Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
504 bài, trang 10 trên 26
Nấu canh sâm cát lâm dùng củ tươi hay củ khô đều giữ được hoạt chất nếu bảo quản đúng cách tránh ánh sáng. Hoạt chất flavonoid trong sâm cát lâm dễ bị hao hụt khi tiếp xúc với ion sắt, đồng hoặc môi trường axit cao chứ không phụ thuộc hoàn toàn vào dạng tươi hay khô.
Hội chứng lạm dụng sâm xảy ra khi dùng nhân sâm liều cao kéo dài, có thể gây tăng huyết áp, tiêu chảy, phát ban ngoài da và mất ngủ. Y văn cho thấy dùng sâm đúng liều khuyến cáo (0,5-2 gam/ngày) an toàn, nhưng tự ý lạm dụng sẽ biến thảo dược bồi bổ thành mối nguy hại cho sức khỏe.
Cát sâm và đẳng sâm là hai loại thảo mộc khác nhau. Dữ liệu khoa học hiện tại chỉ tập trung vào đẳng sâm (*Codonopsis pilosula*), vốn chứa polysaccharide và lobetyolin giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày ruột trên mô hình động vật; chưa có bằng chứng đối đầu về cát sâm.
Cát sâm từ lâu được dân gian tin dùng để bồi bổ phổi và xương khớp. Dù vậy, các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm của rễ cát sâm trên mô hình tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả trực tiếp trên phổi và khớp ở người.
Uống rượu ngâm sâm bòi vịt tiềm ẩn nhiều rủi ro cho gan và thận hơn là lợi ích thực tế. Hiện chưa có đủ nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loại củ hoang dã này. Việc tự ý sử dụng kéo dài dễ gây gánh nặng chuyển hóa, tổn thương tế bào gan và suy giảm chức năng lọc của thận.
Sâm bòi vịt được truyền tai là vị thuốc quý bồi bổ sức khỏe, song các dữ liệu khoa học về độ an toàn của loài cây này vẫn còn hạn chế. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ và người có bệnh nền cần hết sức thận trọng, tránh tự ý sử dụng khi chưa có chỉ định.
Shilajit và sâm Ấn Độ Ashwagandha đều hỗ trợ thể lực và giảm mệt mỏi nhưng hoạt động theo cơ chế khác nhau. Ashwagandha hỗ trợ tối ưu tiêu thụ oxy và điều hòa thần kinh, trong khi Shilajit thúc đẩy sản sinh ATP ty thể. Bằng chứng lâm sàng trên người của Ashwagandha hiện vững chắc hơn Shilajit.
Khẳng định sa sâm bắc có thể ức chế hay điều trị ung thư dạ dày là sai sự thật. Bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở thử nghiệm trong ống nghiệm, hoạt chất falcarindiol kém bền và cho kết quả không nhất quán. Người bệnh tuyệt đối không bỏ hóa trị để dùng thảo dược.
Sa sâm bắc là vị thuốc quen thuộc giúp thanh nhiệt và bổ âm, nhưng không phải ai cũng phù hợp để sử dụng. Người có hệ tiêu hóa kém, tỳ vị hư hàn rất dễ gặp tác dụng phụ tiêu chảy, đầy trướng bụng, trong khi người suy giảm chức năng nội tạng hay trẻ em cần hết sức thận trọng.
Canh sa sâm nam là món ăn bài thuốc quen thuộc giúp thanh nhiệt và phục hồi thể lực sau ốm. Dù chứa nhiều chất chống viêm và chống oxy hóa, món ăn này cần được chế biến và phối hợp đúng cách để tránh gây lạnh bụng, tiêu chảy do dược tính nhuận tràng tự nhiên của dược liệu.
Sa sâm bắc là vị thuốc cổ truyền quen thuộc dùng trong các chứng ho khan, phế nhiệt. Dù nghiên cứu hiện đại ghi nhận chiết xuất dược liệu có hoạt tính kháng viêm và giảm ho trên mô hình thực nghiệm, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người vẫn còn hạn chế và cần được kiểm chứng thêm.
Polysaccharide chiết xuất từ rễ sa sâm bắc thể hiện tiềm năng điều hòa miễn dịch và chống viêm đáng chú ý trong các thử nghiệm trên tế bào và động vật. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dùng không nên tự ý lạm dụng thảo dược này để thay thế các phương pháp y khoa.
Sa sâm nam là thảo dược giàu hoạt chất chống viêm, chống oxy hóa nhưng có thể gây tương tác bất lợi khi dùng chung với thuốc hạ đường huyết hoặc thuốc chống đông máu. Người bệnh mạn tính tuyệt đối không tự ý phối hợp để tránh biến chứng xuất huyết nguy hiểm hoặc rối loạn chỉ số chuyển hóa.
Sa sâm nam là dược liệu quý giúp kháng viêm, hạ nhiệt nhưng có tính mát và tác dụng nhuận tràng tự nhiên. Ba nhóm người có cơ địa tỳ vị hư hàn, thường xuyên lạnh bụng hoặc dễ tiêu chảy cần hết sức cẩn trọng khi dùng để tránh nguy cơ đầy trướng bụng và rối loạn tiêu hóa kéo dài.
Sa sâm từ lâu được y học cổ truyền dùng để trị ho, khô họng. Các nghiên cứu thực nghiệm hiện đại bước đầu ghi nhận dược liệu này có đặc tính kháng viêm, chống phù nề và chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn trên người vẫn còn thiếu, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Sa sâm nam được y học cổ truyền dùng trị ho, nhuận phế, song bằng chứng khoa học hiện đại mới dừng ở mức tế bào và tiền lâm sàng về tính kháng viêm, giảm sốt. Dược liệu này chưa có thử nghiệm lâm sàng lớn trên người để khẳng định khả năng chữa trị bệnh hô hấp.
Bắc sa sâm và sa sâm nam là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Trong khi Bắc sa sâm (Glehnia littoralis) thuộc họ Hoa tán sở hữu nguồn hoạt chất coumarin và polysacarit dồi dào cùng nhiều nghiên cứu dược lý, thì dữ liệu khoa học quốc tế hiện tại chưa có nghiên cứu tương đương trên sa sâm nam.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất sa sâm nam chứa polyphenol và flavonoid giúp chống oxy hóa, hỗ trợ giảm tổn thương tế bào gan ở chuột. Tuy nhiên, bằng chứng mới chỉ dừng lại trên mô hình ống nghiệm và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Kết hợp Sa sâm cùng Lê lô là điều đại kỵ trong Đông y, đã được khoa học hiện đại chứng minh làm gia tăng độc tính nghiêm trọng do thúc đẩy hòa tan các alkaloid gây độc thần kinh và tim mạch. Hiểu rõ cơ chế này giúp người bệnh tránh nguy cơ ngộ độc cấp nguy hiểm.
Bắc sa sâm và Nam sa sâm là hai vị thuốc có tên gọi tương tự nhưng xuất phát từ hai chi thực vật hoàn toàn khác biệt: Glehnia và Adenophora. Sự khác nhau về nguồn gốc chi phối trực tiếp thành phần hóa học, từ các triterpenoid đặc trưng cho đến nhóm hợp chất phenolic, đòi hỏi người dùng phải phân biệt rõ ràng.
