Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.668 bài, trang 76 trên 234
Bôi nhựa chai hoặc nhựa cây tự nhiên lên vết thương hở là thói quen dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các nghiên cứu chỉ ra rằng hợp chất trong nhựa cây dễ kích hoạt viêm da tiếp xúc dị ứng, gây mụn nước, bội nhiễm và làm hoại tử mô hạt, thay vì giúp mau liền sẹo như lầm tưởng.
Nước sắc cây cứt quạ có vị đắng, tính hàn mạnh, tuyệt đối không dùng tự ý cho phụ nữ mang thai, người tạng hư hàn, người suy gan hoặc suy thận vì nguy cơ co bóp tử cung, ngộ độc, tiêu chảy cấp và suy đa cơ quan.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất cây cối xay có khả năng ức chế hấp thu glucose ở ruột, kích thích tế bào beta tiết insulin và tăng vận chuyển đường vào tế bào trên động vật. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được thử nghiệm trên người và chưa chuẩn hóa liều dùng.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất cây cối xay giàu chất chống oxy hóa, giúp giảm tổn thương tế bào gan trước hóa chất độc hại và paracetamol. Tuy nhiên, tác dụng giải độc gan chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người, người dân không nên lạm dụng để thay thế thuốc chữa bệnh.
Cây trương quân (trung quân) từ lâu được lưu truyền trong dân gian như một vị thuốc trị sốt rét. Khoa học hiện đại phát hiện các hoạt chất alkaloid chiết xuất từ loài cây này có tác dụng ức chế ký sinh trùng sốt rét trong ống nghiệm, song người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc chuẩn.
Cây bún (*Toddalia asiatica*) chứa nhiều coumarin và alkaloid có tác dụng giảm đau, kháng viêm thực nghiệm, nhưng nhóm alkaloid nitidine và chelerythrine lại sở hữu độc tính tế bào mạnh. Người dùng tuyệt đối không tự ý sắc uống liều cao tại nhà để tránh nguy cơ ngộ độc tế bào và các biến chứng nguy hiểm cho cơ thể.
Quả vả xanh chứa chất xơ giúp tăng khối phân và nhu động ruột, nhưng lượng chất gây se niêm mạc trong quả non dễ gây cồn cào dạ dày. Ăn quả nấu chín hoặc quả chín mềm là giải pháp an toàn hơn ăn sống.
Dầu hạt sở chứa trên 80% chất béo chưa bão hòa và các chất chống oxy hóa quý, giúp điều hòa mỡ máu và ngừa xơ vữa động mạch. Tuy nhiên, người bệnh tim mạch chỉ nên dùng ở mức vừa phải (15-30g/ngày) để thay thế mỡ động vật, tránh nguy cơ thừa calo gây phản tác dụng.
Rễ cây bún (Toddalia asiatica) chứa coumarin và tinh dầu có tính kháng viêm, kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm. Rượu ngâm dược liệu này chỉ nên dùng xoa bóp bầm tím ngoài da nguyên vẹn, tuyệt đối không bôi lên vết thương hở để tránh kích ứng, nhiễm trùng mô.
Cây vuốt quỷ là thảo dược trị đau khớp phổ biến nhưng phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng. Chiết xuất từ rễ dược liệu này có nguy cơ kích thích các cơn co bóp cơ trơn tử cung, làm tăng cao rủi ro dọa sảy thai, sảy thai tự nhiên hoặc chuyển dạ sinh non nguy hiểm.
Uống nước sắc vỏ cây sổ trai liều cao kéo dài tiềm ẩn nguy cơ kích ứng tiêu hóa nghiêm trọng và gây tổn thương tế bào ống thận do hàm lượng lớn chất chuyển hóa thứ cấp. Người có bệnh dạ dày, suy giảm chức năng gan, thận và phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên tự ý dùng.
Chiết xuất lá sú cho thấy khả năng hạ đường huyết rõ rệt trên mô hình chuột thí nghiệm nhờ cơ chế điều hòa enzym gan, nhưng chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm lâm sàng nào trên người để áp dụng điều trị thực tế.
Cây sú chứa hàm lượng saponin và các hợp chất quinone có độc tính mạnh, từng được dùng làm bả cá nhờ khả năng gây độc nhanh. Saponin trong cây có đặc tính gây tán huyết và phá hủy tế bào, do đó người dân tuyệt đối không tự ý sắc uống vỏ hoặc cành sú để tránh nguy cơ ngộ độc nguy hiểm.
Chiết xuất lá hẹ thường được truyền tai có khả năng hạ mỡ máu, nhưng các bằng chứng khoa học trực tiếp hiện chỉ ghi nhận tác dụng chống oxy hóa mà không làm thay đổi chỉ số cholesterol huyết tương trên động vật. Người bệnh không nên dùng hẹ thay thế thuốc điều trị rối loạn lipid máu.
Nhờ chứa hàm lượng cao sorbitol tự nhiên kết hợp cùng chất xơ, quả mận hoạt động như một chất nhuận tràng thẩm thấu, giúp hút nước vào lòng ruột, làm mềm phân và kích thích nhu động đại tràng hiệu quả mà không tốn kém chi phí.
Người bệnh sỏi thận hoàn toàn có thể ăn mận nhưng cần kiểm soát số lượng hợp lý. Dù mận chứa axit oxalic tự nhiên, lượng citrate, kali và chất chống oxy hóa phong phú trong quả giúp kiềm hóa nước tiểu và ức chế kết tinh sỏi canxi oxalat hiệu quả khi được ăn kèm thực phẩm giàu canxi và uống đủ nước.
Nước cây phỉ được ưa chuộng nhờ khả năng kháng viêm và kiềm dầu, nhưng các hợp chất phenolic dễ oxy hóa trong chiết xuất có thể kích hoạt viêm da tiếp xúc dị ứng. Người dùng cần nắm rõ dấu hiệu tổn thương da và luôn thử áp bì trước khi thoa diện rộng.
Ngọc trúc là vị thuốc quen thuộc giúp xoa dịu cơn ho khan do khô rát cổ họng nhờ hàm lượng polysaccharide dồi dào. Chất nhầy tự nhiên này tạo màng bọc bảo vệ niêm mạc, giữ ẩm và ngăn kích ứng thụ thể ho, song người dùng cần hiểu đúng cơ chế để sử dụng an toàn và hiệu quả.
Cây mần tưới (chi *Eupatorium*) là vị thuốc quen thuộc trong dân gian, nhưng các loài thuộc chi thực vật này chứa alkaloid pyrrolizidine – nhóm độc tố tự nhiên có khả năng gây tổn thương gan không hồi phục. Người có bệnh lý nền về gan, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ cần kiêng tuyệt đối để tránh nguy cơ ngộ độc tích lũy.
Chó mèo cắn nhai lá cây chứa tinh thể canxi oxalat không tan dễ bị ngộ độc cấp với 4 dấu hiệu đặc trưng: rát miệng, chảy nước bọt quá mức, khó nuốt và nôn mửa. Nhận diện sớm triệu chứng giúp chủ nuôi xử lý đúng cách, tránh biến chứng phù nề đường thở nguy hiểm.
