Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.541 bài, trang 430 trên 1.478
Hoa hòe chứa lượng lớn rutin, một flavonoid có khả năng tăng sức bền mao mạch, giảm tính thấm thành mạch và hỗ trợ giảm nhẹ tình trạng chảy máu trĩ. Tuy nhiên, hoạt chất này chỉ đóng vai trò hỗ trợ kiểm soát triệu chứng chứ không thể làm teo rụng búi trĩ hay thay thế điều trị y khoa.
Hạt và rễ hòe biển chứa các hoạt chất ancaloit như matrine với tiềm năng sinh học đa dạng nhưng có ranh giới an toàn cực kỳ hẹp. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dùng quá liều hoặc kéo dài gây tổn thương gan cấp và kích ứng ngộ độc nghiêm trọng, tuyệt đối không tự ý sử dụng thô.
Người đang dùng thuốc chống đông máu warfarin cần thận trọng khi ăn lượng lớn hành tây hoặc dùng thực phẩm bổ sung chứa chiết xuất hành tây đậm đặc. Các hoạt chất trong loại củ này có khả năng kháng kết tập tiểu cầu, làm tăng nguy cơ chảy máu khi kết hợp cùng thuốc điều trị.
Hạt và rễ hòe biển cùng các loài thuộc chi *Sophora* chứa nhiều quinolizidine alkaloid có độc tính sinh học cao. Khi dùng sai cách, các độc tố này tác động mạnh lên hệ thần kinh trung ương và hô hấp, gây chóng mặt, co giật, tụt huyết áp, tổn thương não và có thể dẫn đến tử vong do suy hô hấp cấp.
Nhiều người tin rằng vắt chanh lên hàu sống có thể diệt khuẩn và ngừa mầm bệnh. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy acid citric trong chanh chỉ ức chế được vi khuẩn khi đạt nồng độ cao và ngâm nhiều giờ; vài giọt chanh vắt vội trước khi ăn hoàn toàn không thể làm sạch vi khuẩn hay virus.
Nhiều thai phụ băn khoăn liệu có thể dùng cây hàn the ba hoa để thanh nhiệt, trị mụn nhọt trong thai kỳ hay không. Chuyên gia khuyến cáo mẹ bầu tuyệt đối không tự ý sử dụng, bởi thảo dược này hoàn toàn thiếu dữ liệu lâm sàng về độ an toàn trên phụ nữ mang thai và thai nhi.
Các hoạt chất diterpenoid chiết xuất từ cây hy kiểm (*Isodon ternifolius*) cho thấy khả năng ức chế mạnh các enzyme nhân đôi DNA và thể hiện độc tính chọn lọc trên một số dòng tế bào ung thư in vitro. Dù vậy, các tác dụng này mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Quan niệm bỏ hoàn toàn cơm trắng để giảm cân nhanh là không chuẩn xác. Các bằng chứng lâm sàng khẳng định việc giảm cân phụ thuộc vào việc kiểm soát tổng calo nạp vào chứ không do loại trừ tinh bột trắng, việc kiêng khem tiêu cực thậm chí dễ gây tăng cân ngược lại.
Huyền hồ là vị thuốc giảm đau, hoạt huyết quen thuộc nhưng chống chỉ định tuyệt đối cho phụ nữ mang thai do nguy cơ kích thích co bóp tử cung gây sảy thai. Người suy giảm chức năng gan, thận cũng cần tránh dùng thảo dược này để phòng ngừa tích tụ độc tính nguy hiểm.
Người đau dạ dày và trào ngược không nên ăn nhiều hành tăm, đặc biệt là ăn sống. Hợp chất cay nồng allicin cùng carbohydrate nhóm fructan trong hành tăm có thể kích ứng niêm mạc dạ dày, kích hoạt giãn điều hòa dạ dày và làm tăng cảm giác ợ trớ, nóng rát thực quản.
Hán phòng kỷ là vị thuốc trị phong thấp, giảm đau nhưng chứa alkaloid có hoạt tính dược lý mạnh. Người suy thận, huyết áp thấp, mắc bệnh gan và suy tim cần tuyệt đối tránh dùng do nguy cơ gây tổn thương tế bào gan thận, hạ huyết áp và làm trầm trọng thêm các tổn thương cơ quan nội tạng.
Hàu chứa hàm lượng kẽm tự nhiên rất cao, có thể tạo phức và làm biến đổi quá trình hấp thu các khoáng chất như sắt khi dùng chung. Hiểu rõ cơ chế tương tác và giãn cách thời điểm ăn hàu với lúc uống viên vi chất là cách đơn giản giúp bảo toàn tối đa hiệu quả điều trị và dinh dưỡng.
Các nghiên cứu lâm sàng xác nhận hoạt chất quercetin trong hành tây có tác dụng hỗ trợ hạ nhẹ huyết áp ở người bệnh tăng huyết áp. Tuy nhiên, mức giảm này rất khiêm tốn, chỉ mang tính bổ trợ và hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị theo đơn của bác sĩ.
Hán phòng kỷ chứa hoạt chất chính tetrandrine có tác dụng ức chế mạnh sự hình thành mạch máu, làm biến đổi huyết áp, hệ thần kinh và kéo dài thời gian đông máu. Do nguy cơ đe dọa sự phát triển phôi thai và an toàn tuần hoàn, dược liệu này không an toàn và cần chống chỉ định cho phụ nữ mang thai.
Tetrandrine chiết xuất từ Hán phòng kỷ thu hút sự chú ý nhờ khả năng ức chế virus Ebola và SARS-CoV-2 qua cơ chế khóa kênh ion TPC2. Tuy nhiên, các phát hiện này mới chỉ dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có bằng chứng điều trị lâm sàng trên người.
Quan niệm đặt củ hành tây cắt lát trong phòng để hút vi khuẩn, lọc sạch không khí là hoàn toàn sai lầm. Khoa học chứng minh hành tây không thể hút các giọt bắn chứa mầm bệnh từ xa; củ hành thâm đen là do tự phân hủy và trở thành môi trường cho vi khuẩn, nấm mốc phát triển.
Cây hành đen thực chất là loài dương xỉ hoang dã *Sphaenomeris chinensis* dùng làm thuốc, trong khi củ hành đen lên men là nông sản thuộc chi *Allium* giàu chất chống oxy hóa. Việc nhầm lẫn giữa hai loại này rất nguy hiểm vì chúng khác biệt hoàn toàn về công dụng, liều dùng và nguy cơ gây độc tính.
Que thử bằng nghệ hoạt động dựa trên phản ứng tạo phức màu nâu đỏ giữa curcumin và boron trong hàn the. Tuy nhiên, khi tự test tại nhà bằng mắt thường, độ chính xác bị hạn chế do cần thời gian ủ phản ứng, môi trường pH kiềm và dễ nhầm lẫn với các chất kiềm hóa thông thường.
Hiện chưa có dữ liệu khoa học về hàm lượng flavonoid, phenolic hay khả năng chống oxy hóa của cây hành đen. Mọi kết quả quét gốc tự do trong phòng thí nghiệm trên các dược liệu khác đều chỉ là thử nghiệm hóa học sơ khai, không đại diện cho tác dụng chữa bệnh thực tế trên cơ thể con người.
Nhiều người tin rằng uống trà hoa hòe hằng ngày có thể giúp hạ huyết áp và trị dứt bệnh tim mạch. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện chỉ mới ghi nhận hiệu quả giảm huyết áp từ hoạt chất rutin tinh khiết liều cao, người dùng không nên xem nước hãm hoa hòe là phương thuốc thay thế điều trị y khoa.
