Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.657 bài, trang 30 trên 233
Nhân sâm được chứng minh có khả năng hỗ trợ cải thiện hội chứng mệt mỏi mạn tính và mệt mỏi do bệnh lý thông qua cơ chế chống oxy hóa. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng cho thấy sâm mang lại hiệu quả ở mức khiêm tốn đến vừa phải, giúp giảm mệt mỏi tinh thần nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Người bị suy giáp hoàn toàn có thể ăn su hào nếu được nấu chín kỹ và bổ sung đủ iod trong khẩu phần. Hoạt chất goitrogen trong su hào chỉ gây cản trở tuyến giáp khi ăn sống với lượng cực lớn; quá trình nấu chín sẽ vô hiệu hóa enzyme kích hoạt chất này, đảm bảo an toàn cho người bệnh.
Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật ghi nhận sâm Việt Nam và hoạt chất majonoside-R2 giúp giảm tổn thương dạ dày và phục hồi rối loạn giấc ngủ do stress tâm lý. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có đủ dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dùng không nên xem đây là phương thuốc thay thế điều trị y khoa.
Sài hồ là vị thuốc cổ truyền quen thuộc, chứa nhiều hoạt chất giúp giảm viêm thần kinh và điều hòa cảm xúc trong các mô hình thí nghiệm. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng chất lượng cao trên người vẫn còn rất khiêm tốn. Người bệnh lo âu không nên tự ý dùng sài hồ thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sài hồ nam (cây lức) giúp bảo vệ và giải độc gan. Thực tế, chi thực vật này chứa các chất chống oxy hóa tiềm năng, nhưng bằng chứng bảo vệ gan trực tiếp trên người còn rất hạn chế và chưa thể thay thế điều trị y khoa.
Cây sài hồ nam (cây lức) thường được truyền tai giúp lợi tiểu và hạ huyết áp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm hiện nay mới chỉ dừng lại ở đặc điểm di truyền thực vật, tính kháng khuẩn và giải sốt; tác dụng giãn mạch hay lợi niệu của dược liệu này vẫn chưa được chứng minh rõ ràng.
Sài hồ là thảo dược trị cảm sốt và viêm quen thuộc, nhưng có thể gây tổn thương gan, kích hoạt quá mức hệ miễn dịch và ảnh hưởng thần kinh. Người bệnh gan nặng, người mắc bệnh tự miễn và người chuẩn bị phẫu thuật cần thận trọng tối đa, tránh tự ý sử dụng.
Các nghiên cứu thực nghiệm tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất hoa so đũa có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện hoạt động enzym chuyển hóa trên chuột cống. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng hoa so đũa thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Người bệnh đái tháo đường có thể ăn sung ngọt tươi ở lượng vừa phải nhưng cần hạn chế tối đa sung khô. Quá trình sấy khô cô đặc lượng carbohydrate, khiến đường huyết sau ăn dễ tăng vọt, trong khi quả tươi nhiều nước và chất xơ giúp làm chậm hấp thu đường tốt hơn.
Cây si (*Ficus benjamina*) là loại cây cảnh trồng trong nhà rất quen thuộc, nhưng mủ và bụi trên cây lại chứa các dị nguyên tiềm ẩn. Với người có cơ địa dị ứng hoặc nhạy cảm với mủ cao su tự nhiên (latex), loại cây này có thể kích hoạt các cơn hen phế quản, viêm mũi hoặc nổi mề đay.
Dân gian thường dùng vỏ cây sung để chữa tiêu chảy nhờ tác dụng làm săn se niêm mạc của hợp chất tannin. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận chiết xuất vỏ và lá họ sung giúp giảm co thắt ruột và ức chế tiết dịch trên động vật, nhưng chưa có liều dùng chuẩn hóa trên người và tiềm ẩn nguy cơ hạ đường huyết.
Nhiều người có thói quen uống Ssanghwa-tang liên tục mỗi ngày để bồi bổ cơ thể, nhưng liệu thói quen này có gây hại cho gan thận? Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dùng liều quá cao có thể làm biến đổi bilirubin và nước tiểu, do đó việc tự ý dùng kéo dài không kiểm soát tiềm ẩn rủi ro cho các tạng chuyển hóa.
Tự ý dùng St. John’s Wort để điều trị trầm cảm nặng không phải là giải pháp an toàn hay hiệu quả. Các thử nghiệm lâm sàng đối chứng nghiêm ngặt cho thấy chiết xuất thảo dược này không đem lại tác dụng vượt trội so với giả dược ở bệnh nhân trầm cảm nặng, đồng thời có thể gây ra nhiều phản ứng bất lợi mới.
Chiết xuất sen đất chứa các hoạt chất sinh học honokiol và magnolol có tiềm năng điều hòa thụ thể thần kinh GABAA và cannabinoid giúp an thần. Tuy nhiên, các bằng chứng giảm lo âu hiện nay chủ yếu mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật và mô hình tế bào, chưa đủ dữ liệu lâm sàng để khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Tập quán bẻ cành bôi mủ cây si tươi lên vết thương hở tiềm ẩn nhiều rủi ro khôn lường. Mủ si chứa các dị nguyên protein mạnh, có thể gây viêm kích ứng cục bộ, bùng phát phản ứng quá mẫn toàn thân, sốc phản vệ và khởi phát dị ứng chéo nguy hiểm với mủ cao su cùng các loại thực phẩm quen thuộc.
Nhiều phụ nữ mãn kinh tìm đến canxi san hô nhằm ngăn ngừa loãng xương. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ mới dừng lại ở mô hình chuột thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người. Chị em không nên tự ý sử dụng thay thế nguồn canxi thực phẩm an toàn.
Phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) chưa nên dùng cọ lùn (Saw Palmetto) để trị mụn hay rậm lông. Hiện y văn chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả và độ an toàn của thảo dược này trên bệnh nhân PCOS, trong khi các liệu pháp y khoa chuẩn mực đã được chứng minh rõ ràng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên mô hình động vật cho thấy chiết xuất cây san trắng (*Vitex glabrata*) chứa flavonoid artemetin có khả năng làm giảm chỉ số men gan AST, ALT, giảm stress oxy hóa và bảo tồn cấu trúc mô gan. Dù vậy, dữ liệu hiện tại mới chỉ dừng lại trên chuột và hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Chiết xuất flavonoid tinh khiết từ cây seo gà đạt ngưỡng an toàn bán trường diễn 200 mg/kg/ngày trên chuột, nhưng loài cây này có đặc tính tự nhiên siêu tích lũy thạch tín, chì và cadmium từ đất nước. Tự ý sắc uống cây seo gà lâu dài tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc kim loại nặng, gây hại nghiêm trọng cho gan thận.
Chiết xuất vỏ cây sen đất thể hiện hoạt tính kháng khuẩn và ức chế màng sinh học của vi khuẩn gây sâu răng *Streptococcus mutans* rất tốt trong ống nghiệm. Dù thử nghiệm lâm sàng bước đầu cho thấy dung dịch 0,3% giúp giảm mảng bám, dữ liệu trên người vẫn còn hạn chế và cần nghiên cứu thêm.
