Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.370 bài, trang 62 trên 369
Sâm Ô Linh (Xylaria nigripes) là loại nấm dược liệu quý được quan tâm nhờ tác dụng an thần, chống trầm cảm và hạ đường huyết. Tuy nhiên, bằng chứng an toàn trên phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật hay khi phối hợp thuốc hiện rất thiếu hụt, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Sâm cau có tính độc nhẹ do chứa các hợp chất saponin và triterpenoid có thể gây kích ứng đường tiêu hóa hoặc độc tế bào gan nếu dùng dạng củ tươi bừa bãi. Để sử dụng an toàn, dược liệu cần được khử độc kỹ bằng cách ngâm nước vo gạo, sao vàng và chỉ dùng với lượng vừa phải.
Quan niệm "sâm vũ diệp ngâm rượu càng lâu càng bổ" là hoàn toàn sai lầm. Dữ liệu khoa học cho thấy hoạt chất chỉ chiết xuất tối ưu ở nồng độ cồn và thời gian nhất định; ngâm quá lâu chỉ làm tăng tạp chất, trong khi việc lạm dụng rượu ngâm tự phát còn gây độc trực tiếp cho tế bào gan.
Sâm vũ diệp và sâm Ngọc Linh có cấu trúc hóa chất hoàn toàn khác biệt. Sâm Ngọc Linh nổi bật nhờ chứa lượng lớn saponin nhóm ocotillol với hoạt chất chủ chốt majonoside-R2, trong khi sâm vũ diệp chứa hỗn hợp saponin kiểu acid oleanolic và dammarane, hoàn toàn không có thế mạnh về majonoside-R2.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng sâm Lai Châu có thể tiêu diệt khối u, chữa khỏi ung thư. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm độc tế bào trong phòng thí nghiệm (in vitro), hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tuyệt đối không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người có thói quen hái lá sài đất tươi giã nát đắp lên vết thương hở để cầm máu và chống viêm theo kinh nghiệm dân gian. Dù chiết xuất sài đất có tiềm năng kháng khuẩn, việc đắp trực tiếp lá tươi chưa qua xử lý vô trùng lại tiềm ẩn nguy cơ cao gây nhiễm trùng thứ phát, làm vết thương chậm lành và dễ biến chứng hoại tử.
Tự ý dùng sâm vũ diệp hoặc các loại sâm cùng thuốc chống đông như warfarin hay aspirin có thể làm tăng đáng kể nguy cơ xuất huyết. Hoạt chất trong chi sâm có đặc tính kháng tiểu cầu và kéo dài thời gian đông máu, khi kết hợp cùng thuốc tây sẽ tạo tác động cộng gộp nguy hiểm.
Tự ý dùng sâm rừng cùng thuốc hạ huyết áp có thể gây tương tác dược lực học và dược động học bất lợi. Sự phối hợp này dễ dẫn đến hạ huyết áp quá mức hoặc làm sai lệch hiệu quả điều trị của thuốc tim mạch. Người bệnh cần hiểu rõ nguy cơ và luôn tham vấn bác sĩ trước khi sử dụng.
Ăn su hào sống hay bị đầy hơi là do chứa nhiều carbohydrate chuỗi ngắn kém hấp thu như fructan và raffinose. Khi xuống đại tràng, chúng bị vi khuẩn lên men nhanh và sinh khí gây căng trướng bụng. Chế biến chín và ăn lượng vừa phải là cách khắc phục đơn giản, hiệu quả.
Sâm Bố Chính thực chất thuộc họ Bông, hoàn toàn khác nhân sâm thuộc họ Cuồng. Loài cây này không chứa hệ saponin đặc trưng của nhân sâm mà nổi bật nhờ chất nhầy thực vật dồi dào và các hợp chất sesquiterpene có khả năng chống oxy hóa tự nhiên.
Dùng sâm Ngọc Linh cùng thuốc tây có thể gây tương tác bất lợi nguy hiểm, đặc biệt với thuốc chống đông máu, thuốc hạ huyết áp và thuốc trị tiểu đường. Việc phối hợp không kiểm soát dễ làm thay đổi nồng độ thuốc, giảm hiệu quả trị bệnh hoặc làm tăng rủi ro biến chứng cho người dùng.
Nhiều lời đồn cho rằng sâm bòng bong có thể giải độc và hạ men gan thần tốc. Khoa học thực nghiệm trên chuột ghi nhận chiết xuất dược liệu này giúp giảm men gan, chống oxy hóa và giảm mỡ gan, nhưng chưa có thử nghiệm xác nhận hiệu quả trên người.
Tên gọi "sâm rừng" và "sâm quy đá" thường xuất phát từ truyền miệng dân gian và chưa có nghiên cứu khoa học trực tiếp đối chiếu hai loại này. Do nhiều loài thảo dược có hình thái rất giống nhau, việc tự ý thu hái, sử dụng bằng mắt thường rất dễ gây nhầm lẫn dược liệu hoặc ngộ độc nguy hiểm.
Nhân sâm giúp tăng sức bền thể lực và điều hòa dẫn truyền thần kinh, nhưng dùng sai thời điểm có thể dẫn đến bồn chồn, mất ngủ. Các chuyên gia khuyến cáo nên uống sâm vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều thay vì buổi tối để tránh kích thích thần kinh trung ương và đảm bảo chất lượng giấc ngủ.
Cát sâm chứa các hoạt chất có tiềm năng hạ đường huyết, do đó việc tự ý uống dược liệu này cùng thuốc điều trị đái tháo đường có thể gây tương tác bất lợi. Hiện tượng cộng dồn tác dụng dễ khiến đường huyết tụt quá mức nguy hiểm, người bệnh cần hết sức thận trọng và tham vấn bác sĩ.
Sâm cau có khả năng tương tác với thuốc điều trị đái tháo đường, tiềm ẩn nguy cơ hạ đường huyết quá mức do dược liệu này chứa các hoạt chất ức chế enzyme tiêu hóa đường và hỗ trợ giảm glucose máu. Người bệnh đái tháo đường cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh biến chứng nguy hiểm.
Quan niệm sâm cầm là thần dược bổ thận tráng dương cho nam giới hoàn toàn chỉ là lời đồn thổi dân gian. Hiện nay chưa có bất kỳ nghiên cứu khoa học nào chứng minh thịt hay các bộ phận của sâm cầm có tác dụng cải thiện sinh lý hay điều trị rối loạn cương dương.
Sâm bòi vịt thường được đồn thổi là thần dược tráng dương, tăng cường bản lĩnh phái mạnh. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại chỉ ghi nhận hoạt tính sinh học trong ống nghiệm trên một loại enzym thần kinh, hoàn toàn chưa có bất kỳ dữ liệu lâm sàng nào chứng minh tác dụng kích thích sinh lực trên người.
Bột Maca hồ hóa an toàn và êm dịu cho hệ tiêu hóa hơn bột Maca thô nhờ quá trình xử lý nhiệt giúp bẻ gãy các liên kết tinh bột phức tạp khó tiêu. Điều này giúp hạn chế tình trạng trướng bụng, đầy hơi do lên men vi khuẩn ở ruột già, đặc biệt phù hợp với người có đường ruột nhạy cảm.
Nhiều người lầm tưởng sâm cau đỏ và sâm cau đen là cùng một loại, nhưng thực tế sâm cau đen mới là dược liệu thật (*Curculigo orchioides*). Cái gọi là sâm cau đỏ chỉ là tên thương mại của rễ bồng bồng hoặc huyết giác, hoàn toàn khác loài và không có cùng công dụng.
