Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.476 bài, trang 479 trên 1.474
Nhiều người truyền tai nhau cây dó mười nhị chữa dứt đau nhức xương khớp, nhưng y học hiện đại chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này. Nghiên cứu thực tế chỉ ghi nhận cây có độc tính diệt ấu trùng muỗi, do đó người bệnh không nên tự ý sử dụng.
Nước sắc từ rễ dó hẹp khô được nhiều người sử dụng nhờ đặc tính chống oxy hóa và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, việc đun sắc dược liệu gỗ cứng đòi hỏi kiểm soát kỹ nhiệt độ đun sôi từ 15 đến 30 phút, lọc sạch cặn thô và kiên quyết loại bỏ thảo mộc mốc để tránh gây ngộ độc đường tiêu hóa.
Chiết xuất lá dã quỳ ghi nhận tác dụng giảm đường huyết trên mô hình động vật nhưng lại tiềm ẩn độc tính tế bào và nguy cơ tổn thương gan, thận khi dùng kéo dài. Người bệnh đái tháo đường không nên tự ý đun sắc uống thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Uống trà dã quỳ song song với thuốc tiểu đường tiềm ẩn nguy cơ gây tụt đường huyết cấp tính nguy hiểm do hiện tượng tương tác cộng gộp. Các hoạt chất trong dã quỳ có cơ chế hạ đường huyết tương tự thuốc tân dược, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý kết hợp khi chưa có tư vấn y khoa.
Dây vằng trắng thuộc chi *Clematis* chứa lượng lớn protoanemonin – một hợp chất gây kích ứng mạnh mô tiếp xúc. Hoạt chất này tập trung nhiều ở lá, dễ gây viêm rát niêm mạc ruột và nhiễm độc tiêu hóa nghiêm trọng nếu dùng sai cách hoặc dùng quá liều cho phép.
Chiết xuất từ rễ và lá cây dây quai bị (*Tetrastigma*) cho thấy khả năng bắt gốc tự do rất ấn tượng trong các thử nghiệm ống nghiệm nhờ dồi dào flavonoid và polysaccharide. Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh đây mới là dữ liệu phòng thí nghiệm, chưa đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả bảo vệ trên cơ thể người.
Chanh dây tím chứa lượng đường tự nhiên, vitamin C và hoạt tính chống oxy hóa cao vượt trội so với dưa gang tây. Ngược lại, dưa gang tây có vị ngọt thanh nhẹ hơn, phù hợp cho người muốn giảm hấp thu đường, trong khi hạt chanh dây tím là nguồn cung cấp chất xơ dồi dào.
Dây tơ mành được sử dụng trong dân gian nhưng tiềm ẩn rủi ro tương tác bất lợi với các thuốc điều trị chuyển hóa qua gan. Hiện chưa có dữ liệu lâm sàng trên người đối với dược liệu này, song việc can thiệp vào enzym cytochrome P450 có thể làm thay đổi nồng độ thuốc, gây nguy hiểm cho người bệnh.
Dưa gang tây và các cây cùng chi chứa nhiều chất xơ pectin trong cùi thịt và vỏ, giúp làm chậm tiêu hóa tinh bột và cải thiện độ nhạy insulin trong các nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, quả tươi không thay thế được thuốc đái tháo đường và cần dùng đúng cách.
Nhiều người truyền tai nhau dưa gang tây có thể hạ huyết áp nhờ giàu flavonoid và chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu dừng lại ở các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và ống nghiệm; chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh dưa gang tây chữa khỏi tăng huyết áp ở người.
Người bị bệnh gút nên hạn chế ăn thịt dê do hàm lượng purin trong thịt đỏ có thể chuyển hóa thành axit uric, kích hoạt cơn đau khớp cấp tính. Nếu bệnh đã ổn định, người bệnh chỉ nên dùng một lượng nhỏ thịt nạc dưới ngưỡng khuyến nghị 400 mg purin mỗi ngày và tuyệt đối không ăn kèm nội tạng hay rượu bia.
Dã chi ma trắng được y học cổ truyền châu Âu dùng làm dịu đường thở và long đờm, nhưng khoa học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bị viêm phế quản. Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy cây chứa chất chống viêm và chống oxy hóa, song chưa đủ bằng chứng xác thực hiệu quả hô hấp.
Quan niệm đắp lá dây ông lão tươi gây phồng rộp da giúp chữa dứt điểm đau nhức xương khớp là sai lầm. Cảm giác bớt đau chỉ là sự đánh lừa thần kinh tạm thời khi da bị tổn thương, bỏng rát và viêm da tiếp xúc kích ứng, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
Người cao huyết áp hoàn toàn có thể ăn thịt dê nếu chọn phần thịt nạc và nấu nhạt. Quan niệm dân gian cho rằng tính "nóng" của thịt dê gây tăng xông là thiếu căn cứ khoa học; thủ phạm chính khiến huyết áp tăng vọt thường bắt nguồn từ lượng muối và mỡ trong món ăn.
Dù có hình thái lá răng cưa tương tự nhau, dã chi ma trắng (*Lamium album*) hoàn toàn không có lông ngứa gây rát buốt như tầm ma gai (*Urtica dioica*). Hai loài thực vật này khác biệt rõ rệt về cấu tạo lông châm, thành phần hóa học sinh học cũng như tác dụng giảm đau khớp và điều hòa chuyển hóa trong các nghiên cứu thực nghiệm.
Nhiều phụ huynh tin sữa dê an toàn cho trẻ dị ứng đạm sữa bò, nhưng các nghiên cứu lâm sàng chỉ ra tỷ lệ dị ứng chéo giữa hai loại sữa lên tới 60-92%. Việc tự ý đổi sang sữa dê tiềm ẩn rủi ro sốc phản vệ đe dọa tính mạng của trẻ.
Ăn tiết canh dê tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn và ký sinh trùng nghiêm trọng do máu sống chưa tiệt trùng. Dữ liệu khoa học cho thấy mầm bệnh Salmonella, vi khuẩn đường ruột sinh độc tố, tụ cầu, vi khuẩn Brucella và ký sinh trùng Toxoplasma gondii đều có thể lây truyền từ sản phẩm dê sống sang người, đe dọa trực tiếp tính mạng.
Quan niệm ăn ngọc dương giúp bổ thận tráng dương hoàn toàn không có cơ sở khoa học xác thực. Dưới góc nhìn nội tiết học, testosterone tự nhiên trong mô tinh hoàn dê bị phân hủy gần như toàn bộ tại gan qua đường tiêu hóa, khiến ngọc dương chỉ đơn thuần là món nội tạng giàu đạm và cholesterol.
Nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cho thấy chiết xuất vỏ và rễ dó tròn giúp giảm mỡ máu, cải thiện men gan và phục hồi tế bào gan tổn thương. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người hay dữ liệu riêng về hạt dó tròn, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc.
Cao xương dê chứa hàm lượng đạm đậm đặc cùng nhiều axit amin và khoáng chất, nhưng không thể phục hồi sụn khớp bị thoái hóa. Về mặt sinh học, cơ thể chỉ hấp thu đạm dưới dạng các phân tử nhỏ để phân bổ toàn thân, không đưa trực tiếp dưỡng chất đến khớp như nhiều người lầm tưởng.
