Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 133 trên 192
Các nghiên cứu khoa học xác nhận hoạt chất phorbol ester từ cây ba đậu kích hoạt liên tục enzyme protein kinase C, gây tăng sinh tế bào mất kiểm soát và tạo mạch máu nuôi khối u. Thảo dược này là tác nhân thúc đẩy ung thư mạnh, tuyệt đối không được tự ý sử dụng qua đường uống hoặc bôi ngoài da.
Cây ban tròn (Hypericum uralum) và cỏ St. John (Hypericum perforatum) tuy cùng chi nhưng khác biệt hoàn toàn về nồng độ hai hoạt chất then chốt hypericin và hyperforin. Hiện tại, dữ liệu nghiên cứu lâm sàng trên cây ban tròn còn rất hạn chế, người tiêu dùng tuyệt đối không thể sử dụng thay thế cỏ St. John trong điều trị y khoa.
Ba kích từ lâu được coi là thảo dược hàng đầu giúp phái mạnh tăng cường sinh lực. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính cải thiện hormone testosterone và phục hồi chất lượng tinh trùng mới chỉ được ghi nhận chủ yếu trên chuột thí nghiệm, vẫn còn thiếu hụt các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.
Hạt ba đậu chứa độc tố nguy hiểm gồm phorbol ester và axit crotonic. Các chất này gây kích ứng dữ dội mô tiêu hóa, làm tăng nguy cơ viêm ruột hoại tử, mất nước cấp và thúc đẩy khối u, khiến việc tự ý dùng chữa táo bón tiềm ẩn rủi ro đe dọa tính mạng.
Ba gạc hoa đỏ và ancaloit reserpine có hiệu quả hạ huyết áp rõ rệt nhưng y học hiện đại đã ngưng dùng làm thuốc điều trị ban đầu. Nguyên nhân do nguy cơ suy kiệt dẫn truyền thần kinh, dẫn đến trầm cảm, run cơ và biến chứng dạ dày nguy hiểm.
Cây ba soi (*Macaranga denticulata*) chứa nhiều hợp chất có khả năng kháng viêm và chống oxy hóa tốt. Dữ liệu khoa học mới dừng ở mức thử nghiệm tế bào và chuột, chưa đủ bằng chứng chứng minh cây này chữa khỏi viêm loét dạ dày ở người.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy dịch chiết hoa, quả và vỏ cây *Prunus cerasoides* giàu polyphenol, có khả năng ức chế gốc tự do và cytokine gây viêm ở mức tế bào. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu, không thể thay thế thuốc chữa bệnh.
Các alkaloid tự nhiên trong cây ba chạc và chi Evodia, gồm quinolone, indole và furoquinoline alkaloid, được khoa học hiện đại chứng minh có hoạt tính sinh học phong phú in vitro. Chúng thể hiện khả năng ức chế tế bào ung thư, điều hòa enzyme thần kinh và hỗ trợ tim mạch, nhưng cần thận trọng khi dùng thực tế.
Cây ba gạc có khả năng hạ huyết áp rõ rệt nhờ hoạt chất reserpine làm cạn kiệt các chất dẫn truyền thần kinh giao cảm. Dù vậy, ranh giới an toàn của dược liệu này rất hẹp do dễ gây tác dụng phụ an thần, trầm cảm nặng và rối loạn vận động, tuyệt đối không nên tự ý dùng thô tại nhà.
Cao ba chạc được lưu truyền trong dân gian để trị phong thấp và nghiên cứu ghi nhận hoạt chất của cây giúp giảm sưng khớp trên chuột. Tuy nhiên, dược liệu này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý uống thay thế phác đồ điều trị chuẩn.
Ashwagandha cho thấy khả năng cải thiện giấc ngủ, rút ngắn thời gian vào giấc và tăng thời lượng ngủ ở người mất ngủ nhẹ qua các thử nghiệm lâm sàng. Dù vậy, bằng chứng hiện tại chưa đủ cơ sở để thảo dược này thay thế thuốc điều trị chuyên khoa.
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận dẫn xuất coumarin và meroterpenoid từ cây ba chạc có khả năng ức chế phản ứng viêm trên tế bào, nhưng chưa đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa ngứa, viêm da dứt điểm trên người.
Nhiều người truyền tai nhau dùng lá ba chạc nấu nước uống để hạ sốt tại nhà. Dù các hợp chất từ loài cây này bước đầu ghi nhận khả năng hạ nhiệt trên mô hình động vật, bằng chứng lâm sàng ở người vẫn còn thiếu. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc hạ sốt tân dược.
Hoàng kỳ từ lâu được xem là vị thuốc quý giúp tăng sức đề kháng, nhưng các bằng chứng lâm sàng hiện nay cho thấy dược liệu này chủ yếu hỗ trợ kích thích miễn dịch ở quy mô nghiên cứu nhỏ. Thảo dược không thể ngăn ngừa triệt để virus cúm và không thay thế được các biện pháp bảo vệ y tế thiết yếu.
Ao diệp cảnh tiên chứa nhiều hoạt chất flavonoid tiềm năng giúp giảm sưng và hỗ trợ lành tổn thương mô trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các tác dụng này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm in vitro và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả trên người.
Tắm lá ba chạc là mẹo dân gian quen thuộc giúp giảm mẩn ngứa ngoài da. Các nghiên cứu hiện đại bước đầu xác nhận loài cây này chứa nhiều hoạt chất có khả năng kháng khuẩn, chống viêm trong phòng thí nghiệm, song chưa thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Các nghiên cứu lâm sàng bước đầu cho thấy chiết xuất nhựa a ngùy có khả năng giảm rõ rệt triệu chứng đầy hơi, no sớm, khó tiêu chức năng và hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Dù vậy, dữ liệu thử nghiệm trên người hiện vẫn còn ở quy mô khiêm tốn.
Cây ba chẽ chứa nhiều tannin và flavonoid có tác dụng làm se niêm mạc và kháng khuẩn trong ống nghiệm, giúp giảm tiêu chảy nhẹ theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn thiếu; người bệnh không được tự ý dùng thay thế bù nước Oresol hoặc điều trị y khoa.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất và peptide từ mai ba ba có khả năng ức chế tăng sinh tế bào tạo sẹo, giảm viêm và hạn chế lắng đọng sợi collagen trong mô hình gan chuột. Tuy nhiên, bằng chứng chưa đủ để dùng thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều lời đồn cho rằng vỏ cây anh đào rừng giúp đánh tan sỏi thận, nhưng khoa học hiện chỉ mới ghi nhận hoạt tính chống sỏi từ chiết xuất hạt anh đào trên chuột thí nghiệm, chưa có dữ liệu lâm sàng trên vỏ cây hay trên người.
