Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.646 bài, trang 574 trên 1.483
Quả roi mọng nước và thanh mát, nhưng người suy giảm chức năng thận nặng cần thận trọng với nguy cơ quá tải điện giải khi dùng dạng cô đặc. Người tiêu chảy cấp và người vừa uống rượu bia cũng nên hạn chế ăn loại quả này để tránh làm trầm trọng thêm các triệu chứng khó chịu.
Thạch sương sâm giàu chất xơ pectin hòa tan, có tác dụng làm chậm hấp thu đường tại ruột và giảm đỉnh đường huyết sau ăn theo các bằng chứng khoa học. Tuy nhiên, đây chỉ là thực phẩm hỗ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị và cần ăn đúng cách, không kèm đường.
Ngọc trúc là vị thuốc bổ âm quen thuộc giúp nhuận phế, giảm ho khan và khô miệng. Tuy nhiên, do chứa nhiều polysaccharide và có tính nê trệ, dược liệu này chống chỉ định cho người tỳ vị hư hàn, tiêu chảy kéo dài hoặc ho nhiều đờm nhớt để tránh làm trầm trọng thêm bệnh.
Chế phẩm từ cây sáng mắt có thể gây dị ứng, phù nề kết mạc, tổn thương giác mạc và tương tác bất lợi nếu dùng sai cách. Nắm vững 5 lưu ý về vô trùng, kiểm tra quá mẫn, cách ly thuốc dùng kèm, tránh cọ xát và tháo kính áp tròng giúp bảo vệ thị lực an toàn.
Người đang dùng thuốc hạ đường huyết như metformin hoặc insulin không nên tự ý dùng ngọc trúc. Chiết xuất ngọc trúc kích thích tiết insulin và ức chế enzyme tiêu hóa carbohydrate, khi kết hợp cùng thuốc điều trị sẽ gây tương tác cộng gộp, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết quá mức nguy hiểm đến tính mạng.
Uống trà mần tưới trị đầy bụng chỉ là kinh nghiệm dân gian truyền miệng, chưa có bằng chứng khoa học chuẩn mực chứng minh khả năng kích hoạt nhu động ruột. Đầy bụng thực tế xuất phát từ các rối loạn thần kinh, cơ trơn hoặc chuyển hóa phức tạp, đòi hỏi giải pháp khoa học thay vì lạm dụng nước lá.
Các nghiên cứu khoa học xác nhận vỏ và thân cây gáo chứa nhiều hợp chất alkaloid có khả năng kháng viêm và ức chế nitric oxide mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, do chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, người dân tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu này thay thế thuốc điều trị.
Hợp chất lưu huỳnh và allicin trong cây hẹ rất nhạy cảm với nhiệt và dễ bị phá hủy khi đun sôi lâu. Để giữ tối đa hoạt tính chống oxy hóa, bạn nên cắt nhỏ hẹ, để nghỉ 5-10 phút cho enzyme kích hoạt, rồi chỉ thả vào nồi ngay trước khi tắt bếp hoặc đảo nhanh dưới một phút.
Ngọc trúc là vị thuốc quen thuộc giúp xoa dịu cơn ho khan do khô rát cổ họng nhờ hàm lượng polysaccharide dồi dào. Chất nhầy tự nhiên này tạo màng bọc bảo vệ niêm mạc, giữ ẩm và ngăn kích ứng thụ thể ho, song người dùng cần hiểu đúng cơ chế để sử dụng an toàn và hiệu quả.
Cây mần tưới (chi *Eupatorium*) là vị thuốc quen thuộc trong dân gian, nhưng các loài thuộc chi thực vật này chứa alkaloid pyrrolizidine – nhóm độc tố tự nhiên có khả năng gây tổn thương gan không hồi phục. Người có bệnh lý nền về gan, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ cần kiêng tuyệt đối để tránh nguy cơ ngộ độc tích lũy.
Cây kẹn chứa các saponin triterpenoid đặc hữu thể hiện độc tính trên một số tế bào ung thư và hoạt tính tương tự insulin trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, hoạt chất này chưa được thử nghiệm lâm sàng trên người và loài cây này chưa được công nhận làm thuốc chính thức, người dân không nên tự ý dùng.
Nguy cơ tan máu do saponin rễ cát cánh chỉ xuất hiện khi hoạt chất tiếp xúc trực tiếp trong mạch máu qua đường tiêm hoặc thí nghiệm in vitro. Khi dùng qua đường uống thông thường, cát cánh có độ an toàn rất cao, không gây tổn thương hồng cầu và phát huy nhiều hoạt tính sinh học quý giá.
Lời đồn sắc cây Hồng phụng uống để trị bệnh hoàn toàn sai lầm và nguy hiểm. Chi Anthurium chứa tinh thể canxi oxalat gây kích ứng, phù nề khoang miệng và tổn thương đường tiêu hóa dữ dội. Chưa có bất kỳ nghiên cứu nào chứng minh an toàn đường uống của loài cây cảnh này trên người.
Cát sâm và sâm bắc thuộc hai họ thực vật hoàn toàn khác nhau. Sâm bắc chứa hoạt chất ginsenoside đặc trưng giúp tác động lên tuần hoàn, thần kinh và tim mạch; trong khi cát sâm giàu dinh dưỡng, triterpenoid và flavonoid giúp chống viêm, hạ đường huyết nhẹ, không thể thay thế lẫn nhau.
Cây mướp sát chứa độc tố tim neriifolin và cerberin cực mạnh, có khả năng kích hoạt co bóp tử cung dữ dội dẫn đến sảy thai, đồng thời gây tụt huyết áp, nhịp tim chậm và tử vong cho thai phụ; tuyệt đối không dùng theo các bài thuốc truyền miệng.
Cây hạt sần mọc hoang thường được dân gian đun nước uống để giải nhiệt, tiêu độc gan. Tuy nhiên, y học hiện đại chỉ mới ghi nhận hoạt chất sinh học trong phòng thí nghiệm, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả lọc độc trên cơ thể người.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước lá roi để hạ nhiệt và trị bệnh gan thận. Dữ liệu tiền lâm sàng xác nhận lá roi chứa nhiều polyphenol giúp kháng viêm, bảo vệ gan và thận trước độc chất, nhưng việc tự ý đun uống đậm đặc thay thế thuốc vẫn tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.
Hẹ và hành lá cùng thuộc chi Allium nhưng sở hữu thành phần hóa sinh riêng biệt. Nghiên cứu cho thấy hẹ dồi dào các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ bay hơi như diallyl disulphide, trong khi hành lá mang đến hệ polyphenol chống oxy hóa phong phú như quercetin và axit ferulic giúp tăng cường đề kháng tự nhiên.
Chiết xuất ngọc trúc chứa flavonoid và saponin giúp hạ đường huyết, cải thiện insulin trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng ngọc trúc thay thế thuốc điều trị đã được kê đơn.
Không nên dùng vỏ và rễ cây kẹn ngâm rượu xoa bóp tại nhà vì chưa có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả giảm đau, trong khi nồng độ saponin thô và cồn cao rất dễ gây kích ứng, phá hủy hàng rào bảo vệ da và dẫn đến viêm da tiếp xúc nặng.
