dị ứng họ Cúc, chuẩn bị phẫu thuật, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc an thần cần hết sức thận trọng trước các nguy cơ sốc phản vệ, chảy máu và tương tác thuốc.
Cao trăn toàn tính được nấu từ cả thịt và xương nên chứa nhiều chất béo, dễ gây nguy cơ giảm ham muốn sinh lý ở nam giới, trong khi cao xương trăn tinh khiết giàu dẫn xuất gelatin và khoáng chất hơn, chuyên dùng hỗ trợ xương khớp và ít ảnh hưởng tới chức năng phòng the.
Chanh dây chứa các hoạt chất tự nhiên tác động lên hệ thống thụ thể GABA, có khả năng hiệp đồng tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của thuốc an thần. Người đang dùng thuốc điều trị lo âu, mất ngủ cần kiểm soát chặt chẽ liều lượng để tránh nguy cơ an thần quá mức.
