Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
373 bài, trang 8 trên 19
Cây cam thìa chứa sesquiterpene lactone thể hiện hoạt tính kháng viêm mạnh mẽ qua việc ức chế yếu tố NF-kappaB và giảm phù nề. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật. Do độc tính và nguy cơ dị ứng cao, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả thay thế thuốc.
Uống nước cam thảo dài ngày để thanh nhiệt là thói quen nguy hại. Hoạt chất trong cam thảo gây giữ muối, đào thải kali nghiêm trọng dẫn đến hội chứng giả cường aldosterone, làm tăng huyết áp, biến đổi điện tim và có thể gây liệt cơ.
Cam thảo đất (*Scoparia dulcis*) và cam thảo bắc (*Glycyrrhiza*) là hai cây thuốc thuộc hai họ thực vật hoàn toàn khác nhau. Cam thảo bắc chứa saponin glycyrrhizin ngọt đậm có hoạt tính sinh học mạnh, trong khi cam thảo đất không chứa chất này. Hiểu rõ sự khác biệt giúp người dùng tránh uống nhầm liều gây hại sức khỏe.
Nước cam thảo đất không gây độc cho gan thận nếu dùng ngắt quãng ở liều lượng vừa phải. Thử nghiệm lâm sàng cho thấy các chỉ số men gan và creatinine ổn định sau 3 tháng can thiệp, nhưng người dùng tuyệt đối không nên uống thay nước lọc hằng ngày.
Cam toại là vị thuốc trục thủy mạnh nhưng chứa các độc chất diterpenoid có thể gây tổn thương cấu trúc mô gan và thận từ liều thực nghiệm 7,875 g/kg thể trọng trên động vật. Độc tính này có xu hướng tích lũy và kéo dài, đòi hỏi người bệnh phải hết sức cẩn trọng và có chỉ dẫn chuyên môn.
Bứa Việt Nam (*Garcinia oblongifolia*) và bứa Cambogia (*Garcinia cambogia*) là hai loài khác nhau. Bứa Cambogia chứa hàm lượng cao axit hydroxycitric (HCA) giúp hỗ trợ chuyển hóa mỡ. Trong khi đó, bứa Việt Nam giàu các hợp chất xanthone và benzophenone có hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm nhưng không phải nguồn chiết xuất HCA giảm cân.
Cam toại là dược liệu trục thủy mạnh nhưng chứa diterpenoid gây độc gan và viêm ruột nghiêm trọng. Nghiên cứu khoa học xác nhận sao chích với giấm giúp bẻ gãy liên kết ester độc hại, hạ tới 95% hàm lượng độc chất diterpenoid, hạn chế kích ứng ruột và bảo vệ tế bào gan hiệu quả.
Cam thảo là thảo dược quen thuộc nhưng thai phụ cần hạn chế tối đa việc sử dụng. Hợp chất glycyrrhizin trong cam thảo có thể vô hiệu hóa enzym bảo vệ ở bánh nhau, khiến thai nhi phơi nhiễm hormone căng thẳng, làm tăng nguy cơ sinh non, suy giảm trí tuệ và rối loạn hành vi ở trẻ.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy dung dịch súc họng từ cam thảo giúp giảm viêm rát niêm mạc bề mặt và cắt giảm hơn 50% nguy cơ đau họng, ho kích ứng so với giả dược, mang lại giải pháp xoa dịu cổ họng an toàn khi áp dụng tại chỗ đúng liều lượng.
Nước cam giúp kiềm hóa nước tiểu và tăng bài tiết ion citrat nhằm ức chế tạo sỏi, nhưng cũng làm tăng oxalate niệu do chuyển hóa vitamin C. Để ngừa sỏi an toàn, người dùng chỉ nên uống chừng mực khoảng 200 ml mỗi ngày hoặc ưu tiên ăn nguyên quả.
Cam thảo thông thường chứa phân tử glycyrrhizin có thể gây giữ muối, hạ kali và tăng huyết áp nếu dùng kéo dài. Ngược lại, cam thảo thoái hóa (DGL) đã được tách bỏ hoàn toàn hoạt chất này, trở thành giải pháp an toàn giúp bảo vệ niêm mạc, kích thích tiết chất nhầy và giảm triệu chứng khó tiêu chức năng.
Người mắc trào ngược dạ dày không nhất thiết phải kiêng cam tuyệt đối. Nghiên cứu khoa học cho thấy nước cam không làm suy yếu van dạ dày mà gây ợ nóng chủ yếu do acid kích ứng trực tiếp lên niêm mạc thực quản nhạy cảm. Người bệnh ổn định vẫn có thể dùng lượng nhỏ sau bữa ăn.
Người tiểu đường hoàn toàn có thể ăn cam an toàn bằng cách ăn nguyên múi để tận dụng chất xơ, giữ khẩu phần khoảng 50-100 g mỗi ngày và tuyệt đối tránh uống nước ép để kiểm soát tải lượng đường huyết.
Cam thảo bắc (*Glycyrrhiza uralensis*) và cam thảo nam (*Scoparia dulcis*) là hai loài thực vật khác biệt hoàn toàn về họ, hoạt chất và công dụng. Nhận biết đúng hai vị thuốc giúp tránh nhầm lẫn liều dùng, ngăn ngừa tương tác thuốc và bảo đảm an toàn khi sử dụng.
Nhiều người tin rằng uống nước cam trị dứt điểm cảm cúm, nhưng các tổng quan khoa học lớn cho thấy vitamin C không ngăn ngừa được cảm ở người bình thường và không rút ngắn bệnh nếu chỉ bắt đầu dùng sau khi triệu chứng đã xuất hiện.
Cam thảo chứa hoạt chất ức chế chuyển hóa khiến cơ thể giữ muối, mất kali và trực tiếp làm giảm hiệu lực của thuốc hạ huyết áp. Nguy hiểm hơn, tình trạng hạ kali máu do cam thảo gây cản trở đào thải và làm tăng độ nhạy cảm của cơ tim, dẫn đến nguy cơ ngộ độc thuốc trợ tim digoxin đe dọa tính mạng.
Cam thảo chứa hoạt chất kháng viêm, giúp làm dịu niêm mạc và giảm đáng kể tình trạng đau họng tại chỗ theo các thử nghiệm lâm sàng. Dù vậy, thảo dược này chỉ có tác dụng hỗ trợ xoa dịu triệu chứng kích ứng tạm thời, không thể thay thế điều trị y khoa khi bị viêm nhiễm.
Người bị trào ngược và viêm dạ dày cấp nên hạn chế ăn cam. Axit citric trong cam có thể làm suy yếu cơ thắt thực quản dưới, làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và gây kích ứng trực tiếp lên niêm mạc đang sưng viêm, dễ kích hoạt cơn đau rát và ợ nóng.
Hesperidin trong vỏ cam được chứng minh giúp hạ mỡ máu và ổn định huyết áp trên động vật thực nghiệm, nhưng các thử nghiệm lâm sàng trên người cho thấy hiệu quả hạ cholesterol chưa thực sự rõ ràng do cơ thể hấp thu kém. Người bệnh không nên dùng vỏ cam thay thế thuốc điều trị mỡ máu và huyết áp.
Ăn nhiều bí ngô có thể khiến lòng bàn tay, bàn chân ngả màu vàng cam do tích tụ beta-carotene trong máu, nhưng đây là hiện tượng lành tính và không phải bệnh gan. Điểm khác biệt mấu chốt là củng mạc mắt hoàn toàn không bị vàng, nước tiểu và phân giữ màu sắc bình thường.
