Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 1160 trên 1.483
Khẩu trang y tế thông thường có thể lọc được một phần bụi mịn nhờ chất liệu màng lọc, nhưng hiệu quả bảo vệ thực tế trước bụi siêu mịn PM2.5 rất hạn chế do không khí bẩn dễ rò rỉ qua các khe hở mép mặt, kém xa khả năng bảo vệ của chuẩn N95.
Bổ sung vitamin C và E có thể hỗ trợ giảm tổn thương phổi do bụi mịn và ozone nhờ cơ chế chống stress oxy hóa. Dù vậy, hiệu quả thực tế còn tùy thuộc vào cơ địa, tình trạng dinh dưỡng và không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng ngừa bụi trực tiếp.
Nhiều người tin rằng căn hộ chung cư tầng càng cao thì không khí càng sạch bụi mịn. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy tầng cao chỉ giúp giảm khói xe và hạt siêu mịn từ mặt đất, trong khi nồng độ bụi PM2.5 nói chung vẫn lơ lửng ở mức đáng kể trên toàn bộ chiều cao công trình.
Ngọc trúc là dược liệu dưỡng âm nhuận táo, hỗ trợ làm ẩm và dịu niêm mạc đường thở bị khô rát do ho khan kéo dài. Tuy nhiên, người bệnh cần dùng đúng liều 6-12g mỗi ngày, đúng thể bệnh và đi khám chuyên khoa khi cơn ho dai dẳng để điều trị tận gốc nguyên nhân.
Tình trạng mệt mỏi, chán chường trong những ngày mưa dầm không phải do bạn lười biếng. Hiện tượng này bắt nguồn từ sự sụt giảm ánh sáng mặt trời làm suy giảm sản xuất serotonin ở não bộ và có thể kích hoạt hội chứng rối loạn cảm xúc theo mùa.
Người hay bị lạnh bụng, tiêu chảy nên hạn chế dùng ngọc giá vì dược liệu này mang tính hàn mát, trơn nhuận tự nhiên và chứa nhiều polysaccharide phức tạp. Khi vào hệ tiêu hóa tỳ vị hư hàn, ngọc giá dễ gây ứ đọng dịch ẩm, tăng áp lực thẩm thấu lòng ruột, kích thích nhu động dẫn đến đầy trướng, đau quặn và tiêu chảy nặng hơn.
Nhiều người có thói quen uống rượu để làm ấm cơ thể trong ngày lạnh buốt, nhưng khoa học chứng minh đây là hiểu lầm nguy hiểm. Rượu kích thích giãn mạch ngoại biên mang lại cảm giác ấm ảo tức thì, trong khi thực tế lại thúc đẩy nhiệt độ cốt lõi tụt giảm nhanh hơn, làm tăng nguy cơ hạ thân nhiệt.
Nhiều người chuộng đồ cay nóng ngày mưa để giữ ấm cơ thể, nhưng cảm giác ấm nóng này chỉ là phản xạ thần kinh tạm thời chứ không làm tăng nhiệt độ lõi. Lạm dụng đồ cay có thể kích hoạt trào ngược dạ dày thực quản, làm trầm trọng thêm viêm loét và tiềm ẩn rủi ro tiêu hóa nếu tiêu thụ quá mức.
Nước mưa tích trữ từ mái nhà không hề tinh khiết như nhiều người lầm tưởng mà tiềm ẩn nguy cơ nhiễm kim loại nặng như chì, cadmium, sắt và vi khuẩn đường ruột E. coli vượt chuẩn an toàn. Người dân tuyệt đối không nên uống trực tiếp mà cần loại bỏ nước đầu mùa, lọc và khử trùng kỹ lưỡng.
Người đang uống thuốc hạ đường huyết không nên tự ý dùng thêm nước sắc ngọc giá. Dù chứa hoạt chất có tác dụng hạ đường huyết, thảo dược này có thể gây tương tác cộng gộp với thuốc Tây y, dẫn đến nguy cơ tụt đường huyết quá mức và gây nguy hiểm cho tính mạng.
Ngọc trúc sở hữu các hoạt chất chống oxy hóa giúp kích hoạt enzyme nội sinh và giảm tổn thương tế bào trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên tim mạch người vẫn còn hạn chế, người dân chỉ nên dùng hỗ trợ và tuyệt đối không thay thế thuốc điều trị.
Uống trà ngũ vị tử nam có thể hỗ trợ thư giãn nhờ các hợp chất lignan tác động lên thụ thể serotonin 5-HT1A giúp an thần trong nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, bằng chứng mới dừng ở mô hình động vật, người dùng không nên xem đây là thuốc chữa mất ngủ tức thì.
Thời tiết mưa dầm âm u thường khơi dậy cảm giác thèm tinh bột do cơ thể tìm cách kích thích tiết insulin, giúp axit amin tryptophan dễ dàng vượt qua hàng rào máu não để tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh serotonin nhằm cải thiện tâm trạng uể oải.
Chiết xuất từ ngải thơm (*Artemisia dracunculus*) cho thấy tiềm năng ức chế các chất gây viêm và giảm phản ứng đau trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật. Tuy nhiên, thảo mộc này chỉ đóng vai trò hỗ trợ lối sống, không thể thay thế thuốc điều trị viêm khớp hay chữa khỏi dứt điểm chứng đau nhức xương khớp khi trời lạnh.
Các nghiên cứu dược lý thực nghiệm chứng minh ngũ vị tử bắc chứa nhiều hoạt chất quý giúp ức chế quá trình oxy hóa tế bào não, điều hòa chất dẫn truyền thần kinh và phục hồi trí nhớ. Dù giàu tiềm năng trong việc phòng ngừa thoái hóa thần kinh, người dùng cần hiểu đúng giới hạn bằng chứng và áp dụng khoa học.
Uống nước ngọc trúc có thể hỗ trợ điều hòa đường huyết và cải thiện độ nhạy insulin nhờ chứa polysaccharide, flavonoid và saponin. Tuy nhiên, các bằng chứng này mới được ghi nhận trên động vật thực nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả thay thế điều trị y khoa ở người tiền tiểu đường.
Ngọc trúc là dược liệu có độ an toàn cao ở người lớn nhờ chứa nhiều polysaccharide bổ dưỡng, nhưng hiện chưa có bằng chứng khoa học và liều lượng an toàn cho trẻ em suy dinh dưỡng. Cha mẹ không nên tự ý dùng cho trẻ biếng ăn, ra mồ hôi trộm khi chưa có chỉ định từ bác sĩ.
Người cao tuổi không nên uống trà ngọc giá vào buổi tối vì các glycoside tim và hoạt chất sinh học trong thân rễ có thể làm biến động nhịp tim lúc nghỉ ngơi. Việc dùng sát giờ ngủ còn dễ gây gián đoạn giấc ngủ, tạo thêm áp lực nguy hiểm cho hệ tuần hoàn vốn đã dễ tổn thương của người lớn tuổi.
Hầm canh gà với ngọc giá đúng cách đòi hỏi kiểm soát lửa nhỏ và thời gian vừa phải. Nghiên cứu cho thấy nhiệt độ làm biến đổi cấu trúc polysaccharide và saponin trong ngọc giá; việc hầm sôi liu riu từ 30-40 phút sau khi gà mềm sẽ giúp hòa tan tối đa hoạt chất mà không làm phân hủy dưỡng chất.
Chiết xuất ngọc trúc chứa nhiều hợp chất homoisoflavonoid có khả năng trung hòa gốc tự do mạnh mẽ trong ống nghiệm, vượt trội hơn cả vitamin C. Tuy nhiên, các tuyên bố cho rằng thảo dược này đẩy lùi nếp nhăn và ức chế thoái hóa collagen trên người hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng kiểm chứng.
