Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.521 bài, trang 72 trên 177
Dây táo (*Anamirta cocculus*) là loài thảo dược có độc tính tế bào mạnh và rất dễ bị nhầm lẫn với các loài cây khác trong tự nhiên. Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh loại cây này an toàn cho người, do đó phụ nữ mang thai và trẻ em cần tuyệt đối tránh xa để bảo vệ tính mạng và sức khỏe.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng dây tơ mành có khả năng kháng viêm vượt trội, chữa lành các chứng bệnh mạn tính. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên cơ thể người.
Dây lõi tiền thường được dân gian truyền tai nhau như bài thuốc thông tiểu, trị sỏi thận. Dù một số hoạt chất chiết xuất từ chi thảo dược này ghi nhận hiệu quả lợi tiểu trên mô hình động vật, đến nay vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh cây có thể làm tan sỏi ở người.
Dây khai từ lâu được truyền miệng là vị thuốc quý giúp tán sỏi thận nhờ tác dụng lợi tiểu mạnh mẽ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực tế hiện nay chỉ dừng lại ở nghiên cứu phân lập hóa thực vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh chứng minh khả năng làm tan sỏi của loại cây này.
Dù dây nôi (*Cissus adnata*) được dân gian truyền tai nhau về công dụng trị đau khớp, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và trong ống nghiệm. Chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả chữa khớp của loài cây này.
Hạt săng máu được đồn thổi là vị thuốc bổ não, nhưng dược tính mạnh của loại hạt này tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe. Phụ nữ mang thai, người chuẩn bị phẫu thuật, người mắc bệnh dạ dày và nam giới trong độ tuổi sinh sản cần hết sức thận trọng để tránh ngộ độc và biến chứng nguy hiểm.
Cao chiết dây bình bát (danh pháp đồng nghĩa *Melothria maderaspatana* hay *Mukia maderaspatana*) cho thấy khả năng bảo vệ mô gan và hạ men gan trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có; thảo dược này không thể thay thế phác đồ điều trị bệnh gan theo y học hiện đại.
Nhiều tin đồn lan truyền dâu gai có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư, chữa khỏi bệnh nan y. Tuy nhiên, các nghiên cứu hoạt chất mới dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả điều trị ung thư trên người.
Ignatia amara chiết xuất từ hạt dây gió thường được quảng bá như liệu pháp vi lượng đồng căn trị lo âu. Dù vậy, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận tác dụng trên động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả chữa lo âu ở người.
Dây lõi tiền và củ bình vôi cùng thuộc chi *Stephania* nhưng sở hữu thành phần hóa học và tác dụng sinh học hoàn toàn khác biệt. Dây lõi tiền giàu alkaloid hasubanan kháng viêm, kháng khuẩn, trong khi củ bình vôi chứa l-tetrahydropalmatine và cepharanthine giúp an thần, chống ký sinh trùng sốt rét. Nhầm lẫn giữa hai loài tiềm ẩn rủi ro độc tính khó lường.
Nhiều người tìm đến các loài dây vằng, thuộc chi Clematis, như vị thuốc dân gian giúp tiêu viêm và giảm đau nhức xương khớp. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện nay về hoạt tính kháng viêm của triterpenoid và saponin chiết xuất từ nhóm dược liệu này mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và tế bào, chưa hề có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều người bệnh gút tìm uống nước dây hương với kỳ vọng hạ acid uric máu và giảm đau khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác dụng của hoạt chất tinh khiết trên chuột thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả của nước sắc thô.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh dịch chiết quả dây bá (*Scindapsus officinalis*) có khả năng kháng khuẩn tụ cầu và vi khuẩn đường ruột in vitro. Các thử nghiệm thực tế trên quả dây bá hiện chỉ tập trung vào khả năng chống oxy hóa và ức chế tế bào khối u trên động vật.
Chiết xuất dây cám (*Sarcolobus globosus*) chứa các hợp chất rotenoid có khả năng ức chế enzyme liên quan đến viêm 15-lipoxygenase, nhưng lại không thể hiện tác dụng quét gốc tự do DPPH trong phòng thí nghiệm. Thêm vào đó, chiết xuất quả của cây bộc lộ độc tính tế bào đáng kể, đòi hỏi sự thận trọng cao độ.
Nhiều người truyền tai nhau cách đắp dây cám ngoài da để giảm đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở các thử nghiệm trong ống nghiệm về ức chế enzyme gây viêm, trong khi chiết xuất cây này tiềm ẩn độc tính thần kinh và tế bào đáng kể.
Bình bát dây là rau ăn lành tính thuộc họ Bầu bí, trong khi bình bát nước là cây thân gỗ họ Na chứa nhiều độc chất ở hạt, vỏ và lá. Việc nhầm lẫn giữa hai loại này có thể gây kích ứng nặng và ngộ độc nguy hiểm cho sức khỏe.
Chìa vôi 4 cạnh (*Cissus quadrangularis*) và chìa vôi Việt Nam (*Cissus repens*) là hai loài hoàn toàn khác nhau. Các bằng chứng khoa học quốc tế về liền xương, chống béo phì hay ức chế tế bào ung thư đều thuộc về chìa vôi 4 cạnh, người dân tránh đánh đồng để không dùng sai dược liệu.
Ngộ độc dây thuốc cá là tình trạng cấp cứu nguy kịch do độc chất rotenone ức chế chuỗi hô hấp tế bào. Hiện nay y học thế giới hoàn toàn chưa có thuốc giải đặc hiệu, tính mạng nạn nhân phụ thuộc hoàn toàn vào các biện pháp hồi sức hỗ trợ và đào thải độc chất kịp thời.
Dây bình bát được đồn thổi giúp trị dứt điểm tiểu đường, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận khả năng hỗ trợ chuyển hóa glucose trên mô hình mô chuột trong phòng thí nghiệm. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh thảo dược này thay thế được thuốc chữa bệnh.
Dây tơ hồng xanh được dân gian đồn đại có tác dụng hạ huyết áp, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm sơ khởi trên mô mạch máu cô lập của chuột. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người bệnh không được tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
