Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.476 bài, trang 478 trên 1.474
Đắp dưa chuột ướp lạnh giúp giảm bọng mắt và quầng thâm tạm thời nhờ cơ chế co mạch do nhiệt độ mát, kết hợp đặc tính cấp ẩm và chống oxy hóa. Biện pháp này mang lại hiệu quả thư giãn nhanh chóng nhưng không thể thay thế các giải pháp y khoa với quầng thâm sâu hoặc bọng mỡ bẩm sinh.
Bà bầu hoàn toàn có thể ăn dưa bở để bù nước và bổ sung vi chất, nhưng cần hết sức cẩn trọng trước nguy cơ nhiễm khuẩn Listeria monocytogenes từ bề mặt vỏ. Việc rửa sạch vỏ quả, gọt đúng cách và không ăn đồ gọt sẵn ngoài hàng là nguyên tắc sống còn để bảo vệ thai nhi.
Nhiều người truyền tai nhau cách đắp lá dây tơ mành để trị nấm, ngứa ngáy và viêm nhiễm ngoài da. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học thực tế hiện nay chỉ ghi nhận tác dụng chống oxy hóa trên chuột và nghiên cứu nguồn gen, hoàn toàn chưa có thử nghiệm xác thực khả năng diệt khuẩn hay trị nấm da ở người.
Dưa bở và dưa lưới cùng loài nhưng khác biệt lớn về độ ngọt do cơ chế di truyền kiểm soát tích lũy đường sucrose và axit hữu cơ. Trong khi dưa lưới thường tích tụ nhiều đường hòa tan, dưa bở lại đẩy mạnh chuyển hóa đường thành năng lượng. Hiện dữ liệu trực tiếp về vi chất giữa hai phân loài vẫn cần thêm bằng chứng kiểm chứng.
Dưa chuột thanh mát và giàu nước, nhưng người mắc bệnh thận mạn, người cao tuổi dùng thuốc tim mạch và người có ruột kích thích cần cẩn trọng. Tiêu thụ lượng lớn thực phẩm này hàng ngày có thể làm tăng nguy cơ tích tụ kali máu nguy hiểm hoặc gây đầy hơi, rối loạn tiêu hóa kéo dài.
Quả dó tròn từ lâu được dân gian dùng trị tiêu chảy, kiết lỵ. Nghiên cứu hiện đại ghi nhận dịch chiết từ quả có hoạt tính kháng khuẩn ruột trong ống nghiệm, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị an toàn.
Dây đồng tiền và dây hạt dưa là những cây cảnh quen thuộc thuộc chi Dischidia, họ La bố ma (Apocynaceae). Do họ này chứa nhiều loài có độc tính mạnh và các nghiên cứu giảm đau, tan huyết khối mới chỉ thử nghiệm hạn chế trong phòng thí nghiệm, người dân tuyệt đối không tự ý hái dùng làm thuốc uống để tránh ngộ độc.
Nhiều người truyền tai nhau dưa hấu giúp hạ huyết áp thần kỳ nhờ axit amin L-citrulline. Các nghiên cứu cho thấy chiết xuất dưa hấu liều cao có hỗ trợ giảm nhẹ huyết áp ở người tiền tăng huyết áp, nhưng mức giảm thực tế khá khiêm tốn và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy ăn thịt quả dưa gang tây gây kích thích co bóp tử cung hay nguy hiểm cho thai kỳ. Dù vậy, do dữ liệu an toàn trên phụ nữ mang thai còn hạn chế, mẹ bầu chỉ nên ăn lượng vừa phải quả chín tươi và hỏi ý kiến bác sĩ nếu có tiền sử dọa sảy thai.
Cùi quả dưa gang tây chứa lượng lớn chất chống oxy hóa phenolic và vitamin quý giá. Để tránh hao hụt vi chất nhạy cảm nhiệt này khi chế biến, người nội trợ nên nấu chín tới ở nhiệt độ vừa phải hoặc xào nhanh trong thời gian ngắn, tuyệt đối không hầm nhừ quá lâu trên lửa lớn.
Lá dã chi ma trắng là loại rau dại ăn được, chứa hàm lượng dồi dào chất chống oxy hóa, magiê và kali. Tuy nhiên, khi thu hái tự nhiên, người dùng cần sơ chế sạch vi khuẩn, nấu chín để giảm axit oxalic và đặc biệt cảnh giác với nguy cơ tích tụ kim loại nặng từ đất ô nhiễm.
Giữa Dạ minh sa (phân dơi) và Thảo quyết minh (hạt muồng), khoa học hiện đại khuyến cáo hạt thảo quyết minh an toàn hơn nhờ nguồn gốc thực vật rõ ràng và nhiều dữ liệu chuyển hóa thực nghiệm. Ngược lại, phân dơi tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn sinh học cao và thiếu bằng chứng cải thiện thị lực.
Hạt dưa bở thường bị vứt bỏ khi ăn nhưng thực tế lại là nguồn dinh dưỡng dồi dào. Nghiên cứu cho thấy loại hạt này chứa lượng lớn chất béo không bão hòa tốt cho tim mạch, protein thực vật, chất xơ cùng nhiều khoáng chất thiết yếu, mở ra tiềm năng lớn trong ngành thực phẩm và chế biến dầu thực vật.
Dây toàn (*Solanum lyratum*) là vị thuốc dân gian giàu tiềm năng sinh học nhưng tiềm ẩn rủi ro nếu lạm dụng. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dùng liều cao dài ngày có thể gây biến đổi chỉ số thận và huyết học. Người có bệnh nền tuyệt đối không tự ý uống dài ngày khi chưa có chỉ định y khoa.
Ăn hạt và quả dưa gang tây chưa chín có thể gây ngộ độc do mô non chứa hàm lượng cao glycoside sinh cyanide độc hại. Hợp chất này khi bị nhai nát sẽ giải phóng hydro cyanide gây tổn thương tế bào. Người có dạ dày nhạy cảm, tiền sử sỏi thận và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên dùng sống.
Dã chi ma trắng thường được truyền tai như vị thuốc dân gian đa năng, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận độ an toàn trên phụ nữ mang thai, mẹ cho con bú, người huyết áp thấp hay bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật. Tác động cầm máu và điều hòa tế bào từ các nghiên cứu tiền lâm sàng đòi hỏi sự thận trọng cao.
Nhiều người dùng thảo dược dó hẹp để hỗ trợ sức khỏe nhưng băn khoăn về giới hạn an toàn. Bằng chứng khoa học trên động vật cho thấy chiết xuất nước rễ cây có độc tính cấp tính rất thấp với LD50 vượt quá 5 g/kg, tuy nhiên chưa có dữ liệu lâm sàng chính thức trên người.
Phụ nữ mang thai không nên dùng dây ông lão dưới bất kỳ hình thức nào. Loài thảo dược thuộc chi Clematis này chứa độc tố có thể kích thích co bóp tử cung, gây dọa sảy thai hoặc sinh non. Hiện tại, y học vẫn hoàn toàn thiếu dữ liệu khoa học chứng minh tính an toàn của dây ông lão đối với thai kỳ.
Dó mười nhị (Linostoma decandrum) gần đây được chú ý với các lời đồn về tác dụng kháng viêm từ nhóm hoạt chất flavonoid và lignan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại còn rất sơ khai, chưa đủ cơ sở để xem đây là phương pháp trị viêm trên người.
Dây thường xuân là thảo dược trị ho phổ biến nhưng dùng quá liều có thể gây ngộ độc. Người dùng cần ngưng sử dụng ngay lập tức khi xuất hiện 4 dấu hiệu cảnh báo gồm buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy kéo dài hoặc nổi ban dị ứng da.
