Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.491 bài, trang 483 trên 1.475
Nước sắc dây hương (bò khai) chứa nhiều hợp chất tự nhiên nhưng tiềm ẩn rủi ro tụt huyết áp và nguy cơ độc tính phôi thai. Phụ nữ mang thai, người có huyết áp thấp và người đang dùng thuốc điều trị cần đặc biệt thận trọng, tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh ảnh hưởng xấu tới sức khỏe.
Dầu hạt săng máu (*Celastrus paniculatus*) được nhiều người kỳ vọng giúp tăng cường trí nhớ và bảo vệ não bộ. Dù các nghiên cứu trên chuột ghi nhận tác dụng chống oxy hóa và hỗ trợ nhận thức tích cực, dữ liệu lâm sàng trên người hiện vẫn vô cùng hạn chế, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Dây thuốc cá tuyệt đối không phải là dược liệu giải độc gan như lời truyền miệng dân gian. Các nghiên cứu khoa học cho thấy các bộ phận của nhóm cây này chứa rotenoid có độc tính tế bào cao và khả năng diệt trừ côn trùng mạnh, việc uống vào có thể gây tổn thương gan, thận và ngộ độc nghiêm trọng.
Dây thần thông được biết đến với tiềm năng hỗ trợ hạ đường máu, nhưng việc tự ý dùng chung dược liệu này với thuốc hạ đường huyết có thể làm tăng sinh khả dụng của thuốc, cản trở đào thải và dẫn tới nguy cơ tụt đường huyết quá mức nguy hiểm.
Dù dây toàn (*Solanum lyratum*) chứa nhiều hợp chất alkaloid steroid có tiềm năng chống viêm và ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm, độc tính solanine tự nhiên trong thảo dược họ Cà này có thể gây rối loạn tiêu hóa và biến đổi chức năng cơ thể nếu tự ý sử dụng kéo dài hay dùng sai liều.
Dùng hạt dây táo trị chấy rận là kinh nghiệm dân gian truyền miệng chưa có nghiên cứu khoa học xác thực về hiệu quả và độ an toàn. Việc tự ý giã nát đắp hạt thảo dược lên da đầu có thể gây kích ứng nặng và ngộ độc thẩm thấu qua da, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ nhỏ.
Các hoạt chất alkaloid trong dây lõi tiền như cepharanthine mang hoạt tính sinh học đa dạng nhưng có khả năng gây độc tế bào mạnh mẽ ở nồng độ nhất định. Việc tự ý dùng thảo dược thô tiềm ẩn nhiều rủi ro, người dân không nên tự điều trị khi chưa có hướng dẫn y khoa.
Hạt dây táo chứa picrotoxin - hoạt chất gây co giật nguy hiểm do phong tỏa thụ thể GABA-A và chặn dòng ion clorua trong hệ thần kinh. Độc tính mạnh đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu thực nghiệm, người dân tuyệt đối không tự ý dùng loại hạt này làm thực phẩm hay thuốc uống để tránh nguy cơ ngộ độc đe dọa tính mạng.
Nhiều lời đồn truyền tai cho rằng dây tơ mành có khả năng điều trị dứt điểm hen suyễn hoặc thay thế thuốc giãn phế quản cấp cứu. Thực tế khoa học chỉ ghi nhận một số nghiên cứu chiết xuất thực vật bước đầu trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh dây tơ mành thay thế được phác đồ y khoa.
Tự ý uống dây bánh nem cùng các loại thuốc Tây giảm đau có thể gây tương tác dược động lực học bất lợi, làm tăng gánh nặng chuyển hóa tế bào gan và khuếch đại nguy cơ tác dụng phụ của thuốc kháng viêm NSAID. Người bệnh tuyệt đối không nên tùy tiện kết hợp khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
Dù cùng thuộc họ Cà, dây toàn và các loài cà gai leo có dữ liệu nghiên cứu về gan rất khác nhau. Trong khi cà gai leo và các loài liên quan có nhiều bằng chứng thực nghiệm giúp giảm men gan và chống oxy hóa, dây toàn hiện chủ yếu được ghi nhận về hoạt tính điều hòa miễn dịch trên động vật.
Rotenone chiết xuất từ rễ cây dây thuốc cá được khoa học chứng minh có khả năng ức chế mạnh mẽ phức hợp I của ty thể, làm tăng gốc oxy hóa tự do và thúc đẩy thoái hóa tế bào thần kinh. Cơ chế độc hại này mô phỏng sát sao tiến trình bệnh Parkinson trên các mô hình thực nghiệm tế bào và động vật.
Dùng dây táo bắt cá tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng cho người ăn do loài cây này chứa picrotoxin, một chất độc thần kinh gây co giật mạnh. Độc chất từ thực vật không bị phá hủy bởi nhiệt độ nấu nướng và có thể tồn dư trong mô cá, đe dọa an toàn tính mạng người dùng.
Dây thìa canh sở hữu bằng chứng lâm sàng rõ ràng hơn mướp đắng trong việc hỗ trợ hạ đường huyết và lipid máu ở người bệnh đái tháo đường. Trong khi đó, các thử nghiệm lâm sàng chuẩn về mướp đắng chưa ghi nhận hiệu quả vượt trội so với giả dược, đòi hỏi người bệnh phải sử dụng thận trọng.
Dây thìa canh có thể hỗ trợ hạ đường huyết lúc đói và giảm chỉ số HbA1c trong các thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ mạnh để khẳng định thảo dược này có thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường theo toa.
Chiết xuất lá dược liệu chi Rourea không gây chết hoặc biến đổi mô học gan thận trên chuột, nhưng thử nghiệm ghi nhận biến đổi men gan, ure máu và chỉ số hồng cầu khi dùng liều cao lặp lại. Người dùng cần thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa.
Chiết xuất dây thường xuân thường được dùng trong các loại siro ho, nhưng hoàn toàn không thể hạ hoặc cắt cơn hen suyễn cấp tính. Thảo dược này chỉ hỗ trợ long đờm và giảm ho trong viêm đường hô hấp, không làm giãn cơ trơn phế quản cấp tốc và có thể gây dị ứng hoặc sốc phản vệ ở người có cơ địa nhạy cảm.
Cao thường xuân và thuốc giảm ho hóa dược trung ương khác nhau cơ bản về cơ chế: một bên hỗ trợ long đờm và làm dịu đường thở, một bên ức chế trực tiếp phản xạ ho ở não bộ. Nghiên cứu cho thấy chiết xuất thường xuân mang lại hiệu quả tương đương hoạt chất hóa dược trong việc cải thiện viêm phế quản.
Dây thìa canh được nhiều người tin dùng nhờ khả năng hỗ trợ hạ đường huyết. Dù vậy, người đang uống thuốc trị tiểu đường, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người sắp phẫu thuật và bệnh nhân suy gan thận không nên tự ý dùng để tránh tụt đường huyết đột ngột cùng các rủi ro tương tác nguy hiểm.
Picrotoxin từ cây dây táo có khả năng đối kháng tác dụng ức chế thần kinh của thuốc ngủ barbiturat và benzodiazepine bằng cách chẹn kênh clo trên thụ thể GABAA. Dù làm giảm độc tính của thuốc ngủ trong thí nghiệm động vật, độc chất này cực kỳ nguy hiểm, có thể gây co giật tử vong và không được dùng trên người.
