Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.515 bài, trang 25 trên 176
Tam thất nam có tính hoạt huyết và tác động lên mạch máu, tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết nguy hiểm cho người dùng. Bốn nhóm cần thận trọng gồm phụ nữ mang thai, người rối loạn đông máu, người đang uống thuốc chống đông và người chuẩn bị phẫu thuật, do nguy cơ chảy máu khó kiểm soát.
Tai tượng úc được dân gian truyền tai nhau như một bài thuốc chữa dứt điểm bệnh trĩ, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tiềm năng kháng viêm, bảo vệ niêm mạc trên mô hình thí nghiệm. Dược liệu này hoàn toàn không thể làm teo búi trĩ hay thay thế các phác đồ điều trị y khoa chính thống.
Tai tượng úc (*Acalypha australis*) và tai tượng đỏ (*Acalypha wilkesiana*) là hai loài khác nhau thuộc chi *Acalypha*. Trong khi tai tượng úc là thân thảo dại có hoạt tính kháng khuẩn, tai tượng đỏ lại là cây bụi làm cảnh chứa nhiều alkaloid và có nguy cơ gây tổn thương gan, thận nếu dùng liều cao kéo dài.
Lời đồn dân gian cho rằng tam lăng có thể làm tiêu u xơ và u nang, nhưng y học hiện đại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận điều này. Các bằng chứng thực nghiệm mới chỉ dừng lại ở mức khảo sát hoạt tính sinh học trên tế bào và động vật.
Hoa tai tượng đuôi chồn thường được đồn đoán có khả năng chống oxy hóa vượt trội, nhưng các dữ liệu khoa học thực tế hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính này trên lá và cành non trong ống nghiệm, chưa có bằng chứng an toàn hay hiệu quả lâm sàng trên người.
Nhận định uống sữa tươi gây bùng phát mụn trứng cá là có cơ sở khoa học. Các nghiên cứu chỉ ra đạm whey và hormone IGF-1 trong sữa tươi kích thích tuyến bã nhờn và làm tăng sừng hóa nang lông. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào cơ địa từng người và chưa phải mối quan hệ nhân quả tuyệt đối.
Tai tượng úc là vị thảo dược quen thuộc trong y học cổ truyền ở một số nước châu Á, nhưng phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên tự ý sử dụng. Bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chiết xuất loài này thiếu dữ liệu an toàn lâm sàng, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ gây độc tính nghiêm trọng trên gan, thận và máu.
Nhiều người tin rằng ăn thạch sương sáo giúp thanh nhiệt, giải độc và phục hồi tổn thương gan tức thì. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa trong ống nghiệm và khả năng hỗ trợ bảo vệ gan trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định công dụng giải độc gan ở người.
Nhiều người tin rằng uống bột sắn dây giúp hạ đường huyết, song bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu đến từ hoạt chất puerarin tinh khiết trên động vật. Tinh bột sắn dây thông thường chứa nhiều carbohydrate; nếu người bệnh tiểu đường pha thêm đường ngọt sẽ khiến đường huyết tăng nhanh, gây hại cho sức khỏe.
Sừng tê giác từ lâu được đồn thổi là thần dược tráng dương, nhưng khoa học hiện đại khẳng định bột sừng không có tác động sinh học đến testosterone hay mạch máu thể hang. Hiệu quả nếu có chỉ đến từ tâm lý giả dược hoặc các sản phẩm bị trộn lén tân dược nguy hiểm.
Hạt sừng dê chứa các glycoside tim cực mạnh từng dùng làm thuốc độc tẩm tên, nay được y học hiện đại nghiên cứu chiết tách. Dù các hợp chất từ cây thể hiện khả năng ức chế tế bào ung thư mạnh trong phòng thí nghiệm, khoảng cách an toàn rất hẹp cùng độc tính tim cao đòi hỏi việc kiểm soát liều nghiêm ngặt, tuyệt đối không tự ý dùng thô.
Lá sắn thuyền cho thấy tiềm năng hạ đường huyết thông qua cơ chế ức chế enzym alpha-glucosidase và giảm hấp thu đường tại ruột. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và động vật, người bệnh tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc điều trị.
Nhiều người tin rằng uống nước sả chanh có thể quét sạch mỡ máu và giảm nhanh cholesterol xấu (LDL-c). Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chưa có thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên nào trên người xác nhận hiệu quả này, dù sả chanh thể hiện tiềm năng chống oxy hóa nhất định trong ống nghiệm và mô hình động vật.
Cả sấu ngâm gừng và sấu dầm muối đều tạo áp lực lên sức khỏe nếu lạm dụng. Sấu dầm muối gây hại thận trực tiếp hơn do lượng natri làm tăng huyết áp và tăng áp lực lọc cầu thận, trong khi sấu ngâm gừng gián tiếp gây tổn thương mạch máu qua gánh nặng đường tự do và rối loạn chuyển hóa.
Lá sắn thuyền (daun salam) và lá nguyệt quế tây (bay leaf) thường bị nhầm lẫn do hình thái tương tự, nhưng thực chất thuộc hai loài thực vật khác nhau. Nguyệt quế Địa Trung Hải chứa chủ yếu 1,8-cineole mang hương thảo mộc the mát, trong khi sắn thuyền sở hữu cấu trúc tinh dầu riêng biệt với hương vị trầm mộc đặc trưng ẩm thực Đông Nam Á.
Các hợp chất lindenane sesquiterpene đặc hữu trong sói Nhật (*Chloranthus japonicus*) cho thấy tiềm năng ức chế tế bào ung thư dạ dày, gan và bạch cầu trong các thử nghiệm ống nghiệm. Tuy nhiên, đây mới là nghiên cứu tiền lâm sàng ban đầu, chưa được chứng minh an toàn hay có tác dụng trị bệnh trên cơ thể người.
Sơn từ cô chứa các hợp chất phenanthrene và polysaccharide có khả năng ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm và mô hình động vật. Tuy nhiên, dược liệu này hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nhiều người có thói quen hái lá sòi tía đắp lên nốt mụn nhọt ngoài da nhằm tiêu sưng, hút mủ theo kinh nghiệm dân gian truyền miệng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức chiết xuất tế bào và thử nghiệm trên chuột, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc nặng.
Cây sóng rắn được lưu truyền trong dân gian với tác dụng hỗ trợ điều trị đái tháo đường, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, ức chế men tiêu hóa đường in vitro và thử nghiệm hạ đường huyết trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Sơn từ cô chính thống trong dược điển bắt nguồn từ cả hai loài lan *Pleione bulbocodioides* và *Cremastra appendiculata*. Khoa học hiện đại chứng minh mỗi loài đều chứa các hoạt chất stilbenoid, phenanthrene và glycoside giá trị riêng, do đó không có loài nào tốt nhất tuyệt đối mà chất lượng phụ thuộc vào quy chuẩn kiểm nghiệm hoạt chất.
