Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.506 bài, trang 466 trên 1.476
Quả cơm cháy (elderberry) thường được dùng để hỗ trợ trị cảm cúm nhờ kích thích đề kháng. Tuy nhiên, do khả năng thúc đẩy mạnh mẽ các cytokine gây viêm, người mắc bệnh tự miễn hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có thể đối mặt với nguy cơ bùng phát triệu chứng nguy hiểm nếu sử dụng.
Hàm lượng hoạt chất parthenolide là thước đo then chốt quyết định hiệu lực phòng ngừa đau nửa đầu của thảo dược feverfew (cúc thơm). Theo các nghiên cứu dược lý, chế phẩm feverfew cần đạt tỷ lệ chuẩn hóa tối thiểu từ 0,2% đến 0,4% parthenolide để mang lại hoạt tính sinh học ổn định và kiểm soát triệu chứng.
Chiết xuất hạt cỏ cà ri được chứng minh hỗ trợ tăng nồng độ testosterone tự do, cải thiện khối nạc và giảm mỡ ở nam giới tập kháng lực. Tuy nhiên, hiệu quả này cần kết hợp vận động thường xuyên chứ không giúp tăng cơ thần tốc như quảng cáo.
Nhiều phụ nữ dùng dầu hoa anh thảo nhằm xoa dịu các cơn bốc hỏa tiền mãn kinh. Tuy nhiên, các thử nghiệm lâm sàng cho thấy thảo dược này chỉ có thể giảm nhẹ mức độ khó chịu mà không làm giảm tần suất hay thời gian cơn, thậm chí nhiều bằng chứng khẳng định không có tác dụng vượt trội hơn giả dược.
Cỏ cà ri và quế đều hỗ trợ hạ đường huyết nhưng theo cơ chế khác biệt: cỏ cà ri tác động mạnh đến kiểm soát glucose và cải thiện insulin, trong khi quế hỗ trợ vận chuyển đường và tăng độ nhạy insulin. Mức liều nghiên cứu ghi nhận từ 2-15 g hạt cỏ cà ri và 1.000 mg quế mỗi ngày.
Hạt lanh xay mịn giúp cơ thể hấp thu axit béo ALA và lignan vượt trội so với hạt nguyên vỏ do phá vỡ lớp vỏ cứng khó tiêu hóa. Dữ liệu khoa học cho thấy sinh khả dụng của lignan từ hạt nguyên chỉ bằng 28% so với hạt xay, vì vậy xay nhỏ là cách tối ưu để nhận trọn vẹn dưỡng chất.
Lá gai làm bánh gai chứa hàm lượng flavonoid và hợp chất phenolic dồi dào, mang hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm tốt trên mô hình tế bào. Bánh gai cung cấp dưỡng chất thực vật quý, song bản thân món bánh chứa đường, tinh bột và mỡ, cần ăn điều độ.
Giấm dừa nước lên men được dân gian tin dùng để ổn định đường huyết và mỡ máu. Các nghiên cứu thực nghiệm xác nhận chiết xuất giấm dừa nước hỗ trợ làm chậm hấp thu đường, cải thiện insulin và hạ mỡ máu trên động vật, nhưng người bệnh cần dùng đúng cách và không thể thay thế phác đồ điều trị.
Nhiều người thường bỏ lõi dứa vì xơ cứng hoặc rát lưỡi, nhưng cũng có tin đồn lõi dứa mới là nơi chứa nhiều bromelain nhất. Các phân tích sinh hóa cho thấy phần thịt quả chứa lượng bromelain dồi dào hơn lõi dứa, trong khi lõi dứa vẫn là nguồn phụ phẩm giữ hoạt tính phân giải đạm tốt.
Elderberry được biết đến như loại quả giàu chất chống oxy hóa, nhưng ăn sống quả tươi hoặc dùng lá cây lại tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc xyanua ít người ngờ tới. Độc tố sambunigrin và lectin chưa qua xử lý nhiệt có thể gây nôn mửa, tiêu chảy cấp tính và đe dọa sức khỏe nếu tiêu thụ sai cách.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy chiết xuất quả cơm cháy đen (elderberry) có thể giúp rút ngắn thời gian và giảm nhẹ mức độ cảm cúm nếu dùng trong 48 giờ đầu khởi phát. Tuy nhiên, do quy mô nghiên cứu còn nhỏ và bằng chứng chưa tuyệt đối vững chắc, thảo dược này chỉ nên xem là biện pháp hỗ trợ.
Hiện chưa có đủ dữ liệu khoa học chứng minh siro elderberry (cơm cháy đen) an toàn cho phụ nữ mang thai và cho con bú. Do đó, Cơ quan Quản lý Dược phẩm Châu Âu (EMA) khuyến cáo mẹ bầu không nên tự ý sử dụng loại thảo dược này khi bị cảm mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Khi bị cảm cúm, dùng siro hay viên nang chứa chiết xuất elderberry chuẩn hóa mang lại hiệu quả rút ngắn thời gian bệnh vượt trội hơn trà khô tự nấu. Công nghệ chiết xuất công nghiệp giúp bảo toàn và ổn định hàm lượng polyphenol quý giá, điều mà các phương pháp đun nấu thủ công tại nhà khó có thể đạt được.
Chiết xuất cây tầm gửi châu Âu (*Viscum album*) mang lại nhiều lợi ích trong việc giảm mệt mỏi, cải thiện chất lượng sống và hỗ trợ miễn dịch cho người bệnh ung thư. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học khẳng định liệu pháp này chỉ mang tính bổ trợ, tuyệt đối không thay thế hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật chuẩn y khoa.
Uống elderberry hàng ngày không giúp ngăn ngừa nhiễm virus. Bằng chứng khoa học khẳng định chiết xuất cơm cháy đen chỉ có tác dụng hỗ trợ rút ngắn thời gian và làm giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng cảm lạnh, cúm khi được dùng sớm trong 48 giờ đầu khởi phát bệnh, không tạo được màng chắn ngăn lây nhiễm.
Nhiều người chuộng siro thùa từ dứa bà vì chỉ số đường huyết thấp, nhưng nghiên cứu cho thấy lượng fructose đậm đặc trong loại mật này vẫn gây tích tụ mỡ ở gan và tăng triglyceride máu tương đương đường kính.
Nhiều người băn khoăn liệu ngâm hay lên men hạt dền đuôi chồn có giúp giảm axit phytic để tăng hấp thu sắt và kẽm. Bằng chứng khoa học xác nhận chế biến nhiệt và lên men giúp giảm đáng kể axit phytic, dù hàm lượng tự nhiên ban đầu của hạt khá cao đòi hỏi cách chế biến phù hợp.
Cúc tím (Echinacea) là thảo dược phổ biến giúp hỗ trợ phòng ngừa và giảm cảm lạnh, nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Người có cơ địa dị ứng họ Cúc, bệnh nhân hen suyễn, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú và người dùng thuốc chuyển hóa qua gan cần hết sức thận trọng trước nguy cơ sốc phản vệ và tác dụng phụ.
Dầu hoa anh thảo được nhiều người ưa chuộng nhưng có thể gây nguy cơ chảy máu, tương tác thuốc hoặc biến chứng sản khoa. Báo Sức khỏe chỉ ra 5 nhóm đối tượng gồm người dùng thuốc chống đông, người sắp mổ, phụ nữ mang thai, người có tiền sử động kinh và người đau vú mạn tính cần thận trọng hoặc tránh dùng.
Tầm gửi châu Âu chứa các protein lectin và peptide viscotoxin có hoạt tính hủy diệt tế bào cực mạnh. Tự ý thu hái lá và quả tươi để sắc uống hoặc ngâm rượu tại nhà tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp do không thể kiểm soát hàm lượng độc tố biến thiên theo từng loài cây chủ.
