Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.938 bài, trang 56 trên 97
Nhiều người truyền tai nhau cách tắm hoặc đắp lá biển súc để dập tắt cơn ngứa và trị viêm da cơ địa. Dù chiết xuất biển súc bước đầu cho thấy tiềm năng kháng viêm trong phòng thí nghiệm trên chuột, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả của việc dùng lá tươi, thậm chí thói quen này còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng da.
Chiết xuất từ cây biển súc chứa hoạt chất juglanin, được chứng minh trên động vật giúp giảm stress oxy hóa, ức chế phản ứng viêm và hạn chế tổn thương da do tia cực tím B. Dù giàu tiềm năng sinh học, thảo dược này chỉ có tác dụng hỗ trợ và không thể thay thế kem chống nắng hay các biện pháp che chắn thông thường.
Vỏ cam đắng (Chỉ xác) chứa nhiều flavonoid và tinh dầu giúp kích thích nhu động dạ dày, hỗ trợ giải tỏa chứng đầy bụng, khó tiêu cơ năng hiệu quả. Người bệnh nên dùng 4-9 gam Chỉ xác sao cám hãm nước sôi uống sau bữa ăn, tránh lạm dụng liều cao và cần đi khám nếu triệu chứng kéo dài.
Nước ép anh đào chua (tart cherry) được chứng minh giúp người chạy bộ giảm viêm hệ thống và đẩy nhanh tốc độ phục hồi sức mạnh cơ bắp sau các cự ly dài. Tuy nhiên, hiệu quả này đòi hỏi chiến lược nạp trước nhiều ngày thay vì dùng ngắt quãng sau cuộc đua.
Uống nhân sâm liên tục nhiều tháng với liều quá cao có thể kích hoạt các phản ứng bất lợi như mất ngủ, tăng huyết áp, tiêu chảy và mẩn ngứa, thường được y văn mô tả dưới tên gọi "hội chứng lạm dụng sâm". Dù vậy, các thử nghiệm lâm sàng hiện đại cho thấy mức dùng thông thường từ 0,5 đến 2 g mỗi ngày nhìn chung an toàn và có tỷ lệ tác dụng phụ tương đương giả dược.
Quả việt quất đen là lựa chọn an toàn tuyệt đối để dùng thường xuyên lâu dài. Ngược lại, dù lá chứa hàm lượng chất chống oxy hóa phenolic rất cao và giúp hạ đường huyết trên động vật, nhưng do thiếu dữ liệu lâm sàng về độc tính liều cao và nguy cơ tương tác thuốc, bạn không nên tùy tiện uống trà lá việt quất đen dài ngày.
Viên chiết xuất việt quất đen (bilberry) chuẩn hóa liều 240-480 mg mỗi ngày thực sự có hiệu quả hỗ trợ giảm nhức mỏi mắt và giải tỏa tình trạng co thắt cơ điều tiết sau 8-12 tuần làm việc với máy tính. Tuy nhiên, hoạt chất này không thể thay thế việc nghỉ ngơi và chớp mắt đúng cách.
Rễ cây ba gạc hoa đỏ chứa hoạt chất chính là reserpine có khả năng hạ huyết áp bằng cách làm cạn kiệt các chất dẫn truyền thần kinh giao cảm, giúp giãn mạch máu. Tuy nhiên, hoạt chất này tác động lên cả não bộ và dễ gây trầm cảm, rối loạn vận động nên người bệnh không được tự ý sắc uống.
Nhiều người tuổi trung niên tìm đến ba kích như một cứu cánh trị đau nhức xương khớp và loãng xương. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy chiết xuất ba kích chứa các hoạt chất giúp kháng viêm, ức chế enzyme phá hủy sụn và hạn chế tiêu xương, nhưng việc lạm dụng rượu ngâm ba kích có thể phản tác dụng nếu dùng sai cách.
Chiết xuất lá atiso đã được khoa học chứng minh giúp hạ men gan ALT, AST và giảm tích tụ mỡ gan rõ rệt. Tuy nhiên, việc uống nước bông atiso nấu thông thường không tương đương với chiết xuất chuẩn hóa, người bệnh vẫn cần duy trì chế độ ăn uống khoa học và tuân thủ tư vấn của bác sĩ.
Cao atiso từ lá chứa hàm lượng chất chống oxy hóa và dẫn xuất phenolic đậm đặc nhất giúp tăng tiết mật, trong khi trà hãm giàu flavonoid hòa tan dễ hấp thu, còn bông tươi lại dồi dào chất xơ cùng khoáng chất tự nhiên. Tùy thuộc vào nhu cầu bảo vệ gan hay dinh dưỡng hàng ngày, mỗi dạng chế biến đều có thế mạnh riêng nếu dùng đúng cách.
Nhiều người quan niệm ba kích tím tốt hơn ba kích trắng, nhưng khoa học hiện đại xác nhận cả hai đều thuộc loài rễ *Morinda officinalis*. Hàm lượng dưỡng chất như oligosaccharides hay iridoids chênh lệch chủ yếu do vùng đất canh tác và nguồn gốc địa lý của mẫu rễ, không nằm ở màu sắc vỏ hay ruột củ.
Hoàng kỳ được chứng minh giúp hỗ trợ giảm đạm niệu và cải thiện chỉ số lọc ở một số người bệnh thận khi dùng kết hợp phác đồ Tây y. Tuy nhiên, tự ý sắc uống thảo dược khi đang tiểu đạm nặng lại tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương ống thận cấp tính.
Nhân sâm châu Á có bằng chứng lâm sàng giúp cải thiện cương dương nhờ cơ chế kích thích tổng hợp oxit nitric làm giãn mạch thể hang. Dù vậy, dữ liệu từ các thử nghiệm hiện tại còn khiêm tốn, người bệnh chỉ nên dùng hỗ trợ kết hợp lối sống lành mạnh và cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Nước ép dưa hấu có thể hỗ trợ làm dịu tình trạng đau nhức cơ bắp sau chạy nhờ chứa hàm lượng cao L-citrulline. Axit amin này giúp tăng cường tổng hợp oxit nitric, cải thiện lưu lượng máu và đào thải lactate, dù tác dụng cải thiện thành tích trực tiếp vẫn còn hạn chế.
Ashwagandha và Rhodiola (cây rễ vàng) đều là thảo dược thích nghi giúp giảm mệt mỏi nhưng theo hai cơ chế trái ngược. Rhodiola giúp kích thích tỉnh táo, giảm mỏi cơ và kiệt sức ban ngày, trong khi Ashwagandha làm dịu căng thẳng thần kinh và cải thiện sự tập trung mà không gây buồn ngủ. Việc lựa chọn tùy thuộc vào căn nguyên mệt mỏi của bạn.
Trái với lời đồn gây nóng và làm tăng huyết áp, các nghiên cứu khoa học cho thấy hoàng kỳ thực chất có tác dụng hỗ trợ hạ huyết áp. Dược liệu này giúp làm giãn mạch máu, làm chậm nhịp tim, lợi tiểu và cải thiện hệ vi sinh đường ruột, nhưng người bệnh cần biết cách dùng an toàn.
Nước ép quả anh đào chua giàu chất chống oxy hóa flavonoid và anthocyanin giúp giảm phản ứng viêm, hạn chế mất sức mạnh cơ và làm dịu cơn đau nhức sau vận động nặng. Tuy nhiên, thức uống này chỉ phát huy tối đa hiệu quả bảo vệ cơ bắp khi được uống dự phòng nhiều ngày trước buổi tập.
Nước ép củ dền giàu nitrate giúp hỗ trợ giãn mạch và có thể giảm lượng oxy tiêu thụ ở một số cường độ vận động, nhưng các bằng chứng khoa học khẳng định thức uống này không có tác dụng hạ nhịp tim khi bạn chạy bộ.
Đắp nha đam khi bị bỏng bô, bỏng nước sôi là mẹo dân gian phổ biến ở nhiều gia đình. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy gel nha đam thực sự giúp giảm đau, bớt ngứa và rút ngắn thời gian lành vết bỏng nông độ 1, độ 2, nhưng tuyệt đối không dùng cho vết bỏng sâu hoặc đã vỡ bóng nước.
