Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 43 trên 176
Nhận định bà bầu uống được nước ngũ vị tử nam là SAI. Dược liệu này hoàn toàn thiếu dữ liệu kiểm chứng về an toàn và độc tính sinh sản. Việc tự ý sử dụng thảo dược chưa rõ nguồn gốc có thể kích hoạt các cơn co bóp tử cung bất thường, làm tăng nguy cơ dọa sảy thai hoặc sinh non nguy hiểm.
Các hoạt chất triterpenoid chiết xuất từ chi Kadsura (ngũ vị tử nam) thể hiện khả năng kháng viêm và ức chế tế bào bệnh khớp rất mạnh trong ống nghiệm. Dù vậy, rào cản hấp thu kém và sự thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng khiến thảo dược này chưa thể thay thế các thuốc trị viêm khớp chuẩn hóa.
Ngũ vị cuống dài chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh nhưng toàn bộ nghiên cứu hiện nay mới dừng lại trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm an toàn trên người. Chuyên gia khuyến cáo phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người bệnh gan thận và người đang dùng thuốc điều trị cần hết sức thận trọng và tránh tự ý sử dụng.
Các triterpenoid và lignan cô lập từ ngũ vị cuống dài (*Schisandra propinqua*) đang thu hút sự chú ý của giới khoa học. Dù vậy, dữ liệu phòng thí nghiệm cho thấy phần lớn triterpenoid của cây không có hoạt tính ức chế tế bào khối u, trong khi tác dụng gây độc tế bào đáng kể lại nằm ở nhóm lignan.
Các dibenzocyclooctadiene lignan đặc hữu trong ngũ vị nam được khoa học chứng minh có khả năng dọn gốc tự do, ức chế peroxy hóa màng tế bào và bảo vệ tế bào gan trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, mọi bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tế bào, người dùng không nên tự ý dùng thay thế thuốc.
Ngũ vị tử bắc là vị thuốc bổ quen thuộc nhưng chứa các hoạt chất lignan có khả năng ức chế mạnh enzym CYP3A4 và P-glycoprotein. Tác động này làm cản trở quá trình đào thải, khiến nồng độ thuốc ức chế miễn dịch và tim mạch trong máu tăng vọt, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng cho người bệnh.
Nghể bông chứa nhiều hoạt chất flavonoid có tác dụng chống oxy hóa và giảm viêm khớp rõ rệt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào và chuột, chưa có nghiên cứu lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị dứt điểm.
Ngũ vị nam (chi Kadsura hay Schisandra sphenanthera) là vị thuốc dân gian quen thuộc, nhưng không phải ai dùng cũng an toàn. Một số đối tượng như phụ nữ mang thai, người mắc bệnh lý dạ dày, suy giảm chức năng gan hoặc chuẩn bị can thiệp y tế cần hết sức cẩn trọng để tránh những tác dụng không mong muốn đối với sức khỏe.
Nhiều chị em truyền tai nhau dùng ngũ linh chi để giảm đau bụng kinh, nhưng y học hiện đại nhìn nhận vấn đề này ra sao? Các nghiên cứu khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính giãn cơ trơn và kháng viêm của dược liệu này chủ yếu mới dừng lại ở các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật.
Ngũ vị cuống dài (*Schisandra propinqua*) và ngũ vị tử bắc (*Schisandra chinensis*) là hai loài thảo dược khác nhau về thành phần lignan, tinh dầu và nguồn gốc sử dụng y học. Ngũ vị tử bắc là vị thuốc kinh điển trong dược điển, trong khi ngũ vị cuống dài chủ yếu dùng trong dân gian và cần thêm dữ liệu nghiên cứu lâm sàng.
Ngũ gia bì hương được dùng nhiều trong y học cổ truyền, nhưng vỏ rễ mới là bộ phận chuẩn quy định trong dược điển. Nghiên cứu cho thấy vỏ rễ chứa nồng độ acid hữu cơ, triterpenoid và lignan dồi dào, mang lại hiệu quả ức chế các enzym gây viêm mạnh hơn nhiều so với lá.
Ngũ gia bì hương (*Acanthopanax gracilistylus*) và ngũ gia bì chân chim (*Schefflera heptaphylla*) là hai dược liệu khác nhau về chi thực vật lẫn thành phần hóa học đặc trưng. Hiểu rõ sự khác biệt giữa hai cây giúp người dân tránh nhầm lẫn khi thu hái, chế biến và sử dụng dược liệu trong chăm sóc sức khỏe.
Ngũ gia bì gai chứa nhiều polyphenol, flavonoid và bộc lộ khả năng dọn gốc tự do rất tốt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở ống nghiệm và chuột, người dùng chỉ nên uống lượng vừa phải như một thức trà thảo mộc thông thường.
Nước râu ngô từ lâu được ưa chuộng nhờ tác dụng thanh nhiệt và lợi tiểu tự nhiên. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược này làm tăng đào thải natri, clo và đặc biệt là kali qua nước tiểu, tiềm ẩn rủi ro hạ kali máu và mất cân bằng điện giải nếu dùng đậm đặc dài ngày.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng cây ngút nhớt có thể làm tiêu viêm và tiêu tan khối u. Tuy nhiên, khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng kháng viêm thực nghiệm trên động vật và ức chế tế bào trong đĩa thí nghiệm; hoàn toàn không có bằng chứng ngút nhớt có thể chữa khỏi hay làm teo khối u ở người.
Nhiều người lầm tưởng cây nguyệt quới làm cảnh ở Việt Nam là lá nguyệt quế gia vị nấu ăn. Sự nhầm lẫn này tiềm ẩn nguy hiểm vì nguyệt quới thuộc họ thực vật khác và là thảo dược trị bệnh, trong khi lá nguyệt quế chuẩn ẩm thực là loài khác biệt hoàn toàn.
Nhiều người truyền tai nhau cách uống nước ngò ôm để làm tan sỏi thận, nhưng y học hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng nào xác nhận khả năng này. Người bệnh không nên tự ý dùng ngò ôm thay thế phác đồ điều trị chuẩn để tránh biến chứng nguy hiểm cho thận.
Nghiên cứu lâm sàng bước đầu cho thấy uống trà lá nguyệt quế có thể giúp tăng nhẹ cholesterol "tốt" HDL ở người khỏe mạnh, nhưng tác dụng giảm cholesterol "xấu" LDL chưa thực sự rõ ràng. Đa số bằng chứng hạ mỡ máu mạnh mẽ hiện nay chỉ mới được ghi nhận trong các thử nghiệm trên động vật.
Ngò ôm là loại rau gia vị quen thuộc trong mâm cơm Việt, nổi tiếng với mùi thơm nồng đặc trưng. Nhiều người tin rằng chiết xuất từ loại rau này giúp tiêu diệt vi khuẩn đường ruột gây ngộ độc. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính kháng khuẩn chỉ mới được ghi nhận trong phòng thí nghiệm trên chiết xuất cồn, chưa có số liệu chứng minh tinh dầu ngò ôm ức chế được Salmonella.
Na rừng cho thấy tiềm năng giảm đau và ức chế các chất trung gian gây viêm khớp trong các mô hình thí nghiệm trên động vật và tế bào. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả và an toàn trên người, người bệnh không nên tự ý sử dụng để thay thế thuốc điều trị y khoa.
