Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 151 trên 483
Nghiên cứu hóa thực vật cho thấy một số loài dương đào bản địa như Actinidia kolomikta sở hữu lượng vitamin C và polyphenol cao vượt trội so với kiwi xanh hay kiwi vàng thông thường. Không chỉ vậy, phần vỏ của các giống dương đào nhỏ còn chứa lượng chất chống oxy hóa cao gấp hơn 10 lần phần thịt quả.
Dầu ép từ hạt cây mè cọc rào (*Jatropha curcas*) tuyệt đối không thể dùng làm thực phẩm. Giống cây trồng phổ biến chứa độc tố phorbol ester và curcin cực mạnh, có khả năng kích ứng tế bào, gây viêm và thúc đẩy ung thư. Các công nghệ khử độc hiện nay mới chỉ thử nghiệm ở quy mô phòng lab và chưa đủ bằng chứng an toàn trên người.
Dạ cẩm được nhiều người dùng để làm dịu trào ngược dạ dày nhờ cơ chế bảo vệ niêm mạc. Để tối ưu hiệu quả hấp thu và hỗ trợ trung hòa axit, thảo dược này nên được uống với lượng vừa phải trước bữa ăn thay vì sau khi ăn no.
Chiết xuất hạt dẻ ngựa thường được dùng hỗ trợ suy giãn tĩnh mạch mạn tính, nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Người mắc bệnh tiểu đường, bệnh gan, suy thận, phụ nữ mang thai và người sắp phẫu thuật cần hết sức thận trọng và tuyệt đối không tự ý sử dụng do nguy cơ tương tác thuốc và xuất huyết.
Nhựa dầu rái trắng chứa lượng lớn sesquiterpene tạo mùi hương gỗ đặc trưng. Các nghiên cứu ống nghiệm ghi nhận nhóm hoạt chất này có khả năng chống oxy hóa, kích hoạt quá trình tự chết theo chương trình và thể hiện độc tính tế bào mạnh mẽ đối với một số dòng tế bào ung thư.
Cây dạ hoa (Nyctanthes arbor-tristis) là vị thuốc dân gian quen thuộc, nhưng dữ liệu nghiên cứu hiện đại về độ an toàn trên người còn hạn chế. Người chuẩn bị phẫu thuật, phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp và bệnh nhân suy gan thận không nên tự ý dùng để tránh nguy cơ rủi ro sức khỏe.
Ăn cá béo mang lại lợi ích bảo vệ tim mạch toàn diện và an toàn hơn so với uống viên dầu cá tinh chế. Dù viên dầu cá giúp hạ triglyceride máu, việc tự ý bổ sung kéo dài ở người khỏe mạnh có thể làm tăng nhẹ LDL cholesterol và tăng nguy cơ mắc chứng rung nhĩ.
Hoa dạ hương nở và tỏa hương nồng nàn vào ban đêm nhờ các hợp chất bay hơi đặc trưng. Tuy nhiên, luồng hương đậm đặc này kết hợp với nhịp sinh học ban đêm có thể kích thích phản ứng thần kinh cảm giác, gây ho và làm khởi phát cơn co thắt đường thở ở người có cơ địa nhạy cảm.
Dầu cá và dầu nhuyễn thể đều cung cấp hai loại axit béo thiết yếu là EPA và DHA nhưng khác biệt lớn về cấu trúc phân tử và giá thành. Dầu nhuyễn thể liên kết dạng phospholipid giúp hấp thu nhanh ở liều thấp, trong khi dầu cá dạng ethyl ester hoặc triglyceride có giá rẻ hơn đáng kể và đạt hiệu quả lâu dài tương đương nếu dùng đủ liều.
Ăn lá thanh cao hôi (epazote) làm gia vị chỉ tiếp nhận lượng rất nhỏ hoạt chất ở dạng vết, trong khi uống tinh dầu giun cô đặc có thể gây kích ứng niêm mạc, co giật và tử vong do nồng độ ascaridole quá cao.
Dầu jojoba được biết đến như giải pháp hỗ trợ dưỡng ẩm và củng cố lớp màng bảo vệ da nhờ tính tương đồng sinh học với bã nhờn tự nhiên. Bài viết này làm rõ cơ chế, bằng chứng khoa học đối với bệnh viêm da cơ địa (chàm), cùng những lưu ý quan trọng về tính tương thích trên từng loại da.
Củ dưa leo dại (*Solena amplexicaulis*) thường được đồn thổi là vị thuốc bồi bổ, kích thích tiêu hóa. Tuy nhiên, các nghiên cứu độc học cho thấy chiết xuất rễ củ có hoạt tính độc tế bào mạnh và ngưỡng an toàn sinh học rất hẹp trên động vật, tiềm ẩn rủi ro ngộ độc gan thận nếu lạm dụng củ thô kéo dài.
Quả dướng và tang thầm (quả dâu tằm) thuộc hai chi khác nhau trong họ Moraceae, sở hữu đặc tính sinh học và nguy cơ dị ứng riêng biệt. Hiện chưa có nghiên cứu xác lập ngưỡng an toàn của quả dướng ở người; người dân không nên nhầm lẫn hoặc tự ý sử dụng thay thế tang thầm.
Rễ dây thuốc cá chứa hoạt chất rotenone - một độc chất ức chế hô hấp tế bào và phá hủy hệ thần kinh cực mạnh. Tuyệt đối không được sử dụng dây thuốc cá theo đường uống dưới bất kỳ hình thức nào vì nguy cơ gây ngộ độc cấp tính, thoái hóa tế bào não, viêm loét ruột và tử vong do suy hô hấp.
Hoa dương hòe là món ăn bổ dưỡng, giàu chất chống oxy hóa nhưng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng nếu chế biến sai. Vỏ cây, cành và hạt của loài cây này chứa độc tính tự nhiên. Người dùng cần nhặt bỏ toàn bộ cành cuống, rửa sạch vi khuẩn và luôn nấu chín kỹ bằng nhiệt độ để tránh ngộ độc.
Chưa có nghiên cứu khoa học trực tiếp so sánh nước sắc và cao lỏng dạ cẩm trị nhiệt miệng. Tuy nhiên, dữ liệu từ các thảo dược khác cho thấy cao lỏng bám dính niêm mạc tốt hơn giúp giảm đau nhanh, trong khi dạng nước sắc hỗ trợ làm sạch diện rộng nhưng dễ bị rửa trôi.
Nhiều người băn khoăn về sự khác biệt dược tính giữa dương đào (*Actinidia latifolia*) và kiwi xanh thông thường (*Actinidia deliciosa*). Tuy nhiên, các tài liệu khoa học hiện tại chỉ xác lập rõ hàm lượng carotenoid, diệp lục, vitamin C của kiwi thông thường mà chưa có dữ liệu đối đầu trực tiếp về actinidin và triterpenoid giữa hai loài này.
Rễ dương đào thường được đồn thổi là bài thuốc hỗ trợ chữa nhiều bệnh, nhưng bằng chứng khoa học trên người còn rất hạn chế. Bốn nhóm nguy cơ cao gồm người bệnh gan, người suy thận, người dị ứng họ Actinidiaceae và phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên tự ý sử dụng để tránh tổn thương cơ quan nội tạng.
Người đái tháo đường hoàn toàn có thể ăn dưa hấu. Dù dưa hấu có chỉ số đường huyết (GI) cao, nhưng lượng carbohydrate trong một khẩu phần thực tế rất thấp khiến tải lượng đường huyết (GL) ở mức thấp. Ăn dưa hấu tươi với lượng vừa phải sẽ không làm vọt đường huyết sau bữa ăn.
Người bệnh thận mạn cần thận trọng với chế độ ăn uống vì chức năng bài tiết kali suy giảm dễ gây biến chứng tăng kali máu đe dọa tính mạng. Việc tiêu thụ dưa bở và các thực phẩm tươi giải nhiệt cần được kiểm soát chặt chẽ theo hướng dẫn y khoa.
