Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.660 bài, trang 40 trên 233
Các bài thuốc truyền miệng dùng lá ngọc lan ta để hạ đường huyết đang xuất hiện rầm rộ, khiến không ít người bệnh tự ý bỏ thuốc. Thực tế, dữ liệu khoa học về khả năng trị tiểu đường của loài cây này rất hạn chế, và lời đồn phần lớn bắt nguồn từ sự nhầm lẫn với các thảo dược khác mang tên khoa học tương tự.
Chiết xuất nhau thai ngựa chứa nhiều hoạt chất kích thích sinh học và tiền chất hormone. Bốn nhóm đối tượng gồm người có khối u phụ thuộc estrogen, phụ nữ mang thai, người rối loạn chức năng gan hoặc đông máu, và trẻ nhỏ cần thận trọng tuyệt đối để tránh kích hoạt tế bào bất thường.
Ngộ độc củ ngọt nghẹo do chứa hàm lượng colchicine cực cao có thể dẫn tới tử vong 100% nếu vượt liều 0,8 mg/kg. Độc chất ức chế phân bào gây viêm dạ dày ruột cấp trong 24 giờ đầu, tiến triển suy đa tạng, ức chế tủy xương từ ngày 2-7, và rụng tóc toàn bộ từ tuần thứ 2.
Nhiều người có thói quen sắc ngọc nữ khô uống thay trà hàng ngày để thanh nhiệt, nhưng lạm dụng liều cao kéo dài có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, cồn cào và rối loạn tiêu hóa. Bài viết làm rõ rủi ro từ góc nhìn khoa học và cách dùng an toàn.
Người bệnh gút có thể ăn thịt ngựa nhưng cần kiểm soát nghiêm ngặt về số lượng và cách chế biến. Do thuộc nhóm thịt đỏ chứa hàm lượng purin đáng kể và sinh acid khi chuyển hóa, thịt ngựa có thể làm tăng acid uric máu nếu tiêu thụ nhiều, đòi hỏi người bệnh phải ăn chừng mực và đúng cách.
Uống nhung hoa có làm tăng men gan hay hại mô thận hay không là băn khoăn của nhiều người dùng thảo dược. Hiện chưa có dữ liệu lâm sàng trên người; các thử nghiệm cho thấy độc tính thảo mộc phụ thuộc vào liều lượng, do đó việc tự ý dùng liều cao kéo dài tiềm ẩn nguy cơ cho gan, thận.
Nhiều người tự ý đào rễ nho núi hãm nước uống giải độc, nhưng việc dùng dược liệu thô chưa chuẩn hóa có thể gây quá liều. Nếu thấy buồn nôn dữ dội, đau quặn bụng kèm tiêu chảy, nổi mề đay hoặc choáng váng hạ huyết áp, bạn cần lập tức ngừng uống để tránh tổn thương tiêu hóa.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất lá nhài tơ dài có khả năng ức chế nhiều chất trung gian gây viêm và bảo vệ sụn khớp. Tuy nhiên, chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người khẳng định loài cây này có thể chữa khỏi bệnh viêm khớp, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nho biển được dân gian truyền tai tác dụng trị tiêu chảy nhờ vị chát làm se của tannin. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chủ yếu là phân tích hóa thực vật trong ống nghiệm và nghiên cứu động vật trên các loài cây khác. Dùng tannin quá liều còn tiềm ẩn nguy cơ kích ứng tiêu hóa và rối loạn chuyển hóa.
Ăn thịt ngựa tái hoặc sống tiềm ẩn rủi ro lớn nhiễm ký sinh trùng giun xoắn (*Trichinella*), loài giun có thể định vị trong cơ bắp gây bệnh nặng. Bất chấp quan niệm động vật ăn cỏ là sạch, các nghiên cứu dịch tễ ghi nhận nhiều đợt bùng phát dịch giun xoắn bắt nguồn từ việc ăn thịt ngựa chưa nấu chín.
Trào lưu ăn nhau thai sau sinh đang rộ lên với lời đồn bồi bổ sức khỏe, nhưng nghiên cứu cảnh báo nguy cơ nhiễm liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) và vi khuẩn gây bệnh rất lớn. Nếu nhau thai không được xử lý nhiệt đúng chuẩn, mầm bệnh có thể sống sót, gây nhiễm trùng huyết nguy hiểm cho cả mẹ và trẻ sơ sinh.
Nhau thai cừu thường được quảng bá giúp trẻ hóa làn da, nhưng người có u xơ tử cung hay u nang buồng trứng cần hết sức cẩn trọng. Các nghiên cứu cho thấy mô nhau thai chứa hoạt tính kích thích thụ thể estrogen mạnh mẽ, có thể thúc đẩy tế bào khối u nhạy cảm nội tiết phát triển nhanh hơn.
Nhờ hàm lượng linalool dồi dào, hương thơm tinh dầu hoa ngọc lan ta đã được chứng minh qua thử nghiệm điện não đồ là có thể làm tăng sóng alpha và beta, giúp tạo cảm giác thư giãn và giảm căng thẳng. Dù vậy, đây chỉ là liệu pháp hỗ trợ tâm lý tạm thời chứ không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Ngọc nữ biển (*Clerodendrum inerme*) được nghiên cứu bảo vệ gan trên động vật, nhưng hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn liều cao dài ngày ở người. Người có bệnh nền chuyển hóa, suy giảm chức năng gan thận không nên tự ý dùng để tránh nguy cơ tổn thương cơ quan bài tiết.
Nhau thai cừu thường được quảng cáo như thần dược trẻ hóa da, nhưng ít ai biết đây là cơ quan tiềm ẩn nhiều mầm bệnh nguy hiểm. Các nghiên cứu cho thấy mô nhau thai có thể chứa vi khuẩn gây sảy thai, ký sinh trùng và virus, trong khi quy trình tiệt trùng triệt để lại làm mất đi hoạt tính sinh học.
Ngọc lan tây được nhiều người tìm đến để giải tỏa căng thẳng, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy hiệu quả giảm lo âu thực tế còn mâu thuẫn. Hương thơm này giúp tăng cảm giác bình tĩnh chủ quan nhưng các thử nghiệm lâm sàng hiện tại còn quy mô nhỏ và chưa đủ cơ sở để khẳng định tác dụng y khoa vượt trội.
Ngọc trúc từ lâu được y học cổ truyền dùng để nhuận phế, giảm kích ứng đường thở trong các chứng ho khan. Dù vậy, khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận khả năng kháng viêm phổi, chống oxy hóa trên động vật và tế bào, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người.
Chiết xuất ngấy tía cho thấy khả năng ức chế men alpha-glucosidase trong các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật và ống nghiệm. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng tin cậy trên người, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc kê đơn.
Ăn ngô thường gây đầy hơi, chướng bụng ở người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) do chứa carbohydrate chuỗi ngắn nhóm FODMAP và chất xơ khó dung nạp. Nghiên cứu cho thấy ngưỡng FODMAP dễ khởi phát triệu chứng là từ khoảng 15g mỗi ngày. Để hạn chế khó chịu, người bệnh nên giảm khẩu phần ngô xuống lượng vừa phải và lắng nghe phản ứng tiêu hóa của cơ thể.
Bột ngọc trai thường được truyền miệng là bài thuốc giúp an thần, chữa mất ngủ hiệu quả. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chưa ghi nhận tác động trực tiếp của bột ngọc trai lên các thụ thể điều hòa giấc ngủ, người dùng không nên lạm dụng để thay thế thuốc điều trị.
