Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.091 bài, trang 67 trên 1.455
Âm hành thảo là vị thuốc có hoạt tính ức chế ngưng tập tiểu cầu và kéo dài thời gian đông máu. Việc tự ý phối hợp dược liệu này cùng thuốc tây điều trị đông máu tiềm ẩn nguy cơ tương tác nghiêm trọng, làm tăng tác dụng phụ xuất huyết khó kiểm soát cho người bệnh.
Các nghiên cứu gần đây chỉ ra dịch chiết âm địa quyết chứa flavonoid giúp ức chế mạnh các yếu tố gây viêm như interleukin-6 và nitric oxide. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu khoa học mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và nuôi cấy tế bào chuột, chưa thể khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Chiết xuất diterpenoid từ các loài thực vật chi Xương rồng (Euphorbia) cho thấy hoạt tính gây độc và ức chế tế bào ung thư trong ống nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu mới dừng lại ở đĩa nuôi cấy phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm trên người và việc tự ý dùng cây tươi tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất cao.
Thạch aiyu và thạch sương sáo đều là món giải nhiệt tự nhiên ít calo, nhưng khác nhau về nguồn gốc thực vật và hợp chất sinh học. Các phân tích khoa học cho thấy sương sáo chứa dồi dào pectin, axit amin và flavonoid chống oxy hóa, song giá trị dinh dưỡng thực tế phụ thuộc lớn vào phương pháp chế biến và lượng đường bổ sung.
Nhiều phụ huynh thường tìm đến xạ can để trị viêm amiđan cho con. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về hiệu quả và độ an toàn của vị thuốc này trên hệ tiêu hóa non nớt của trẻ vẫn còn rất hạn chế, đòi hỏi cha mẹ phải hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ.
Tinh dầu từ lá cây áp nhĩ cần chứa nhiều hoạt chất terpenoid có khả năng ức chế vi khuẩn khoang miệng, vi khuẩn gây mụn và vi khuẩn Gram dương trong ống nghiệm. Dù vậy, loại tinh dầu này tác dụng rất yếu trước vi khuẩn Gram âm và hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị nhiễm trùng trên người.
Ngâm yến mạch qua đêm có thể làm mềm hạt nhưng ngâm lạnh khó giảm sâu axit phytic do enzyme phytase cần nhiệt độ ấm hoặc lên men để hoạt động tốt nhất. Người ăn ngũ cốc nguyên hạt nên kết hợp thêm trái cây giàu vitamin C hoặc ủ men chua để tối ưu hóa khả năng hấp thu sắt và khoáng chất.
Nhiều người tin rằng yến huyết có màu đỏ do chim yến ho ra máu khi làm tổ và mang giá trị bổ dưỡng vượt trội so với yến trắng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học khẳng định màu đỏ của yến là hệ quả từ phản ứng hóa học với hợp chất nitrit, nitrat trong môi trường, hoàn toàn không chứa máu và không vượt trội về dưỡng chất.
Yến mạch chứa chất xơ hòa tan beta-glucan có khả năng gắn kết ion sắt (II) và làm tăng độ nhớt đường tiêu hóa, tiềm ẩn nguy cơ làm chậm hấp thu vi chất cùng một số loại thuốc. Việc giãn cách thời điểm uống thuốc điều trị hoặc viên sắt cách xa bữa ăn yến mạch là giải pháp đơn giản giúp bảo toàn hiệu quả điều trị.
Xạ hương tự nhiên từ hươu xạ chứa phức hợp steroid, protein và muscone mang hoạt tính sinh học trong y học cổ truyền, trong khi xạ hương nhân tạo tổng hợp chủ yếu gồm nhóm đa vòng và nitro phục vụ hương liệu mỹ phẩm, tiềm ẩn nguy cơ tích tụ sinh học và gây độc trên mô hình động vật.
Yến mạch rất giàu dưỡng chất nhưng việc bổ sung quá nhiều có thể gây đầy hơi do quá tải chất xơ, kích hoạt phản ứng miễn dịch từ avenin hoặc gluten nhiễm chéo, đồng thời tiềm ẩn rủi ro cho người bệnh thận cần kiểm soát khoáng chất. Người có bệnh nền cần thận trọng khi sử dụng.
Nghiên cứu hiện đại xác định âm hành thảo (*Siphonostegia chinensis*) chứa các hoạt chất chính gồm ba ester của acid quinic và hợp chất lignanoid syringaresinol, chứ không phải iridoid hay phenolic glycoside như các nhầm lẫn thường gặp.
Yến sào không phải là thực phẩm bổ dưỡng phù hợp cho tất cả mọi người. Những người có cơ địa dị ứng, trẻ nhỏ, người có hệ tiêu hóa yếu và phụ nữ mang thai cần hết sức cẩn trọng do yến sào chứa dị nguyên protein có thể gây sốc phản vệ nguy hiểm.
Áp nhĩ cần và cần tây cùng thuộc họ hoa tán nhưng sở hữu giá trị sinh học riêng biệt: cần tây giàu kẽm, phốt pho, vitamin C và beta-carotene, trong khi áp nhĩ cần chứa các hợp chất polyacetylene có hoạt tính sinh học đặc thù; các dữ liệu nghiên cứu hiện chưa cho thấy sự vượt trội tuyệt đối về kali hay chất xơ giữa hai loại rau này.
Nhiều lời đồn cho rằng rau áp nhĩ cần (mitsuba) có khả năng làm hạ huyết áp nhanh chóng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy loài cây này chưa từng được chứng minh có tác dụng giãn mạch hay hạ huyết áp trên mô hình động vật lẫn người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều vùng dân gian truyền tai nhau dùng nước sắc vỏ cây xà cừ để trị cơn sốt rét, tuy nhiên các nghiên cứu khoa học hiện đại mới dừng lại ở việc thử nghiệm hoạt tính kháng ký sinh trùng trong ống nghiệm và trên mô hình chuột. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào khẳng định hiệu quả và độ an toàn của vỏ xà cừ trên người bệnh.
Nhiều thai phụ bồi bổ yến sào với kỳ vọng con sinh ra sẽ thông minh vượt trội. Tuy nhiên, bằng chứng về khả năng cải thiện nhận thức của tổ yến hiện mới chỉ ghi nhận trên động vật gặm nhấm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận tác dụng này trên phụ nữ mang thai.
Uống nước sắc áp cước bản thảo cùng thuốc tây tiềm ẩn nguy cơ tương tác thuốc nguy hiểm qua hệ enzyme gan và gây kích ứng đường tiêu hóa. Do thảo dược này chưa qua kiểm định lâm sàng, người bệnh cần hết sức thận trọng để tránh ngộ độc gan hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Uống nước sắc hay dịch chiết từ các loài mao lương như áp cước bản thảo tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nội tạng và viêm gan cấp tính. Dữ liệu an toàn đường uống còn rất thiếu hụt, người dân không nên tự ý dùng để tránh tổn thương gan nghiêm trọng.
Xạ đen chuẩn có danh pháp khoa học là *Celastrus hindsii*, trong khi "xạ vàng" chỉ là tên gọi dân gian của các loài dây dại mọc lẫn. Sự nhầm lẫn hình thái rất dễ dẫn đến nguy cơ dùng phải dược liệu giả mạo, kém chất lượng hoặc chứa độc tố gây hại cho gan và thận.
