Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.541 bài, trang 507 trên 1.478
Các nghiên cứu khoa học xác nhận chiết xuất từ cây dó đất chứa các hợp chất butenolide, triterpenoid và phenolic có tác dụng dọn dẹp gốc tự do và ức chế sản sinh oxit nitric (NO) cùng các chất trung gian gây viêm trên mô hình thí nghiệm. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Phytate và tannin trong củ gấu tàu tự nhiên có thể tạo phức chelate làm cản trở hấp thu sắt, kẽm và protein. Áp dụng đúng 3 kỹ thuật: ngâm nước đủ độ, luộc chín xả nước và rang nhiệt giúp phân giải các chất kháng dinh dưỡng về ngưỡng an toàn mà vẫn giữ lại hoạt tính sinh học có lợi.
Chất nhầy polysacarit trong củ mài được chứng minh có khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày, kháng viêm và chống oxy hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học nổi bật hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật, chưa có đủ nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Cỏ đậu hai lá và kim tiền thảo cùng thuộc họ Đậu nhưng mang thành phần và công dụng hoàn toàn khác nhau. Trong khi kim tiền thảo có bằng chứng khoa học rõ rệt về bài sỏi niệu, sỏi mật và giảm viêm, cỏ đậu hai lá mới chỉ được khảo sát tác dụng hạ đường huyết trên chuột, không có tác dụng trị sỏi.
Người đang sử dụng thuốc an thần, đặc biệt là nhóm benzodiazepine, tuyệt đối không nên tự ý uống thêm thảo dược như củ dòm. Sự kết hợp này tiềm ẩn nguy cơ tương tác dược lý nguy hiểm, làm tích tụ và khuếch đại tác dụng ức chế thần kinh trung ương, dẫn tới an thần quá mức, ngủ li bì, mất phối hợp vận động hoặc ức chế hô hấp.
Củ gấu tuy là vị thuốc dân gian quen thuộc nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng. Do đặc tính ức chế ngưng tập tiểu cầu và giãn mạch, 3 nhóm người gồm bệnh nhân rối loạn đông máu, phụ nữ mang thai và người chờ phẫu thuật nên tránh dùng để bảo vệ tính mạng.
Cây cổ dải thường được dân gian truyền tai là thảo dược bổ huyết hàng đầu, giúp tăng nhanh hồng cầu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy hoạt tính kích thích tạo máu của loài này chỉ ở mức vừa phải, khác biệt hoàn toàn với hiệu quả thúc đẩy tuần hoàn theo lý thuyết y học cổ truyền.
Người đang uống thuốc hạ áp không nên dùng nhiều nước ép củ dền đậm đặc. Hàm lượng nitrate tự nhiên cao trong củ dền kích thích giãn mạch, có thể cộng hưởng với thuốc điều trị gây tụt chỉ số quá mức hoặc hạ huyết áp tư thế. Người bệnh chỉ nên dùng lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Người tiểu đường có thể ăn củ gấu tàu ở lượng vừa phải, nhưng hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng trên người chứng minh tác dụng hạ đường huyết. Loại củ này không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Nên ăn sống củ cải ngựa thay vì nấu chín. Nhiệt độ cao trong quá trình đun nấu làm biến tính, vô hiệu hóa hoàn toàn enzyme myrosinase và làm thất thoát hoạt chất sinigrin, ngăn cản quá trình chuyển hóa thành các hợp chất isothiocyanate có lợi cho sức khỏe.
Dầu củ gấu tàu có thành phần acid oleic và khả năng chống oxy hóa tương đồng đáng kinh ngạc với dầu ô liu trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, việc coi loại dầu này tốt ngang ngửa dầu ô liu trên sức khỏe con người là chưa đủ căn cứ do các thử nghiệm lâm sàng hiện còn rất hạn chế.
Củ gấu tàu thường được đồn thổi như vị thuốc tự nhiên giúp "hạ mỡ máu", nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở phân tích gen tổng hợp dầu và mô hình động vật nhiễm độc, hoàn toàn thiếu thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Tam thất là thảo dược bổ dưỡng quen thuộc nhưng phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng. Hoạt tính chống đông máu, kéo dài thời gian chảy máu cùng những cảnh báo độc chất học trên phôi thai từ các hoạt chất chiết xuất đòi hỏi thai phụ phải thận trọng tối đa để bảo vệ an toàn thai kỳ.
Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng về việc kết hợp cốt toái bổ với thuốc trị loãng xương bisphosphonate. Các nghiên cứu mới dừng ở mức tế bào cho thấy thảo dược này kích thích tạo xương nhưng tiềm ẩn nguy cơ cản trở hấp thu thuốc và tương tác chuyển hóa qua enzyme gan. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Địa cốt bì (vỏ rễ) và quả kỷ tử cùng bắt nguồn từ cây củ khởi nhưng là hai dược liệu khác biệt. Quả kỷ tử giàu polysaccharide giúp chống oxy hóa và bồi bổ thể lực, trong khi địa cốt bì chứa các phenolic amide và alkaloid hỗ trợ kháng viêm, hạ nhiệt và tác động lên huyết áp.
Nước củ dền giàu dưỡng chất nhưng chứa hàm lượng oxalate rất cao. Người có nguy cơ hoặc tiền sử sỏi thận canxi oxalate, phụ nữ mang thai và bệnh nhân tiểu đường nên hạn chế uống loại nước này để tránh nguy cơ tạo sỏi thận và các phản ứng bất lợi cho sức khỏe.
Rotundin chiết xuất từ củ dòm (chi Stephania) có hoạt tính an thần thông qua tác động lên hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học chất lượng cao hiện nay phần lớn đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng, đòi hỏi người dùng phải cẩn trọng và không tự ý lạm dụng dược liệu thô.
Nước ép củ dền chứa hàm lượng nitrat tự nhiên dồi dào giúp kích thích giãn mạch và hỗ trợ hạ huyết áp ở người bình thường. Tuy nhiên, người đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc thuốc nhóm PDE-5 cần hết sức thận trọng để tránh các tương tác giãn mạch không mong muốn.
Nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy vỏ và rễ cây cổ dải chứa các hợp chất pterocarpan có hoạt tính dọn dẹp gốc tự do trong thử nghiệm in vitro. Dù vậy, dữ liệu hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Ăn củ lùn không thể giúp tiêu mỡ nhanh như lời đồn thổi. Đây là nguồn tinh bột giàu nước và chất xơ, chỉ hỗ trợ tăng cảm giác no và kiểm soát cơn thèm ăn khi dùng thay thế cơm hợp lý, hoàn toàn không có khả năng tự đốt cháy mỡ thừa nếu ăn quá mức.
