Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.831 bài, trang 48 trên 192
Thảm họa suy thận tại Bỉ đầu thập niên 1990 cướp đi chức năng thận của hàng trăm phụ nữ trẻ bắt nguồn từ một bài thuốc giảm cân. Hoạt chất acid aristolochic có trong thảo dược Quảng phòng kỷ bị dùng nhầm đã gây xơ hóa mô kẽ thận tiến triển nhanh và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô đường tiết niệu.
Hoạt chất tetrandrine trong Quảng Phòng Kỷ có đặc tính chẹn kênh canxi và hạ huyết áp rõ rệt trong các nghiên cứu trên chuột cống. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chất lượng cao trên người vẫn còn thiếu, liều dùng thí nghiệm còn quá cao và tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc hạ áp.
Ăn lê tươi giúp giảm áp lực mạch và hỗ trợ sức khỏe tim mạch nhờ chứa kali cùng các hợp chất thực vật có lợi. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy lê không có tác dụng hạ huyết áp trực tiếp như thuốc điều trị, mà chỉ đóng vai trò hỗ trợ trong chế độ ăn uống lành mạnh.
Acridone alkaloid phân lập từ rễ quýt gai được khoa học ghi nhận có tiềm năng sinh học đa dạng như chống dị ứng và kháng ký sinh trùng sốt rét. Tuy nhiên, bằng chứng về khả năng kháng khuẩn trực tiếp vẫn chỉ dừng ở mức định hướng ban đầu trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa nhiễm trùng trên người.
Quả mắc nưa từng được dùng trong dân gian để tẩy giun sán nhờ khả năng làm tổn thương ký sinh trùng trưởng thành. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở mức thử nghiệm động vật, trong khi y văn cảnh báo nguy cơ độc tính nghiêm trọng gây tổn thương thị thần kinh.
Lựu chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa tiềm năng, nhưng tác dụng nâng cao chất lượng tinh trùng người hiện chủ yếu dựa trên giả thuyết sinh học và thực nghiệm ở động vật. Chưa có thử nghiệm lâm sàng lớn khẳng định lựu giúp trị tinh trùng yếu. Nam giới nên xem lựu là trái cây bổ dưỡng hỗ trợ, không thể thay thế điều trị y khoa chuyên sâu.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc ngâm rượu xương quạ đen để trị đau nhức xương khớp và viêm khớp. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học hay thử nghiệm lâm sàng nào xác nhận tác dụng kháng viêm của xương quạ đen, việc tự ý ngâm uống còn tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn và ngộ độc.
Quả mâm xôi chứa hàm lượng dồi dào ellagitannin, hoạt chất được vi khuẩn đường ruột chuyển hóa thành urolithin giúp bảo vệ nội mô và cải thiện độ đàn hồi thành mạch. Bằng chứng khoa học cho thấy loại quả này hỗ trợ giãn mạch và giảm các chỉ dấu viêm tuần hoàn.
Quái thảo mềm là cây thuốc dân gian có tiềm năng chống viêm khớp và loãng xương trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu lâm sàng xác định liều an toàn LD50 hay độc tính gan thận ở người, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Quan âm núi (thuộc chi *Vitex*) được quan tâm nhờ tiềm năng kháng viêm và giảm đau tự nhiên. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có chủ yếu bắt nguồn từ thử nghiệm trên động vật và tế bào của các hoạt chất chiết xuất thuộc chi *Vitex*, chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh.
Sâu quy (*Alphitobius diaperinus*) đã được Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) đánh giá an toàn dưới dạng thực phẩm mới đông lạnh và sấy khô. Dù có hàm lượng đạm cao và khả năng kháng khuẩn tự nhiên, nguồn thực phẩm này vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây dị ứng và cần được nuôi dưỡng trong điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt.
Amentoflavone, hoạt chất biflavonoid đặc trưng trong cây quyển bá (Selaginella), được khoa học chứng minh có khả năng ức chế mạnh các yếu tố gây viêm như NO, PGE2, COX-2 và IL-32 qua việc can thiệp tín hiệu NF-kappaB, ERK trong tế bào. Dù vậy, phần lớn dữ liệu mới dừng ở mức tiền lâm sàng và hấp thu đường ruột còn hạn chế.
Hoạt chất hesperidin dồi dào trong vỏ quýt trần bì được khoa học chứng minh có khả năng bảo vệ tế bào dẫn nhịp kẽ Cajal, giảm viêm và cải thiện nhu động dạ dày trên động vật. Tuy nhiên, hầu hết bằng chứng mới dừng ở mức tiền lâm sàng, người dùng chỉ nên xem trần bì là giải pháp hỗ trợ tiêu hóa tự nhiên.
Nhiều người có thói quen giã nát lá phù dung đắp lên mụn nhọt để hút mủ, giảm sưng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác dụng kháng viêm của chiết xuất lá phù dung trong phòng thí nghiệm. Việc đắp lá tươi trực tiếp tiềm ẩn nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn và tổn thương da nghiêm trọng.
Mướp rắn (qua lâu trắng) chứa nhiều hoạt chất sinh học được ghi nhận có khả năng hạ đường huyết trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên chuột. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng nước ép mướp rắn.
Quy bản (yếm rùa) cho thấy tiềm năng thúc đẩy tăng sinh và khoáng hóa tế bào xương trong các nghiên cứu trên chuột và ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn trên người hiện vẫn chưa đầy đủ, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị loãng xương chuẩn.
Nhiều lời đồn thổi xem cây quyển bá (Selaginella doederleinii) là "thần dược" trị ung thư. Thực tế, các nghiên cứu khoa học mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào nuôi cấy trong ống nghiệm và chuột thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh.
Quái thảo mềm (Acanthus mollis) từ lâu được y học cổ truyền Địa Trung Hải dùng để giảm đau, kháng viêm và làm dịu niêm mạc. Nghiên cứu hiện đại đã phát hiện nhóm chất phenylpropanoid và benzoxazinoid mang hoạt tính sinh học, nhưng bằng chứng khoa học mới dừng lại ở mức thử nghiệm ống nghiệm trong phòng thí nghiệm.
Hạt qua lâu (qua lâu nhân) được y học cổ truyền dùng trị ho, nhưng bằng chứng hiện đại về hiệu quả long đờm chủ yếu đến từ các khảo sát dược lý thực nghiệm. Do thiếu thử nghiệm lâm sàng, người bệnh cần thận trọng và không tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Phục long can là đất lòng bếp nung nhiệt theo kinh nghiệm cổ truyền, trong khi smectite là khoáng sét tinh chế y tế. Smectite sở hữu cấu trúc nano trương nở giúp hấp phụ độc tố và trao đổi ion tối ưu, còn phục long can chịu nhiệt cao dễ suy giảm diện tích bề mặt và tiềm ẩn tạp chất khó kiểm soát.
