Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 178 trên 483
Câu đằng là vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền, nhưng dược tính giãn mạch, chống ngưng tập và tác động thần kinh mạnh mẽ khiến thảo dược này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Bài viết chỉ rõ 4 nhóm người tuyệt đối không nên tự ý dùng câu đằng nhằm tránh nguy cơ tụt huyết áp, xuất huyết hoặc ngộ độc.
Kim sa bôi ngoài da tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc dị ứng do chứa các chất mẫn cảm sesquiterpene lactone. Người có tiền sử dị ứng thực vật họ Cúc, thợ hoa và người có cơ địa da nhạy cảm cần tránh dùng để phòng ngừa tổn thương chàm bùng phát.
Người có cơ địa dị ứng phấn hoa, viêm kết mạc hoặc hen suyễn tuyệt đối không nên đặt chậu Hồng phụng trong phòng ngủ kín. Không gian ngột ngạt tích tụ bụi phấn hoa từ cây nở rộ dễ kích hoạt phản ứng miễn dịch IgE, làm bùng phát cơn khó thở cấp tính, ngứa đỏ mắt và viêm mũi dị ứng nghiêm trọng.
Nướng quả dọc trên lửa đến khi xém vỏ rồi bóc sạch trước khi nấu là mẹo ẩm thực giúp nhiệt phân lượng tannin tự do gây đắng chát, đồng thời loại trừ mủ nhựa kích ứng niêm mạc ruột, mang lại vị chua thanh mát và an toàn cho hệ tiêu hóa.
Lá cách vàng ăn cùng thịt bò, bánh xèo không chỉ tạo mùi thơm đặc trưng mà còn cung cấp polyphenol, flavonoid và tinh dầu giúp bảo vệ tế bào gan, hỗ trợ kháng viêm. Dù vậy, các nghiên cứu mới dừng ở quy mô phòng thí nghiệm và trên động vật, chỉ nên xem đây là loại rau gia vị hỗ trợ tiêu hóa tự nhiên.
Lá cách vàng chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh nhưng không hoàn toàn lành tính cho mọi đối tượng. Người bị huyết áp thấp, người mắc bệnh gan thận mạn tính đang dùng thuốc và phụ nữ mang thai cần hạn chế sử dụng thường xuyên để tránh rủi ro tụt huyết áp và quá tải chuyển hóa nội tạng.
Cây bã thuốc (Lobelia) chứa 52 loại alkaloid với hoạt chất lobeline mạnh, có chỉ số an toàn cực hẹp và độc tính kích thích mạch cao. Phụ nữ mang thai, trẻ em, người mắc bệnh tim mạch và người đau dạ dày tuyệt đối không nên dùng để tránh ngộ độc, co giật và nguy cơ tử vong.
Cây hạt sần chứa đến 85 hợp chất thực vật có giá trị, nổi bật với các dẫn xuất flavonoid và phenolic acid có khả năng dọn gốc tự do mạnh trong phòng thí nghiệm. Dù giàu tiềm năng bảo vệ tế bào, người dùng chỉ nên sử dụng thảo mộc này ở mức độ điều độ qua các thức trà dân gian thông thường.
Nước sắc vỏ gáo được lưu truyền trong dân gian để chữa ho, đau bụng, nhưng chứa alkaloid và saponin liều cao tiềm ẩn độc tính gen và suy giảm chức năng gan thận. Phụ nữ mang thai, người bệnh gan, suy thận và bệnh tim mạch mạn tính tuyệt đối không nên tự ý sử dụng.
Quả dọc nấu canh chua không chỉ mang lại vị chua thanh mát mà còn chứa nhiều hợp chất tự nhiên như polyphenol, flavonoid và các axit hữu cơ. Các nghiên cứu hóa thực vật trong phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ chi Garcinia có khả năng chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tế bào và hỗ trợ sức khỏe.
Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên tự ý dùng câu đằng lông. Vị thuốc này chứa hàm lượng cao các alkaloid hoạt tính mạnh có nguy cơ kích thích co bóp tử cung, thiếu hoàn toàn dữ liệu an toàn độc chất học trên thai kỳ và dễ gây hại cho cơ thể non nớt của trẻ.
Nấu canh cát sâm đúng cách đòi hỏi kỹ thuật kiểm soát lửa nhằm bảo toàn các nhóm chất nhạy cảm. Để trích xuất tối ưu polysaccharide và bảo vệ flavonoid, bạn nên cắt lát mỏng rễ củ, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa hầm liu riu ở nhiệt độ 85–90 độ C trong khoảng 1,5–2 giờ cùng xương.
Cát sâm chứa nhiều hoạt chất ức chế mạnh enzyme chuyển hóa đường và thuộc họ Đậu. Người bệnh tiểu đường đang dùng thuốc, người có cơ địa dị ứng, phụ nữ mang thai và người sắp phẫu thuật không nên tự ý uống nước cát sâm mỗi ngày để tránh hạ đường huyết đột ngột và dị ứng nguy hiểm.
Ăn cá diếc ninh nhừ cả xương cung cấp canxi phosphat tự nhiên đan xen collagen với khả năng hấp thu cao hơn canxi carbonat. Tuy nhiên, canxi nằm chủ yếu ở xương chứ không tan nhiều ra nước canh, và độ hấp thu qua ruột phụ thuộc vào độ nhuyễn của xương khi tiêu hóa.
Bột cám gạo giàu chất xơ và chất chống oxy hóa nhưng cũng chứa lượng lớn phytate gây cản trở hấp thu vi chất cùng nguy cơ tích tụ asen tự nhiên. Do đó, người bị hẹp đường tiêu hóa, thiếu máu thiếu sắt, hạ canxi máu và trẻ nhỏ cần đặc biệt thận trọng, tránh tự ý sử dụng liều cao hằng ngày.
Cây cơm nếp (lá nếp, lá dứa) thường dùng tạo hương thơm món ăn, nhưng dùng nước cốt đậm đặc liên tục tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe. Ba nhóm gồm người huyết áp thấp, người sắp phẫu thuật và người suy giảm chức năng gan thận cần đặc biệt thận trọng để tránh biến chứng.
Cây Càng cua (*Cryptolepis buchananii*) chứa hoạt chất kháng viêm nhưng tiềm ẩn nguy cơ ức chế phôi thai và tổn thương tế bào. Phụ nữ mang thai, người chuẩn bị có con và người suy giảm chức năng gan thận tuyệt đối không nên tự ý dùng thảo dược này để chữa đau nhức xương khớp.
Nhiều người chuộng cá ngựa tự nhiên vì nghĩ dược tính vượt trội cá ngựa nuôi. Tuy nhiên, các tài liệu khoa học hiện có chỉ khảo sát cá thịt như cá hồi, cá vược, cá tráp mà chưa có dữ liệu đối đầu trực tiếp về axit amin, phospholipid hay steroid sinh học trên cá ngựa.
Câu đằng lông là vị thuốc có tác dụng hạ áp và an thần, nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Người huyết áp thấp, bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật, người suy gan thận nặng và người đang dùng thuốc chống đông máu cần tránh sử dụng để phòng ngừa tụt huyết áp và nguy cơ xuất huyết.
Cà dại hoa trắng thường được dân gian dùng trị thiếu máu, nhưng khoa học cho thấy sắt non-heme trong loài cây này có sinh khả dụng thấp, bị cản trở bởi hợp chất polyphenol và không thể phục hồi chỉ số hemoglobin trong các thử nghiệm thực nghiệm.
