Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 252 trên 369
Chè đậu đỏ nấu nhiều đường không còn giữ được giá trị thực dưỡng nguyên bản. Lượng đường tinh luyện cao vượt quá khả năng ức chế enzyme của đậu đỏ, làm mất cơ chế hấp thu chậm và khiến đường huyết tăng nhanh, biến món ăn thanh lành thành gánh nặng chuyển hóa.
Rễ ngưu bàng thể hiện khả năng giảm viêm và chống oxy hóa giúp bảo vệ gan trong các thí nghiệm trên động vật. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người chứng minh uống trà ngưu bàng giúp thải độc gan như những lời đồn thổi phổ biến.
Nhiều người tin uống nước luộc đậu đỏ azuki giúp "thanh lọc, xả độc" cho gan sau các bữa nhậu. Thực tế y học bác bỏ quan niệm cơ học này. Dù vậy, các chất chống oxy hóa tự nhiên trong vỏ hạt đậu đỏ đã được chứng minh có tác dụng sinh học giúp bảo vệ tế bào gan trước các gốc tự do gây hại.
Ăn mầm đậu đỏ azuki sống hoặc nấu chưa chín kỹ tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc do các protein kháng dinh dưỡng tự nhiên như phytohaemagglutinin (PHA) và nhóm lectin thực vật chưa bị nhiệt phân hủy. Để hấp thu trọn vẹn dưỡng chất và ngăn ngừa rối loạn tiêu hóa, người tiêu dùng bắt buộc phải nấu chín hoàn toàn hạt và mầm đậu qua xử lý nhiệt độ cao.
Người dị ứng phấn hoa bồ công anh nên hết sức thận trọng khi ăn ngưu bàng vì hai loài này cùng thuộc họ Cúc Asteraceae. Phản ứng chéo miễn dịch giữa các dị nguyên sesquiterpene lactone có thể kích hoạt các phản ứng từ nổi mẩn ngứa, chàm cho đến sốc phản vệ nguy hiểm.
Uống nước củ cải trắng sống để hạ sốt là mẹo truyền miệng không có căn cứ khoa học, tiềm ẩn nguy cơ gây kích ứng niêm mạc dạ dày nghiêm trọng khi cơ thể đang suy yếu vì sốt. Người bệnh tuyệt đối không nên áp dụng bừa bãi, tránh dẫn đến viêm trợt, đau quặn bụng hay rối loạn tiêu hóa.
Quan niệm thực dưỡng khuyên "nhai thức uống lỏng" để tăng cường tiêu hóa thực chất không mang lại nhiều lợi ích sinh học như lời đồn. Enzym amylase trong nước bọt chỉ có tác dụng thủy phân tinh bột, trong khi các loại chất lỏng thông thường không chứa chất này và tuyến tụy mới là cơ quan tiêu hóa chính.
Ngưu bàng tươi dễ bị xơ hóa và giảm chất lượng chỉ sau 3 ngày ở nhiệt độ phòng do quá trình hóa gỗ tự nhiên. Khi được bảo quản ở nhiệt độ lạnh từ 2–4 độ C và giữ ẩm tốt, củ có thể duy trì độ mềm giòn trong khoảng 5–7 ngày mà không bị biến tính xơ cứng.
Ngưu bàng chứa các dẫn xuất lignan có khả năng ức chế ngưng tập tiểu cầu, làm chậm quá trình tạo nút cầm máu cơ học. Khi dùng chung với thuốc chống đông, hai cơ chế chống huyết khối bị cộng dồn, khiến thời gian chảy máu kéo dài và làm tăng rõ rệt nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng.
Nhiều người tiếc của thường gọt bỏ phần nấm mốc trên lát ngưu bàng khô rồi đun sôi kỹ lấy nước uống. Tuy nhiên, hành động này rất nguy hiểm vì độc tố vi nấm mycotoxin đã ngấm sâu vào mô xơ rễ và có tính bền nhiệt cao, không thể bị phân hủy bởi nước sôi 100 độ C.
Củ cải trắng hấp mật ong là mẹo dân gian quen thuộc giúp giảm đau rát họng và ho. Tác dụng giảm ho chủ yếu đến từ mật ong nhờ khả năng bao phủ làm dịu niêm mạc hầu họng và kháng khuẩn tự nhiên, trong khi củ cải trắng hỗ trợ tiết dịch nước giúp làm loãng hỗn dịch dễ uống.
Uống trà rễ ngưu bàng không thể trị sạch mụn nội tiết. Nghiên cứu chỉ chứng minh rễ ngưu bàng có đặc tính kháng viêm, chống oxy hóa và diệt khuẩn ngoài da, hoàn toàn chưa có bằng chứng khoa học cho thấy thảo mộc này điều chỉnh được hormone gây mụn bên trong cơ thể.
Không có con số nhai cố định cho mọi món ăn. Thay vì đếm nhịp nhai máy móc, người ăn cần dựa vào cấu trúc cứng, dai hay mềm của từng loại thực phẩm để nhai cho đến khi khối thức ăn đạt độ mịn, mềm và ẩm đồng nhất trước khi kích hoạt phản xạ nuốt.
Nhiều người tin canh dưỡng sinh củ cải trắng có thể kiềm hóa máu để ngừa bệnh tật. Thực tế, cơ thể luôn tự duy trì độ pH máu ổn định nhờ phổi và thận, không thực phẩm nào thay đổi được môi trường này. Canh rau củ chỉ giúp tăng pH nước tiểu và hỗ trợ mỡ máu.
Nhiều sách thực dưỡng ca ngợi củ ngưu bàng như bài thuốc ngừa ung thư, nhưng khoa học hiện chỉ ghi nhận hoạt chất arctigenin kìm hãm tế bào lạ trong ống nghiệm và chuột. Thức ăn này nhanh chóng bị phân hủy trong cơ thể, không thể thay thế các phác đồ y khoa chính thống.
Uống nước ép củ cải sống không thể chữa khỏi viêm xoang. Dù củ cải chứa hợp chất cay gây kích thích thông mũi tạm thời và có hoạt tính chống oxy hóa thực nghiệm, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng nào cho thấy loại nước ép này tiêu diệt được vi khuẩn hay làm sạch ổ xoang.
Tin đồn củ cải trắng (daikon) có thể "đánh tan" hay làm sạch mảng xơ vữa động mạch hoàn toàn không có cơ sở khoa học. Mảng xơ vữa hình thành từ quá trình viêm và tích tụ lipid phức tạp; ngay cả các loại thuốc đặc trị cũng chỉ làm thoái triển một tỷ lệ rất nhỏ. Người bệnh tuyệt đối không bỏ thuốc điều trị để dùng củ cải.
Củ cải bào ăn kèm đồ nướng thường được ca ngợi chứa men amylase giúp tiêu hóa nhanh tinh bột và chất béo. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy enzyme từ thực vật khó giữ được hoạt tính trong dịch vị dạ dày, và cơ thể chúng ta vốn đã tự điều chỉnh enzyme nội sinh theo từng bữa ăn.
Nhiều người tin rằng nhai kỹ gạo lứt có thể trung hòa và đào thải độc tố kim loại nặng. Thực tế, asen tích tụ chủ yếu ở lớp cám và nhai kỹ hoàn toàn không thể phân hủy chất này. Để giảm nguy cơ, người dùng cần vo kỹ, ngâm nước và áp dụng phương pháp nấu chắt bỏ nước thừa.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo đắp bã củ cải sống để giảm đau viêm khớp, song phương pháp này tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc kích ứng nặng. Các nghiên cứu khoa học cảnh báo nồng độ isothiocyanate đậm đặc giải phóng từ củ cải nghiền nát có thể gây bỏng rát, phồng rộp bề mặt da tương tự bỏng hóa chất.
