Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.491 bài, trang 484 trên 1.475
Nhiều lời truyền miệng cho rằng dây tơ mành có khả năng kháng viêm vượt trội, chữa lành các chứng bệnh mạn tính. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên cơ thể người.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng dây thuốc cá để trị ghẻ do đặc tính diệt ký sinh trùng dân gian. Tuy nhiên, y văn hiện đại không ghi nhận loại cây này trong điều trị, trong khi việc bôi đắp lên các vết xước da do cào gãi tiềm ẩn nguy cơ ngấm độc nghiêm trọng vào cơ thể.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc dây tơ mành để trị bệnh, dấy lên lo ngại về độc tính trên gan và thận. Các nghiên cứu hiện tại chưa ghi nhận dữ liệu về độc tính cấp hay bán trường diễn của nước sắc này trên người, do đó người dân tuyệt đối không tự ý dùng liều cao.
Thuốc trừ sâu sinh học tự chế từ dây thuốc cá thường được coi là an toàn do có nguồn gốc thực vật. Tuy nhiên, hoạt chất chính rotenone trong loại cây này là chất độc tế bào mạnh, có thể gây tổn thương gan và làm tăng nguy cơ mắc bệnh Parkinson lên nhiều lần nếu phơi nhiễm qua da hoặc hô hấp.
Dây ký ninh thường được người dân sắc uống hoặc ngâm rượu hằng ngày để làm mát gan, trị tiểu đường. Tuy nhiên, các nghiên cứu y khoa cảnh báo thảo dược này chứa furanoditerpenoid có thể gây viêm gan nhiễm độc nặng, tổn thương tế bào gan và làm men gan tăng vọt nếu dùng sai cách.
Dầu hạt dây săng máu được truyền tụng với công dụng bổ não, hỗ trợ giảm lo âu và bảo vệ dạ dày. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm cảnh báo việc sử dụng quá liều dược liệu đậm đặc này có thể dẫn đến kích ứng tiêu hóa, nôn mửa, suy giảm khả năng sinh sản và tổn thương gan tạm thời.
Dây lõi tiền thường được dân gian truyền tai nhau như bài thuốc thông tiểu, trị sỏi thận. Dù một số hoạt chất chiết xuất từ chi thảo dược này ghi nhận hiệu quả lợi tiểu trên mô hình động vật, đến nay vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh cây có thể làm tan sỏi ở người.
Dây gân chưa có nghiên cứu khoa học rõ ràng về độ an toàn trên người đang dùng thuốc chống đông máu. Việc tự ý kết hợp thảo dược này tiềm ẩn nguy cơ ức chế chức năng tiểu cầu, gây hiệp đồng tác dụng và làm tăng nguy cơ xuất huyết khó cầm nguy hiểm cho tính mạng người bệnh.
Cao chiết chuẩn hóa dây thìa canh đem lại hàm lượng acid gymnemic ổn định và khả năng tối ưu hoạt tính sinh học vượt trội hơn so với nước trà sắc thủ công. Do quy trình đun nấu tại nhà khó giải phóng và kiểm soát nồng độ hoạt chất, việc hiểu đúng dạng dùng sẽ giúp người dùng đưa ra lựa chọn an toàn, hiệu quả.
Cao lá thường xuân là thảo dược phổ biến giúp giảm ho và long đờm nhờ hoạt tính chống co thắt phế quản và chống viêm. Các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận hiệu quả cải thiện chức năng hô hấp trên hàng chục nghìn bệnh nhân, nhưng người dùng cần thận trọng nguy cơ kích ứng dạ dày và tương tác thuốc chuyển hóa qua gan.
Dây thìa canh (*Gymnema sylvestre*) có khả năng hỗ trợ giảm đường huyết nhưng khi phối hợp cùng thuốc điều trị đái tháo đường, đặc biệt là nhóm sulfonylurea hoặc insulin, có thể gây tương tác dược lực học làm tụt đường huyết quá mức. Người bệnh cần hiểu rõ cơ chế và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất từ các loài thuộc chi dây nôi (*Cissus*) có khả năng giảm tổn thương niêm mạc dạ dày nhờ hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm và bảo tồn lớp chất nhầy. Tuy nhiên, dữ liệu này hoàn toàn chỉ mới dừng lại ở thử nghiệm động vật, chưa có bằng chứng kiểm chứng trên người.
Cao thường xuân là thảo dược trị ho và long đờm phổ biến, nhưng dữ liệu an toàn thực tế trên phụ nữ mang thai hiện còn rất hạn chế. Mặc dù một số nghiên cứu ngắn hạn ban đầu cho thấy kết quả khả quan, các chuyên gia y tế vẫn khuyến cáo mẹ bầu cần hết sức thận trọng và chỉ sử dụng khi có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ.
Dây khai từ lâu được truyền miệng là vị thuốc quý giúp tán sỏi thận nhờ tác dụng lợi tiểu mạnh mẽ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực tế hiện nay chỉ dừng lại ở nghiên cứu phân lập hóa thực vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh chứng minh khả năng làm tan sỏi của loại cây này.
Nhiều thai phụ tìm đến dây săng máu với mong muốn cải thiện chứng "não cá vàng", nhưng đây là quan niệm sai lầm và nguy hiểm. Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy dược liệu này có hoạt tính kháng sinh sản và gây độc tính trên gan, hoàn toàn chưa có thử nghiệm an toàn trên phụ nữ mang thai.
Các hoạt chất chiết xuất từ dây quai bị đã ghi nhận khả năng hạ thân nhiệt trên mô hình chuột thí nghiệm, nhưng thảo dược này chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người. Việc tự ý dùng dây quai bị chữa sốt virus tiềm ẩn nhiều rủi ro và làm lỡ thời gian điều trị y khoa chuẩn.
Nhiều người thường dùng dây khai và các dây leo họ Rubiaceae trị đau khớp theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, hai nhóm cây này khác biệt lớn về thành phần hóa thực vật; trong khi họ Rubiaceae giàu anthraquinone và terpenoid, dữ liệu về dây khai còn thiếu hụt, đòi hỏi phải thận trọng.
Nhiều lời đồn cho rằng dây săng máu giúp giải tỏa căng thẳng và an thần thần tốc. Thực tế, các nghiên cứu dược lý hiện đại ghi nhận chiết xuất dầu hạt thảo dược này có tác dụng giảm lo âu, hạ stress trên mô hình chuột thí nghiệm, nhưng vẫn hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng đầy đủ để chứng minh hiệu quả và an toàn trên cơ thể người.
Dù dây nôi (*Cissus adnata*) được dân gian truyền tai nhau về công dụng trị đau khớp, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và trong ống nghiệm. Chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả chữa khớp của loài cây này.
Dây săng máu chứa nhiều hoạt chất tác động mạnh lên hệ thần kinh và làm thay đổi nồng độ các chất dẫn truyền như serotonin hay acetylcholine. Việc tự ý phối hợp dược liệu này với thuốc an thần, thuốc ngủ hoặc thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI có thể dẫn đến nguy cơ tương tác dược lý, gây ức chế thần kinh quá mức và đe dọa sức khỏe.
