Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.353 bài, trang 52 trên 368
Hạt thàn mát chứa độc tố rotenone cực mạnh, rất dễ bị nhầm lẫn với các loại đậu rừng ăn được. Ăn nhầm hạt này có thể dẫn đến suy hô hấp, tổn thương tiêu hóa và thần kinh, trong khi y học hiện vẫn chưa có thuốc giải độc đặc hiệu.
Selen có khả năng liên kết sinh học giúp giảm bớt độc tính của thủy ngân trong cá biển nếu tỷ lệ mol Se:Hg lớn hơn 1. Tuy nhiên, selen không thể trung hòa hoàn toàn độc tố ở các loài cá săn mồi cỡ lớn chứa lượng thủy ngân đậm đặc.
Nhiều người giã nát lá thài lài tím đắp lên mụn nhọt vì tin thảo dược giúp hút mủ, kháng viêm. Dù phòng thí nghiệm ghi nhận thài lài tím có khả năng kháng khuẩn, việc đắp lá tươi chưa qua xử lý lên da hở dễ gây bội nhiễm, hoại tử mô mềm và khiến ổ viêm lan rộng.
Củ hoa thủy tiên hoàn toàn không ăn được do chứa hàm lượng lớn alkaloid độc hại, tiêu biểu là lycorine và galanthamine. Việc ăn nhầm củ thủy tiên vì tưởng hành tây có thể gây kích ứng tiêu hóa dữ dội dẫn đến nôn mửa tháo bất khống chế, tụt huyết áp và đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.
Uống nước lá thuốc dấu chữa viêm họng cấp là quan niệm sai lầm, nguy hiểm. Diterpenoid trong các loài thuộc chi Thầu dầu có độc tính kích ứng niêm mạc, phá hủy tế bào biểu mô ruột và gây viêm đại tràng nặng nề, hoàn toàn thiếu bằng chứng an toàn trên người.
Cây thài lài tím là cây cảnh quen thuộc nhưng tuyệt đối không ăn được. Toàn bộ thân, lá và hoa của cây chứa dày đặc các tinh thể canxi oxalat hình kim, có thể gây châm chích, bỏng rát niêm mạc miệng, ngộ độc đường tiêu hóa và kích ứng da khi tiếp xúc trực tiếp.
Hoa thủy tiên chứa độc tính tiềm ẩn có thể gây nguy hiểm cho chó mèo nếu cắn phải, đặc biệt là phần thân củ. Thực vật độc hại chiếm tỷ lệ đáng kể trong các ca cấp cứu thú y, gây ra nhiều biến chứng thần kinh và suy giảm thể trạng nghiêm trọng ở vật nuôi.
Cây thuốc dấu chứa nhựa mủ họ Thầu dầu dễ gây bỏng rát và hoại tử mô, trong khi lá sống đời họ Thuốc bỏng chứa các chất kháng viêm tự nhiên tương đối lành tính. Tuy nhiên, việc tự ý giã đắp bất kỳ loại lá tươi nào lên vết rách da đều tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn nghiêm trọng.
Cây thuốc thượng và hoàng đằng khác nhau rõ rệt về nhóm hoạt chất và cơ chế tác động sinh học. Trong khi hoàng đằng chứa nhiều alkaloid berberin có hoạt tính ức chế nấm và vi sinh vật, thuốc thượng lại chứa lignan, terpenoid hỗ trợ chống viêm, điều hòa miễn dịch qua con đường chống oxy hóa.
Nhiều người lầm tưởng cạo sạch vỏ rễ lôi công đằng sẽ khử hết độc tính để trị viêm khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy độc chất triptolide vẫn nằm đậm đặc trong thịt rễ, khiến việc tự chế biến chiết xuất thô tại nhà đối mặt với nguy cơ viêm gan cấp, suy thận và vô sinh.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc dùng vỏ rễ cây thuốc thượng để trị tiêu chảy, nhưng khoa học hiện nay chưa có nghiên cứu nào trên người lẫn động vật chứng minh công dụng này. Việc dùng thảo dược chưa kiểm chứng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc và khiến bệnh trầm trọng hơn.
Việc tự ý dùng thiên tuế lược chung với thuốc tây điều trị bệnh gan tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng. Hợp chất tự nhiên trong thiên tuế lược khi bị vi khuẩn đường ruột chuyển hóa kết hợp cùng các phản ứng oxy hóa qua enzyme CYP450 của thuốc tây có thể thúc đẩy tạo chất độc tế bào, làm cạn kiệt glutathione và dẫn đến hoại tử gan khó hồi phục.
Uống thiên lý quang cùng thuốc tây tiềm ẩn nguy cơ quá tải và tổn thương gan do tranh chấp hệ enzyme Cytochrome P450 chịu trách nhiệm chuyển hóa phần lớn tân dược. Việc tự ý kết hợp có thể làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu, dẫn tới mất hiệu lực điều trị hoặc tăng độc tính nguy hiểm cho người bệnh.
Khói thuốc lá chứa các hydrocarbon thơm đa vòng có khả năng cảm ứng mạnh enzym gan CYP1A2, làm tăng tốc độ phân hủy và đào thải caffeine ra khỏi cơ thể. Do đó, người hút thuốc thường chuyển hóa caffeine nhanh hơn người bình thường và dễ gặp tình trạng tồn đọng caffeine khi đột ngột cai thuốc.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược như thuốc thượng khi đang điều trị viêm kết mạc bằng kháng sinh. Hiện chưa có nghiên cứu trực tiếp về tương tác giữa thuốc thượng và kháng sinh nhỏ mắt. Tuy nhiên, thảo dược có thể làm thay đổi hấp thu, chuyển hóa thuốc hoặc cản trở tác dụng điều trị tại chỗ.
Nhựa mủ cây thuốc giấu (chi Euphorbia) có độc tính ăn mòn mạnh như hóa chất kiềm, dễ gây bỏng kết mạc, trợt biểu mô giác mạc và viêm màng bồ đào. Nếu không rửa mắt liên tục bằng nước sạch trong nhiều phút và đến viện cấp cứu kịp thời, nạn nhân có nguy cơ suy giảm thị lực nặng nề hoặc mù lòa.
Nhiều người truyền tai nhau nhai nuốt lá cây thuốc giấu để chữa bệnh trĩ và đau dạ dày, song các bằng chứng khoa học hiện nay hoàn toàn bác bỏ cách làm này. Uống hoặc nuốt tươi dược liệu không có dữ liệu lâm sàng chứng minh hiệu quả, ngược lại còn đối mặt với nguy cơ kích ứng, viêm loét đường ruột nghiêm trọng do độc tính của mủ cây.
Thiên môn đông là thảo dược bồi bổ quen thuộc, nhưng dùng sai cách dễ gây cồn ruột và khó tiêu. Để đảm bảo an toàn, người dùng cần sơ chế rút bỏ lõi cứng, duy trì liều lượng khô vừa phải mỗi ngày và chế biến đúng kỹ thuật khi nấu cháo hoặc pha trà.
Nhiều lời đồn thổi xem cây thung là vị thuốc trị dứt điểm phong thấp và đau nhức xương khớp. Dù các phân tích dược lý hiện đại ghi nhận thảo dược này chứa nhiều hoạt chất kháng viêm mạnh trên động vật thí nghiệm, việc khẳng định thung có thể chữa khỏi bệnh phong thấp ở người hoàn toàn là sự phóng đại thiếu căn cứ lâm sàng.
Tinh dầu thanh tùng châu Âu cho thấy khả năng xua đuổi bọ ve và sâu hại cây trồng trong phòng thí nghiệm, nhưng chưa có bằng chứng xác thực về hiệu quả chống muỗi trên người. Tự ý bôi tinh dầu này trực tiếp lên da còn tiềm ẩn rủi ro cao gây viêm da tiếp xúc và kích ứng dị ứng do các hoạt chất tự nhiên đậm đặc.
