Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.938 bài, trang 20 trên 97
Nước ép dứa tươi chứa enzyme bromelain có đặc tính kháng viêm, nhưng các bằng chứng giảm sưng nề sau phẫu thuật chủ yếu đến từ viên uống chiết xuất bromelain cô đặc từ thân dứa. Người bệnh có thể uống nước dứa tươi không đun nấu để hỗ trợ dinh dưỡng, nhưng không được thay thế thuốc bác sĩ kê.
Cả bôi ngoài da lẫn uống chiết xuất rau má chuẩn hóa đều giúp kích thích tăng sinh collagen, giảm viêm và làm mờ sẹo. Tuy nhiên, bôi các chế phẩm tinh chế chứa madecassoside, asiaticoside giúp tác động trực tiếp lên vết thương bề mặt, trong khi đường uống đòi hỏi liều lượng chuẩn hóa thay vì chỉ uống nước lá tươi.
Nước ép và chiết xuất gừng chứa các hoạt chất cay như gingerol và shogaol có khả năng ức chế thụ thể serotonin ở đường ruột, đồng thời thúc đẩy làm rỗng dạ dày. Nhờ cơ chế này, gừng giúp hỗ trợ giảm cảm giác buồn nôn pha muộn ở một số bệnh nhân hóa trị khi dùng kèm phác đồ thuốc chống nôn tiêu chuẩn.
Rau diếp cá chứa nhiều hoạt chất sinh học, chuỗi đường đa và các hạt nano tự nhiên có khả năng kìm hãm sự nhân lên của virus cúm, SARS-CoV-2 cũng như giảm phản ứng viêm phổi trong các nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, người dân cần biết cách chế biến và dùng đúng liều lượng để đảm bảo an toàn.
Rau dớn là món rau rừng quen thuộc và được truyền tai có khả năng làm dịu cơn đau, hỗ trợ lành vết loét dạ dày. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa của loại rau này trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh tác dụng chữa loét dạ dày ở người.
Rau diếp cá chứa nhiều hoạt chất flavonoid và polysaccharide giúp kháng viêm, giảm ứ trệ tĩnh mạch và hỗ trợ làm bền thành mạch hậu môn. Tuy nhiên, uống nước diếp cá chỉ giúp giảm triệu chứng sưng đau ở giai đoạn nhẹ, không thể làm co hoàn toàn búi trĩ đã sa nặng hay thay thế phác đồ y khoa.
Nước ép mướp đắng chứa charantin và polypeptide-p có cấu trúc giống insulin, giúp kích thích tuyến tụy và tăng độ nhạy insulin ở mô. Tuy nhiên, thức uống này chỉ hạ đường huyết ở mức vừa phải sau nhiều tuần sử dụng, không có tác dụng tức thì và có thể gây nguy hiểm nếu dùng chung với thuốc điều trị.
Rau càng cua chứa nhiều hoạt chất sinh học được chứng minh có khả năng kháng viêm trên mô hình tế bào trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng khẳng định ăn loại rau này giúp hạ trực tiếp axit uric ở người. Bệnh nhân gút nên dùng rau như thực phẩm hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị.
Rau càng cua chứa nhiều chất chống oxy hóa, khoáng chất và được ghi nhận có hoạt tính hỗ trợ kiểm soát đường huyết, giảm cholesterol cũng như kháng viêm bảo vệ tế bào võng mạc trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, người bệnh đái tháo đường chỉ nên dùng rau như thực phẩm bổ sung chất xơ, không thay thế thuốc điều trị.
Rau càng cua không chỉ là món ăn thanh mát mà còn chứa các hoạt chất giúp giảm sưng viêm và làm dịu cơn đau ngoại biên. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy loại rau này ức chế quá trình tổng hợp chất gây viêm prostaglandin, chặn tín hiệu đau tại mô khớp và tăng cường enzyme chống oxy hóa bảo vệ xương.
Trà quế chi giúp làm ấm cơ thể nhờ chứa hai hoạt chất chính là cinnamaldehyde và acid cinnamic. Để thu được hàm lượng dưỡng chất cao nhất hỗ trợ tuần hoàn ngày lạnh, người dùng cần biết cách chọn những lát cành nhỏ mảnh và hãm trà ở nhiệt độ ấm vừa phải.
Trà lá mâm xôi thường được truyền tai nhau như giải pháp tự nhiên xoa dịu cơn đau bụng kinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy loại lá này chứa cả hoạt chất gây giãn lẫn kích thích co bóp cơ trơn, và chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả giảm co thắt tử cung ở phụ nữ không mang thai.
Hoắc hương và hương nhu đều là thảo mộc có mùi thơm nhưng khác biệt hoàn toàn về hoạt chất lẫn công dụng. Trong khi Quảng hoắc hương chuyên trị rối loạn tiêu hóa và cảm nắng, hương nhu lại mạnh về sát khuẩn răng miệng và đuổi côn trùng. Nhầm lẫn cách dùng giữa hai cây có thể làm mất tác dụng trị bệnh hoặc gây tác dụng phụ lên thần kinh.
Nước sắc quảng hoắc hương từ lâu đã được dùng để trị đầy bụng, buồn nôn và tiêu chảy. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy dược liệu này chứa patchouli alcohol và pogostone, giúp ức chế vi khuẩn, nấm, virus gây bệnh đường ruột, đồng thời khóa chặt các tín hiệu gây viêm để bảo vệ niêm mạc tiêu hóa.
Quế chứa các hợp chất giúp tăng độ nhạy insulin và có thể hỗ trợ giảm đường huyết lúc đói, HbA1c ở một số bệnh nhân tiểu đường type 2. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng cho kết quả chưa đồng nhất, vì vậy người bệnh chỉ nên dùng quế như thức uống hỗ trợ, tuyệt đối không thay thế thuốc điều trị.
Lá hoắc hương khô thường được nấu nước uống giải cảm, kích thích tiêu hóa, nhưng dùng sai dạng chế phẩm có thể gây hại. Các nghiên cứu cho thấy dịch chiết nước và cồn khá an toàn trên thực nghiệm, song tinh dầu đậm đặc lại có độc tính tế bào cao và dễ gây kích ứng da, mắt cùng đường hô hấp.
Thói quen pha hàng thìa bột quế uống mỗi ngày để kiểm soát đường huyết có thể khiến cơ thể nạp quá mức hoạt chất coumarin gây hại cho gan. Rủi ro này chủ yếu nằm ở giống quế Cassia phổ biến khi dùng liều cao kéo dài, trong khi việc nêm nếm lượng nhỏ hoặc chọn quế Ceylon vẫn đảm bảo an toàn.
Hoắc hương phát huy hiệu quả tốt nhất khi dùng cho người bị cảm nắng, sốt, đau đầu đi kèm các triệu chứng rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, đau bụng và tiêu chảy. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy thảo dược này chứa hoạt chất giúp giảm đau co thắt, kháng viêm và chống nôn, nhưng chỉ nên dùng hỗ trợ khi bệnh ở mức độ nhẹ.
Trà lá mâm xôi đỏ thường được truyền tai nhau như bí quyết giúp bà bầu chuyển dạ nhanh và sinh nở dễ dàng hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng và thực nghiệm cho thấy loại trà này không giúp rút ngắn thời gian mở cổ tử cung, thậm chí cần thận trọng vì nguy cơ gây hạ đường huyết ở thai phụ tiểu đường.
Dù củ qua lâu (thiên hoa phấn) từng được dùng trong các bài thuốc Đông Á trị chứng ho dữ dội, các nghiên cứu hiện đại lại chỉ ra hoạt chất trichosanthin trong dược liệu này là một protein có độc tính tế bào cao và gây sẩy thai mạnh. Người bệnh không nên tự ý sắc uống trị ho đờm tại nhà.
