Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.561 bài, trang 405 trên 1.479
Cách chế biến quyết định lớn đến chỉ số đường huyết của khoai lang. Thử nghiệm khoa học cho thấy khoai lang luộc có chỉ số đường huyết thấp (41-50), trong khi nướng lò hay nướng vỉ đẩy chỉ số này lên nhóm rất cao (79-94), dễ làm tăng vọt đường huyết sau ăn.
Quan niệm dân gian thường ca tụng khiếm thực như vị thuốc "bổ thận", tráng dương kỳ diệu. Dù các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm bước đầu xác nhận hạt khiếm thực chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp bảo vệ mô thận ở động vật, người dùng không nên lầm tưởng đây là thần dược chữa khỏi các bệnh thận ở người.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy khiếm thực chứa nhiều hoạt chất có khả năng ức chế cytokine gây viêm và giảm stress oxy hóa trên tế bào và mô hình động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Nhiều người truyền tai đắp hột mát trị bệnh da liễu, ngứa hoặc diệt ký sinh trùng. Khoa học hiện chưa có dữ liệu lâm sàng chứng thực tác dụng kháng khuẩn hay diệt ký sinh trùng của hột mát; ngược lại, việc tự ý bôi đắp thảo dược tươi tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và bội nhiễm vi khuẩn nặng.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy xịt họng keo ong chuẩn hóa polyphenol giúp 83% người bệnh viêm đường hô hấp trên mức độ nhẹ thuyên giảm triệu chứng sau 3 ngày và khỏi hoàn toàn sau 5 ngày, rút ngắn quá trình phục hồi sớm hơn 2 ngày so với giả dược.
Nhiều người kết hợp hợp hoan thơm với thuốc an thần hay thuốc chống trầm cảm để dễ ngủ hơn, nhưng thói quen này tiềm ẩn nguy cơ ức chế hệ thần kinh trung ương quá mức, gây li bì, chậm chạp phản xạ và tăng rủi ro tương tác thuốc nguy hiểm.
Uống nước hồng đằng không thể thay thế kháng sinh điều trị nhiễm trùng. Các nghiên cứu hiện nay cho thấy dược liệu này chỉ có hoạt tính kháng khuẩn trong ống nghiệm và điều hòa vi sinh vật trên động vật thí nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả diệt khuẩn thay thế thuốc tiêu chuẩn trên người.
Tập quán đắp lá Thunbergia alata trị bệnh da liễu xuất phát từ kinh nghiệm dân gian châu Phi, song nghiên cứu khoa học mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm trên tế bào chuột cô lập. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, việc tự ý đắp lá tươi tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng và nhiễm trùng.
Ăn khoai lang khi bụng rỗng dễ kích thích dạ dày tiết nhiều axit dịch vị do chứa đường và tannin, làm tăng nguy cơ trào ngược và ợ chua ở người nhạy cảm. Để bảo vệ dạ dày, bạn nên nắm rõ cách ăn đúng thời điểm và kết hợp thực phẩm hợp lý.
Nhiều người truyền tai nhau uống trà lá sâm đất để chữa tiểu đường, nhưng các nghiên cứu trên động vật cho thấy dịch chiết lá có thể gây tổn thương thận nghiêm trọng nếu dùng kéo dài. Người bệnh cần hiểu rõ sự khác biệt giữa củ và lá, tránh tự ý sử dụng thảo dược chưa kiểm chứng lâm sàng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận hydrogel chứa chiết xuất lá lưỡi hổ nồng độ 20-25% giúp chuột khép miệng vết thương nhanh hơn. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, và việc tự ý bôi dịch lá tươi lên vết thương hở tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn cao [1, 5].
Uống khinh phấn để xổ độc và thông mật là quan niệm hoàn toàn sai lầm. Hiện tượng xổ thực chất là phản ứng ruột bị viêm loét và kích ứng dữ dội do độc tính của hợp chất thủy ngân. Chất này không giúp thải độc mà còn gây hoại tử ống thận, phá hủy tế bào máu và tổn thương hệ thần kinh.
Chiết xuất kava (Piper methysticum) có thể hỗ trợ giảm nhẹ các triệu chứng căng thẳng, lo âu ngắn hạn ở mức độ nhẹ đến vừa. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chỉ ra thảo dược này không có hiệu quả trên người mắc chứng rối loạn lo âu lan tỏa nặng, đồng thời tiềm ẩn rủi ro độc tính trên gan khi dùng kéo dài.
Khoai sâm đất là nguồn dồi dào chất xơ hòa tan FOS, giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn Bifidobacterium và cải thiện sức khỏe chuyển hóa. Tuy nhiên, tốc độ lên men nhanh của FOS tại ruột già có thể gây đầy hơi, chướng bụng nếu tiêu thụ quá nhiều trong thời gian ngắn.
*Thunbergia laurifolia* và *Thunbergia alata* cùng chi thực vật nhưng khác biệt hoàn toàn về công dụng. Trong khi *T. laurifolia* chứa nhiều polyphenol có hoạt tính bảo vệ gan và giải độc, thì *T. alata* chủ yếu là cây cảnh, thiếu bằng chứng y học. Nhầm lẫn giữa hai loài này sẽ khiến người dùng mất đi tác dụng trị liệu mong muốn.
Chế biến khiếm thực bằng cách rang giòn có kiểm soát giúp phá vỡ cấu trúc mô hạt, giải phóng tổng phenolic và chất chống oxy hóa vượt trội hơn so với hạt thô. Trong khi đó, nấu cháo mềm dễ tiêu hóa nhưng ninh quá lâu có thể làm suy hao vi chất, đòi hỏi điều chỉnh nhiệt và thời gian hợp lý.
Khiếm thực chứa nhiều hoạt chất sinh học và chất chống oxy hóa có tiềm năng hỗ trợ chuyển hóa đường và bảo vệ tuyến tụy. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu đến từ nghiên cứu trên động vật và trong ống nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng thay thế thuốc điều trị.
Quả kha tử thực chất là tên gọi của quả cây chiêu liêu (*Terminalia chebula*), loài dược liệu giá trị nhất trong chi Bàng. Nhờ hàm lượng tannin dồi dào, kha tử được dùng phổ biến trong y học cổ truyền, nhưng người dùng cần phân biệt rõ với các loài chiêu liêu khác để tránh nhầm lẫn.
Khinh phấn (Hg2Cl2) và chu sa (HgS) đều là khoáng vật chứa thủy ngân dùng trong y học cổ truyền nhưng có độc tính khác nhau. Chu sa rất khó tan và hấp thu kém hơn nhiều so với các muối thủy ngân clorid, nhưng việc lạm dụng hoặc đun nóng cả hai chất đều có thể dẫn tới ngộ độc thủy ngân nguy hiểm.
Uống trà lá hồng đá mỗi ngày tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe do thiếu hụt dữ liệu an toàn trường diễn trên gan và thận. Dù độc tính cấp tính thấp, thử nghiệm trên động vật cho thấy dùng chiết xuất lá liều cao liên tục có thể gây căng thẳng sinh học và biến đổi các tế bào bạch cầu máu.
