Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 48 trên 176
Chất độc cerberin trong cây mướp sát ức chế mạnh mẽ bơm Na+/K+-ATPase trên màng tế bào, làm natri nội bào tích tụ và kích hoạt dòng calci ồ ạt tràn vào cơ tim. Tình trạng quá tải calci này gây rối loạn điện thế màng nghiêm trọng, dẫn đến rung thất và ngừng tim nhanh chóng.
Nhiều người quan tâm đến khả năng ức chế vi khuẩn của thảo dược mạy chỉ chăm (*Viburnum odoratissimum*). Tuy nhiên, dữ liệu phòng thí nghiệm hiện nay cho thấy hoạt tính sinh học chủ đạo của loài này là độc tính tế bào, trong khi hoạt tính kháng khuẩn định lượng còn rất hạn chế và dễ bị nhầm lẫn với các loài cây khác.
Chiết xuất cây mảnh cộng (Clinacanthus nutans) cho thấy khả năng ức chế virus Herpes simplex và Varicella zoster trong các thử nghiệm tiền lâm sàng nhờ cơ chế chặn virus xâm nhập và giảm viêm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng đối chứng còn hạn chế, người bệnh chỉ nên dùng chế phẩm chuẩn hóa để hỗ trợ ngoài da, không tự đắp lá tươi.
Nhiều người truyền tai nhau uống trà mạch môn để trị tiểu đường, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt chất từ dược liệu này mới chỉ thể hiện tiềm năng hỗ trợ chuyển hóa glucose và cải thiện độ nhạy insulin trên mô hình động vật, hoàn toàn chưa đủ căn cứ lâm sàng để thay thế thuốc điều trị.
Mạy chỉ chăm được dân gian dùng trị nhức mỏi xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học tiền lâm sàng hiện nay cho thấy chiết xuất loài cây này chủ yếu có hoạt tính độc tế bào và kháng khuẩn, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau khớp ở người.
Hoa móng rồng (*Artabotrys hexapetalus*) và hoàng lan (*Cananga odorata*) thường bị nhầm lẫn do hình dáng và mùi thơm tương đồng. Dù cùng thuộc họ Na và có vai trò lớn trong ngành hương liệu, chi móng rồng chứa các alkaloid và terpenoid đặc thù với hoạt tính gây độc tế bào nổi bật, đòi hỏi người dùng phải cẩn trọng, tránh bôi trực tiếp lên da.
Nhiều lời đồn cho rằng quả mùng quân có khả năng giải độc và bảo vệ gan vượt trội. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tiềm năng chống oxy hóa, hạ đường huyết trên động vật và trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh tác dụng bảo vệ gan hay liều dùng chuẩn hóa trên người.
Cả lá mơ tam thể và lá mơ dại đều thuộc chi *Paederia*, chứa nhiều hoạt chất sinh học như flavonoid, iridoid và scopoletin. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh lá mơ có tác dụng làm chậm nhu động ruột, kháng viêm, bảo vệ gan và hỗ trợ hạ đường huyết, dù phần lớn dữ liệu hiện nay mới dừng lại ở mô hình động vật.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng cây mùi cháy khét (*Pimpinella saxifraga*) để trị ho và viêm họng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy thảo dược này mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm ống nghiệm về tính kháng khuẩn, hoàn toàn chưa có nghiên cứu xác nhận hiệu quả và độ an toàn trên người bệnh.
Nhiều lời đồn cho rằng trái mùng quân có thể chữa khỏi u xơ tiền liệt tuyến, giúp nam giới thoát cảnh tiểu đêm và bí tiểu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở thử nghiệm hóa thực vật sơ bộ trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người bệnh.
Mơ muối Umeboshi là món ăn truyền thống được nhiều người ưa chuộng nhưng lại chứa hàm lượng natri rất cao. Lượng muối lớn này có thể làm tăng huyết áp, gây ứ dịch và phá hủy chức năng lọc của thận, đặc biệt nguy hiểm cho người bị tăng huyết áp, bệnh thận mạn và suy tim nếu dùng hằng ngày.
Dù dầu mù u nổi tiếng trong dân gian và cho thấy khả năng kháng khuẩn, hỗ trợ lành thương trong phòng thí nghiệm, song y học hiện nay vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng trên người. Tuyệt đối không thoa dầu mù u lên vết bỏng mới xuất hiện vì có thể giữ nhiệt, làm tổn thương mô ăn sâu hơn.
Nhiều lời đồn thổi coi móng lưng rồng là thần dược giải độc gan. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực tế hiện nay mới dừng lại ở mức chiết xuất tế bào và thử nghiệm động vật, hoàn toàn chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh hiệu quả bảo vệ gan trên cơ thể người.
Nhiều lời đồn cho rằng rau mùi tàu (ngò gai) giúp hạ nhanh đường huyết cho người tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm chiết xuất trên động vật và tế bào với kết quả trái chiều, hoàn toàn chưa đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định tác dụng này.
Lá móng tay (henna) là nguyên liệu làm đẹp tự nhiên rất phổ biến, nhưng lại tiềm ẩn hiểm họa khôn lường cho người thiếu men G6PD. Hoạt chất lawsone trong lá móng có thể gây tan máu nội mạch cấp tính nguy hiểm, kể cả khi bôi ngoài da hay uống.
Nhiều thai phụ tin rằng dùng lá móng tay (henna) nhuộm tóc sẽ an toàn hơn hóa chất. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo chiết xuất từ loài cây này có thể gây sảy thai và tiềm ẩn nguy cơ dị tật xương sọ ở phôi thai, do đó mẹ bầu không nên sử dụng.
Bôi mủ mè lai trực tiếp lên vết xước hở để cầm máu là mẹo dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro nhiễm khuẩn và kích ứng da nghiêm trọng. Các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác dụng làm lành mô của chiết xuất mè lai trong phòng thí nghiệm trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều lời đồn cho rằng móng bò trắng giúp hạ đường huyết hiệu quả, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tiềm năng ức chế enzym phân giải đường trong ống nghiệm và trên động vật. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh tác dụng này. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc điều trị.
Các hoạt chất biflavonoid như amentoflavone trong móng lưng rồng (*Selaginella tamariscina*) có khả năng dọn dẹp gốc tự do, bảo vệ cấu trúc tế bào và ức chế enzyme gây viêm. Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận nhóm chất này giúp chống oxy hóa và hỗ trợ ngăn ngừa tổn thương mô hiệu quả.
Tuyên bố uống nước sắc rễ móc mèo xanh giúp bảo vệ gan là chưa chính xác trên người. Dữ liệu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận chiết xuất rễ cây hỗ trợ chống oxy hóa và giảm tổn thương gan trên chuột cống, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả và độ an toàn ở người.
