Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.657 bài, trang 28 trên 233
Nhận định dược liệu sòi trắng có nguy cơ kích thích khối u là đúng trên cơ sở độc chất học. Cây sòi trắng chứa este diterpene thuộc nhóm este phorbol, có hoạt tính sinh học kích hoạt protein kinase C, tân tạo mạch máu và thúc đẩy tế bào ác tính phát triển mạnh.
Sơn từ cô là vị thuốc cổ truyền thanh nhiệt, tiêu thũng nhưng việc tự ý dùng quá liều hoặc uống kéo dài có thể gây gánh nặng chuyển hóa nghiêm trọng cho gan thận. Người bệnh cần hiểu đúng bản chất dược liệu và thận trọng về liều lượng để tránh nguy cơ ngộ độc nội tạng nguy hiểm.
Uống tiết sơn dương pha rượu để tráng dương là kinh nghiệm truyền miệng vô căn cứ. Khoa học khẳng định huyết tươi động vật hoang dã không có tác dụng tăng cường sinh lý, ngược lại còn tiềm ẩn nguy cơ cao lây nhiễm hàng loạt mầm bệnh truyền nhiễm chết người từ thú rừng sang cơ thể.
Người bệnh gút cần thận trọng và kiểm soát nghiêm ngặt khẩu phần sò biển. Dù chứa lượng purin thấp hơn tôm và ốc, sò biển vẫn thuộc nhóm thực phẩm giàu purin có nguy cơ làm tăng axit uric máu và kích hoạt cơn gút cấp tương đương thịt đỏ.
BMAA trong cây họ tuế liên quan mật thiết đến hội chứng thoái hóa thần kinh ALS/PDC thông qua cơ chế gây độc kích thích tế bào thần kinh vận động. Dù còn tranh luận về nguồn gốc và vai trò của các độc tố đi kèm như cycasin, bằng chứng khoa học khuyến cáo không nên tự ý dùng hạt và bột sơn tuế làm thực phẩm hay thuốc.
Nhiều người tin rằng nước cốt chanh có thể diệt khuẩn khi ăn sò huyết tái. Bằng chứng khoa học cho thấy thói quen này làm tăng nguy cơ nhiễm virus viêm gan A và các loài vi khuẩn *Vibrio* nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, hoại tử mô và tử vong ở người có bệnh nền.
Nghiên cứu bước đầu trên tế bào và động vật cho thấy chiết xuất quả sơn tra có tiềm năng hỗ trợ giảm tích tụ chất béo tại gan và cải thiện men gan. Dù vậy, bằng chứng trên người còn hạn chế, sơn tra hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa và lối sống lành mạnh.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng Sâm Ô Linh (Wulingshen) là "thần dược" giúp bảo vệ thận và chặn đứng biến chứng tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy nhận định này chưa hoàn toàn chính xác: tác dụng chống oxy hóa và cải thiện độ nhạy insulin mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm hoặc động vật, hoàn toàn thiếu dữ liệu lâm sàng trên người bệnh thận đái tháo đường.
Uống nước sắc sóng rắn hằng ngày tiềm ẩn nhiều rủi ro cho gan và thận do loại cây này chứa các hợp chất có hoạt tính sinh học và độc tính tế bào mạnh trong nghiên cứu phòng thí nghiệm. Việc tự ý sử dụng dài ngày mà không kiểm soát liều lượng có thể gây quá tải cho các cơ quan giải độc.
Nhiều người tin dùng nhựa cây sơn để chữa các bệnh ngoài da theo kinh nghiệm dân gian, nhưng nghiên cứu cho thấy hoạt chất urushiol trong nhựa cây có thể gây phản ứng quá mẫn, kích thích viêm da tiếp xúc dị ứng nặng nề ngay cả ở lượng cực nhỏ.
Người bệnh gút nên hạn chế ăn sò huyết do hải sản thuộc nhóm thực phẩm giàu purin (96-448 mg/100 g), dễ làm tăng acid uric máu và kích hoạt cơn đau khớp cấp. Nếu acid uric đã ổn định, người bệnh chỉ nên dùng lượng vừa phải, tránh ăn cùng rượu bia và cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Cây sói rừng có độc tính thấp và thể hiện tác dụng bảo vệ gan trong các nghiên cứu dược lý. Dù chưa ghi nhận khả năng gây hại gan thận ở điều kiện thông thường, người dùng vẫn cần sử dụng lượng vừa phải vì hiện thiếu dữ liệu về ngưỡng liều độc hại định lượng cụ thể.
Chiết xuất từ các loài thuộc chi sói rừng, bao gồm sói Nhật (Chloranthus serratus), đang thu hút nhiều sự quan tâm nhờ hoạt tính chống ung thư gan trên tế bào thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng độc chất học trên động vật cho thấy liều cao thảo dược này có thể gây độc gan nghiêm trọng thông qua stress oxy hóa.
Người bệnh gút cần thận trọng và hạn chế ăn sò điệp vì hải sản nói chung làm tăng nguy cơ mắc gút và tăng axit uric máu. Dữ liệu khoa học khuyến nghị kiểm soát tổng lượng purin dưới 400 mg mỗi ngày và tránh dùng chung với rượu bia để ngăn ngừa cơn gút cấp.
Nhựa mủ sòi tía chứa các hợp chất ester phorbol có hoạt tính sinh học mạnh, kích hoạt trực tiếp enzym protein kinase C gây viêm da, đỏ rát và tổn thương niêm mạc mắt. Dù một số dẫn xuất được nghiên cứu tiềm năng y học, tiếp xúc trực tiếp nhựa tươi tiềm ẩn nguy cơ viêm mô và thúc đẩy khối u.
Nghiên cứu lâm sàng cho thấy sâm tố nữ có thể làm giảm tốc độ chu chuyển xương ở phụ nữ mãn kinh nhờ cơ chế tương tự estrogen. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có mới chỉ dừng lại ở chỉ dấu sinh học trên cỡ mẫu nhỏ, chưa đủ cơ sở để khẳng định khả năng ngừa loãng xương toàn diện.
Các nghiên cứu độc tính cấp và bán trường diễn trên động vật cho thấy phân đoạn hoạt chất từ cây sì to không gây hại mô gan hay gây tử vong ngay cả ở liều cao thử nghiệm. Dù vậy, dữ liệu trên người còn thiếu, người dùng không nên tự ý uống kéo dài mà cần theo dõi chức năng gan.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy sâm xuyên đá có hoạt tính chống viêm và chống oxy hóa mạnh, nhưng chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng thảo dược này để thay thế thuốc điều trị viêm khớp đặc hiệu.
Người bị dị ứng mủ cao su cần thận trọng khi ăn quả sơ ri do nguy cơ mắc hội chứng mủ cao su - trái cây. Hiện tượng này xảy ra khi hệ miễn dịch nhận nhầm các protein panallergen trong sơ ri có cấu trúc tương tự dị nguyên mủ cao su, dễ gây ngứa họng hoặc phản ứng toàn thân.
Uống sài đất giúp bảo vệ tế bào gan là niềm tin dân gian có cơ sở khoa học nhất định, nhưng không mang ý nghĩa "giải độc gan" thần kỳ. Dữ liệu thực nghiệm trên động vật cho thấy sài đất chứa chất chống oxy hóa và hoạt chất triterpenoid giúp giảm tổn thương tế bào gan, song chưa có nghiên cứu lâm sàng trên người.
