Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.541 bài, trang 396 trên 1.478
Cây khô mộc chứa hoạt chất có khả năng ức chế enzym gây viêm COX-2 trong phòng thí nghiệm, mở ra triển vọng hỗ trợ giảm đau nhức. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh dược liệu này chữa khỏi bệnh khớp, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa.
Các phân tích phòng thí nghiệm xác nhận khúc khắc chứa các hoạt chất giá trị như flavonoid liquiritigenin, triterpenoid ursolic acid và hệ polysaccharide đa dạng. Dù sở hữu tiềm năng chống oxy hóa tự nhiên, người dùng không nên thần thánh hóa công dụng chữa bệnh mà cần thận trọng, dùng lượng vừa phải và đúng cách.
Nhiều người nhầm lẫn khế rừng (*Rourea minor*) với khế ăn quả thông thường (*Averrhoa carambola*). Trong khi khế ăn quả chứa oxalate và độc tố caramboxin có thể gây tổn thương thận, thần kinh ở người bệnh thận hoặc khi dùng quá mức, thì khế rừng chưa có nghiên cứu an toàn rõ ràng, tự ý dùng làm thuốc rất dễ ngộ độc.
Hạt khồm là gia vị quen thuộc nhưng chưa có nghiên cứu xác định liều tối đa hàng ngày. Người dân chỉ nên dùng lượng vừa phải để nêm nếm món ăn, tránh tự ý sử dụng chiết xuất liều cao vì các hoạt chất thảo mộc nồng độ lớn có thể gây áp lực lên gan và thận.
Hạt khồm là gia vị truyền thống nhưng phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng. Hiện chưa có dữ liệu lâm sàng xác nhận độ an toàn của dược liệu này trên thai phụ, trong khi tinh dầu chiết xuất đậm đặc từ hạt chứa nhiều hoạt chất mạnh, tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung ngoài ý muốn.
Lá khổ sâm được dân gian dùng chữa viêm đại tràng, nhưng khoa học hiện chỉ ghi nhận các hoạt chất của cây có tính kháng viêm trên tế bào ống nghiệm. Dược liệu này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc chữa bệnh.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học nào chứng minh tính an toàn của khổ diệp (*Picrasma javanica*) trên phụ nữ mang thai. Dữ liệu y khoa về thảo dược này mới chỉ dừng lại ở hiệu quả kháng sốt rét trên động vật, do đó thai phụ không nên sử dụng nhằm tránh các rủi ro tiềm ẩn cho thai nhi.
Việc tự ý kết hợp khoản đông hoa với thuốc điều trị bệnh gan tiềm ẩn nguy cơ tương tác dược động học và dược lực học nghiêm trọng. Khi chức năng gan tổn thương, sự biến đổi của các protein vận chuyển và hệ vi sinh đường ruột có thể làm tích tụ độc chất, khiến nguy cơ tổn thương gan do thuốc tăng cao.
Củ khoai trời được dân gian truyền tai là vị thuốc tiêu u, trị bướu cổ, nhưng y học hiện đại chỉ mới ghi nhận hoạt tính trên tế bào trong ống nghiệm. Nguy hiểm hơn, loại củ này chứa độc tố có thể gây suy gan nặng nếu người bệnh tự ý sắc uống và trì hoãn phác đồ chuẩn.
Nhiều người nấu nước khúc khắc uống hằng ngày để thanh nhiệt, nhưng chưa có tài liệu khoa học xác định liều an toàn trong nguồn dữ liệu nghiên cứu này. Dùng quá đặc dễ gây kích ứng dạ dày, buồn nôn; người dân cần tham khảo ý kiến bác sĩ y học cổ truyền trước khi sử dụng.
Quan niệm uống cao khỉ để chữa vô sinh và tăng cường sinh lý nam hoàn toàn không có căn cứ y học. Cao khỉ bản chất chỉ cung cấp đạm và khoáng chất thông thường, chưa từng có nghiên cứu chứng minh tác dụng cải thiện tinh dịch hay nội tiết tố. Tự ý sử dụng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc.
Nhiều người băn khoăn về việc dùng hạt khồm chung với thuốc tây, đặc biệt là nguy cơ ảnh hưởng lên enzym gan CYP450 và thuốc chống đông. Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng trên hạt khồm; dữ liệu y khoa khẳng định các chất tác động lên enzym gan có thể gây ngộ độc hoặc mất tác dụng của thuốc có khoảng điều trị hẹp.
Nhiều người tự ý đun sắc lá kim giao uống để trị đau nhức xương khớp theo truyền miệng. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo lá kim giao chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh nhưng chưa có dữ liệu lâm sàng về liều an toàn trên người, tiềm ẩn rủi ro ngộ độc gan, thận nghiêm trọng.
Nhiều người lầm tưởng các loại cao động vật toàn tính, bao gồm cả cao khỉ, là bài thuốc bổ dưỡng xương khớp tuyệt hảo. Thực tế, nguồn thực phẩm cô đặc từ động vật này chứa lượng nhân purin khổng lồ, tạo gánh nặng chuyển hóa nitơ gay gắt lên thận và làm bùng phát cơn gout cấp dữ dội.
Nhiều bà bầu lo ngại hoạt chất betaine trong quả khởi tử (kỷ tử) có thể kích thích co bóp tử cung gây nguy hiểm cho thai kỳ. Bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chưa có thử nghiệm lâm sàng nào ghi nhận tác hại này, song do thiếu dữ liệu an toàn trên thai phụ, mẹ bầu cần hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Khế rừng hoàn toàn chưa có dữ liệu khoa học chứng minh tính an toàn. Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ và người mắc bệnh lý gan, thận tuyệt đối không nên sử dụng dược liệu này để tránh nguy cơ ngộ độc cấp tính, dị tật thai nhi và suy giảm chức năng nội tạng nghiêm trọng.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy hoạt chất quassinoid trong Khổ diệp có khả năng ức chế mạnh ký sinh trùng sốt rét trên mô hình tế bào và động vật. Tuy nhiên, do độc tính cao và chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược này thay thế thuốc sốt rét chuẩn.
Khương hoạt là vị thuốc trị đau khớp và cảm lạnh phổ biến, nhưng mang tính khô nóng, hoạt huyết và chống đông máu mạnh. Bốn nhóm người gồm người âm hư, huyết hư, phụ nữ mang thai và người chuẩn bị phẫu thuật tuyệt đối không nên tự ý dùng để tránh biến chứng nguy hiểm.
Quả khởi tử chứa hàm lượng sắc tố zeaxanthin dồi dào, có độ sinh khả dụng cao trong cơ thể người. Các thử nghiệm lâm sàng xác nhận dùng 13,7–20 g khởi tử mỗi ngày giúp tăng nồng độ zeaxanthin trong máu, ổn định sắc tố điểm vàng và hạn chế tích tụ nốt thoái hóa ở người lớn tuổi.
Kế sữa và khúng khéng đều mang lại hiệu quả bảo vệ gan thông qua cơ chế chống oxy hóa và giảm men gan. Tuy nhiên, silymarin từ kế sữa chiếm ưu thế về bằng chứng lâm sàng trên người bệnh, còn khúng khéng lại nổi bật trong các thử nghiệm giảm tác hại cấp và mạn tính do rượu bia.
