Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.551 bài, trang 510 trên 1.478
Cốt khí thân tím (*Tephrosia purpurea*) cho thấy tiềm năng hạ glucose máu, ức chế enzyme tiêu hóa tinh bột và bảo vệ mô tụy trong các thử nghiệm trên động vật và ống nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng này hoàn toàn chưa đủ cơ sở khoa học để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường ở người.
Cỏ đuôi lươn và cây vòi voi thường bị nhầm lẫn trong dân gian khi truyền tai các bài thuốc trị viêm. Tuy nhiên, hai loài cây này khác biệt hoàn toàn về mặt thực vật học lẫn mức độ an toàn sinh học. Trong khi vòi voi tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc gan nghiêm trọng, cỏ đuôi lươn vẫn còn thiếu dữ liệu y khoa chuẩn mực để tùy tiện sử dụng.
Củ súng chứa các hoạt chất tự nhiên có khả năng ức chế enzym alpha-glucosidase và hỗ trợ hạ đường huyết sau ăn trên mô hình động vật. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng, người bệnh đái tháo đường chỉ nên dùng như thực phẩm hỗ trợ và tuyệt đối không bỏ thuốc điều trị.
Cốt khí củ chứa nhiều hoạt chất giúp giảm phản ứng viêm và sưng đau khớp rõ rệt trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người bệnh thoái hóa khớp hiện còn rất hạn chế, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Củ súng là thực phẩm dân dã quen thuộc nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe khi tự ý dùng làm thuốc chữa bệnh. Phụ nữ mang thai, người tỳ vị hư hàn, người chuẩn bị phẫu thuật hay bệnh nhân đang dùng thuốc điều trị cần đặc biệt cẩn trọng trước các tác động sinh học và tính hàn của dược liệu này.
Đa số wasabi dạng tuýp trên thị trường thực chất là củ cải ngựa nhuộm màu, không phải wasabi tươi đắt đỏ từ Nhật Bản. Dù cùng chứa hợp chất tạo vị cay nồng bốc mũi, hai loài thực vật họ Cải này sở hữu nguồn gốc sinh học, thành phần hóa thực vật và giá trị thương mại hoàn toàn khác biệt.
Ăn sống hoặc ép tươi củ dền giữ trọn vẹn betalain và nitrate hơn nấu chín. Các hợp chất quý này rất nhạy cảm với nhiệt độ cao và tan mạnh trong nước luộc. Nếu muốn nấu chín, hấp sơ nguyên vỏ là giải pháp giúp giảm thiểu tối đa hao hụt dưỡng chất.
Quan niệm dân gian cho rằng củ súng giúp "bổ thận, tráng dương", nhưng y học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh tác dụng sinh lý này trên người. Người dùng chỉ nên coi củ súng là thực phẩm dinh dưỡng thông thường và cần thăm khám y khoa khi gặp trục trặc sinh lý.
Uống trà cỏ xạ hương ấm thường được truyền tai như mẹo giảm ho tự nhiên, nhưng y khoa hiện đại chưa có bằng chứng cho thấy trà tự pha trị được ho. Hiệu quả giảm cơn ho cấp tính chỉ được ghi nhận ở các dạng dịch chiết chuẩn hóa của cỏ xạ hương kết hợp cùng thảo dược khác như thường xuân hay rễ hoa anh thảo.
Cốt toái bổ và tục đoạn đều là dược liệu bổ xương nổi tiếng nhưng sở hữu hoạt chất và cơ chế khác nhau. Cốt toái bổ chứa flavonoid kích hoạt thụ thể estrogen và kháng viêm, trong khi tục đoạn giàu saponin kích thích protein tạo xương BMP-2 và ức chế hủy cốt bào, tạo nên sự phối hợp toàn diện cho từng giai đoạn phục hồi.
Cốt khí củ là vị thuốc quen thuộc nhưng chứa các hoạt chất có tính chất tương tự nội tiết tố nữ estrogen. Bốn nhóm đối tượng gồm phụ nữ mang thai, người mắc bệnh nhạy cảm estrogen, người có u tuyến yên và người chuẩn bị phẫu thuật tuyệt đối không nên tự ý sử dụng để tránh biến chứng nguy hiểm.
Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất flavonoid từ chi Cổ giải (*Millettia*) có khả năng ức chế mạnh các yếu tố gây viêm như oxit nitric, iNOS và NF-kappaB. Tuy nhiên, bằng chứng mới chỉ dừng lại ở tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Cây cổ bình chứa nhiều flavonoid tiềm năng nhưng dữ liệu an toàn trên người vẫn chưa đầy đủ. Phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp và bệnh nhân suy thận mạn tính là 3 nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng, tránh tự ý sử dụng để phòng ngừa các rủi ro sức khỏe bất lợi.
Người suy gan, suy thận không nên uống nước sắc cỏ đuôi lươn liều cao kéo dài do nguy cơ quá tải chuyển hóa và tích tụ độc chất. Hiện khoa học chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh độ an toàn hay hiệu quả trị bệnh của loài cây này trên người.
Cỏ đuôi ngựa được quảng bá rộng rãi với công dụng ngừa loãng xương nhờ chứa lượng lớn silica tự nhiên. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới chỉ ghi nhận trên tế bào và động vật gặm nhấm, chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người để khẳng định khả năng ngăn ngừa hoặc điều trị bệnh lý này.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cây cỏ đuôi chuột để chữa dứt điểm viêm loét dạ dày thay thuốc tây. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật với hoạt tính kháng viêm, giảm tiết axit dạ dày sơ bộ, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế phác đồ y khoa chuẩn.
Cỏ xước là dược liệu quen thuộc nhưng không nên uống tùy tiện mỗi ngày. Các nghiên cứu cho thấy liều cao cỏ xước có thể gây tụt huyết áp, nhịp tim chậm thoáng qua ở người và tổn thương gan nhẹ trên động vật khi dùng kéo dài. Người dùng cần hiểu rõ ngưỡng an toàn trước khi sử dụng.
Phụ nữ mang thai không nên dùng cây cổ dải để trị nhức mỏi do hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn khoa học. Nhiều thảo mộc tự nhiên chứa hoạt chất có khả năng kích thích co bóp cơ tử cung, dẫn đến rủi ro sinh non hoặc sảy thai nguy hiểm. Thai phụ cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi dùng.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược song song với thuốc giảm đau kháng viêm để tăng hiệu quả trị bệnh mà không biết tới nguy cơ quá liều do cạnh tranh chuyển hóa. Hiểu rõ cơ chế ức chế men gan giúp hạn chế tối đa tổn thương dạ dày và biến chứng nguy hiểm.
Quan niệm uống cỏ râu mèo đậm đặc giúp nhanh tan sỏi là hoàn toàn sai lầm. Dược liệu này chỉ hỗ trợ giảm bám dính tinh thể và bảo vệ tế bào thận ở liều chuẩn; việc tự ý hãm nước quá đặc không làm tan sỏi nhanh hơn mà còn gây quá tải, tổn hại chức năng gan thận.
