Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 50 trên 192
Nhiều người tập thể thao tin rằng phấn hoa ong giúp bồi bổ cơ bắp và tăng sức bền thể lực. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới ghi nhận khả năng chống oxy hóa mô cơ trên động vật, chưa có nghiên cứu chứng minh phấn hoa giúp người tập kéo dài sức bền vận động.
Ailanthone chiết xuất từ phượng nhỡn thảo bộc lộ khả năng ức chế mạnh mẽ nhiều dòng tế bào ác tính trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, hoạt chất này đi kèm hồ sơ độc tính đáng kể, đặc biệt gây tổn thương tiêu hóa và chưa từng được kiểm chứng lâm sàng an toàn trên người.
Các nghiên cứu bước đầu cho thấy dịch chiết và saponin từ phong quỳ suối có khả năng ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm và mô hình động vật. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không dùng thảo dược này để thay thế các phương pháp điều trị y khoa chính thống.
Phác tiêu (mirabilite) thường được lưu truyền trong dân gian để đắp ngoài da nhằm giảm cương tức, sưng viêm tuyến vú khi nuôi con bú. Dù ghi nhận trong dược điển truyền thống và có hoạt tính kháng viêm trong một số bệnh lý khác, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng chuẩn mực nào chứng minh hiệu quả giảm viêm vú ở người.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ lá cây phù dung và đài hoa bụp giấm có thể ức chế enzym tiêu hóa tinh bột alpha-glucosidase. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận trà hoa phù dung hạ được đường huyết. Người bệnh tuyệt đối không dùng loại trà này thay thế thuốc điều trị.
Phèn đen chứa nhiều hợp chất polyphenol và terpenoid quý với hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn và hạ đường huyết. Dù vậy, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm tế bào và chuột thí nghiệm; chưa có nghiên cứu lâm sàng trên người chứng minh dược liệu này có thể chữa khỏi bệnh ung thư hay tiểu đường.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học khẳng định chiết xuất cây phòng quỳ (Anemone chapaensis) có thể kháng khuẩn. Dữ liệu thực nghiệm in vitro mới chỉ ghi nhận tiềm năng ức chế vi khuẩn ở loài cùng chi Anemone rupicola, người dân không nên tự ý dùng thay kháng sinh.
Cây phong hà chứa các hợp chất polyacetylene có hoạt tính ức chế các chất gây viêm mạnh mẽ trên mô hình nuôi cấy tế bào và động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Hội chứng melanosis coli là tình trạng niêm mạc đại tràng chuyển màu nâu hoặc đen do lạm dụng thuốc nhuận tràng kích thích chứa dẫn xuất anthraquinone như phan tả diệp. Bằng chứng y khoa cho thấy đây là tổn thương lành tính, có thể hồi phục và tự biến mất sau khi ngừng sử dụng thuốc vài tháng.
Phòng phong chứa các hoạt chất sinh học giúp giảm viêm và kháng dị ứng trên mô hình động vật, nhưng các chuyên gia khuyến cáo người bệnh không nên vội vã coi đây là "thần dược" bởi hiện vẫn còn thiếu các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.
Chiết xuất từ cây phèo heo (*Enterolobium cyclocarpum*) bước đầu cho thấy khả năng ức chế chất gây viêm và điều hòa miễn dịch trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên tế bào và động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào trên người, do đó người dân tuyệt đối không nên tự ý sử dụng để chữa bệnh.
Viên uống vi sinh phân được FDA duyệt là chế phẩm sinh học chứa khuẩn sống đã qua kiểm định vô trùng nghiêm ngặt nhằm ngừa vi khuẩn *C. difficile* tái phát. Đây là thuốc kê đơn công nghệ cao, hoàn toàn khác biệt với các mẹo dân gian dùng phân tươi tự chế vốn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng tử vong.
Phác tiêu (mirabilite) thường được biết đến trong y học cổ truyền để giảm chướng bụng và hỗ trợ tiêu hóa. Nghiên cứu lâm sàng hiện đại cho thấy việc đắp ngoài ổ bụng bằng dược liệu này hỗ trợ giảm viêm, rút ngắn thời gian trung tiện, nhưng tuyệt đối không thể thay thế phác đồ cấp cứu viêm tụy cấp chuẩn.
Phá cố chỉ là vị thuốc Đông y quen thuộc nhưng các nghiên cứu khoa học cảnh báo hoạt chất trong dược liệu này có thể gây hoại tử tế bào gan, viêm gan ứ mật và suy giảm chức năng gan cấp tính, đặc biệt nguy hiểm khi tự ý dùng liều cao hoặc kết hợp cùng các loại thuốc khác.
Nhiều người e ngại nguy cơ nhiễm độc nhôm dẫn tới bệnh Alzheimer khi dùng phèn chua trong ẩm thực và khử mùi. Nghiên cứu cho thấy hàng rào tiêu hóa tự nhiên ngăn chặn phần lớn nhôm hấp thu vào máu, do đó người khỏe mạnh dùng lượng nhỏ không bị ngộ độc, nhưng người suy thận cần tuyệt đối thận trọng.
Cấy vi sinh phân (FMT) đã trở thành liệu pháp đột phá trong điều trị nhiễm trùng ruột do *Clostridioides difficile* tái phát, nhất là khi kháng sinh mất tác dụng. Dù đem lại tỷ lệ khỏi bệnh cao và ít biến cố nghiêm trọng, đây là thủ thuật y khoa chuẩn hóa cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định khắt khe.
Bakuchiol chiết xuất từ hạt cây phá cố chỉ mang lại hiệu quả giảm nếp nhăn và mờ sắc tố da tương đương retinol 0,5% theo thử nghiệm lâm sàng. Điểm khác biệt lớn nằm ở khả năng dung nạp: bakuchiol dịu nhẹ hơn hẳn, không gây bong tróc, châm chích và nhạy cảm ánh sáng như retinol thông thường.
Phi điệp kép (*Dendrobium nobile*) chứa các hoạt chất giúp giảm men gan, chống oxy hóa và kháng viêm trên mô hình tế bào và chuột nhiễm độc cồn hay hóa chất. Dù vậy, thảo dược này hiện vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng đối chứng ngẫu nhiên trên người để xác nhận hiệu quả bảo vệ gan thực tế.
Nhiều người tin dùng tinh dầu phong lữ tự nhiên để trị mụn, kháng khuẩn ngoài da vì nghĩ thảo mộc luôn lành tính. Dù vậy, các nghiên cứu da liễu cho thấy tinh dầu tự nhiên tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc dị ứng, nhất là khi bôi trực tiếp liều cao lên vùng da tổn thương.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng phong quỳ suối có khả năng kháng viêm và giảm đau cơ khớp vượt trội. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế viêm của các triterpenoid saponin trên tế bào và mô hình chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ độc tính và tán huyết.
