Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.603 bài, trang 32 trên 81
Nghiên cứu cho thấy dịch chiết cây gai kim (*Barleria prionitis*) có hoạt tính kháng lại vi khuẩn khoang miệng và giúp giảm mảng bám răng tương đương dung dịch súc miệng chuẩn. Dẫu vậy, thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ phòng ngừa và không thể chữa khỏi các tổn thương răng đã hình thành.
Canh-ki-na chứa quinine – hoạt chất chuẩn hóa có cơ chế ức chế haematin diệt ký sinh trùng sốt rét rõ rệt, trong khi gáo vàng chỉ chứa hỗn hợp indole alkaloid thô với hoạt tính kháng sốt rét in vitro vừa phải và tiềm ẩn độc tính tế bào chưa kiểm soát liều.
Theo cơ chế y học, lá gioi có tác dụng làm săn se niêm mạc ruột và giảm nhu động nhờ hàm lượng tannin tự nhiên dồi dào. Tuy nhiên, việc tùy tiện dùng lá cây này để cầm tiêu chảy khi bị nhiễm khuẩn có thể khiến độc tố ứ đọng, gây biến chứng đường ruột nguy hiểm.
Hiện tượng mồ hôi và nước tiểu tỏa mùi ngọt như siro phong sau khi dùng cỏ cà ri xuất phát từ hoạt chất thơm sotolon đào thải qua bài tiết. Đây là phản ứng vô hại nhưng người dùng cần lưu ý liều lượng và nguy cơ độc tính thai kỳ.
Hạt lanh giàu chất xơ và chất nhầy giúp nhuận tràng tự nhiên, nhưng lại trở thành con dao hai lưỡi nếu thiếu nước. Khi không được cung cấp đủ dịch, khối xơ hút cạn nước tiêu hóa, vón cục cứng và có thể làm tắc nghẽn ruột nghiêm trọng.
Hàm lượng hoạt chất parthenolide là thước đo then chốt quyết định hiệu lực phòng ngừa đau nửa đầu của thảo dược feverfew (cúc thơm). Theo các nghiên cứu dược lý, chế phẩm feverfew cần đạt tỷ lệ chuẩn hóa tối thiểu từ 0,2% đến 0,4% parthenolide để mang lại hoạt tính sinh học ổn định và kiểm soát triệu chứng.
Cây dọt sành (tên khoa học *Pavetta indica*) là dược liệu dân gian được quan tâm gần đây. Dù các tài liệu thực vật ghi nhận cây chứa nhiều nhóm hoạt chất sinh học, dữ liệu thực nghiệm đã công bố chỉ mới ghi nhận chiết xuất methanol từ lá dọt sành giúp cải thiện hành vi và chống oxy hóa trên mô hình chuột.
Quả và rễ dứa dại có thành phần hóa học khác nhau; khoa học hiện chứng minh quả dứa dại giàu flavonoid, polyphenol, vitamin và có hoạt tính sinh học rõ rệt, trong khi dữ liệu về hàm lượng hoạt chất cũng như độ an toàn của rễ còn rất hạn chế, người dùng không nên tự ý sử dụng thay thế lẫn nhau.
Tự chế biến hạt dẻ ngựa thô tại nhà là quan niệm hoàn toàn sai lầm và nguy hiểm. Hạt dẻ ngựa tươi chứa độc tố saponin tự nhiên như aescin gây kích ứng tiêu hóa, rối loạn nhịp tim, tổn thương gan và tụy. Các phương pháp nấu nướng gia đình không thể loại bỏ độc tố mà bắt buộc phải qua quy trình chiết tách công nghiệp.
Ăn lá hay ăn hạt dền đuôi chồn phụ thuộc vào mục tiêu dinh dưỡng: lá dền vượt trội về vitamin C, canxi và chất chống oxy hóa bảo vệ tế bào, trong khi hạt lại giàu đạm tiêu hóa tốt, chất khoáng tổng số và axit béo thiết yếu. Kết hợp hài hòa cả hai mang lại lợi ích tối ưu.
Cây dầu nóng dân gian gắn liền với vỏ cây chi Betula thuộc họ Betulaceae, trong khi cây phong phong thường chỉ các loài thuộc họ Hoa tán Umbelliferae. Hai họ thực vật này khác biệt hoàn toàn về cấu trúc di truyền học, hình thái thân gỗ hay thân thảo, cũng như cơ chế hoạt chất kháng viêm hỗ trợ trị đau nhức.
Dế dũi và dế mèn đều là nguồn đạm côn trùng giàu dinh dưỡng với lượng protein và khoáng chất ấn tượng. Tuy nhiên, dế mèn nuôi vượt trội hơn dế dũi về mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm, khả năng nhân nuôi chuẩn hóa và ứng dụng công nghiệp, trong khi dế dũi tự nhiên tiềm ẩn nhiều rủi ro nhiễm khuẩn và hóa chất.
Dầu lai có củ (Jatropha podagrica) và dầu mè đỏ (Jatropha gossypiifolia) cùng thuộc chi Dầu mè nhưng khác nhau về đặc điểm di truyền, hình thái và hoạt tính sinh học. Dù chứa nhiều hợp chất chống oxy hóa tự nhiên, cả hai loài đều tiềm ẩn độc tính sinh học cao, tuyệt đối không được tự ý sử dụng.
Hoa và lá cây dạ hoa mang thành phần hoạt chất và đặc tính sinh học khác biệt: chiết xuất lá thể hiện khả năng chống oxy hóa mạnh, ức chế enzyme phân giải đường và kháng khuẩn *Aeromonas salmonicida*, trong khi chiết xuất hoa nổi bật ở hoạt tính kháng khuẩn *Pseudomonas aeruginosa* và độc tính tế bào ung thư gan trong phòng thí nghiệm.
Chiết xuất dương xỉ (*Polypodium leucotomos*) được chứng minh an toàn và mang lại hiệu quả bảo vệ da tối ưu ở dải liều 240 mg đến 480 mg mỗi ngày. Hoạt chất này giúp giảm phản ứng cháy nắng và hỗ trợ điều trị nám da, nhưng người dùng vẫn cần kết hợp bôi kem chống nắng đầy đủ.
Các dẫn xuất chalcone và flavonoid từ dướng nhỏ bước đầu cho thấy khả năng ức chế men tổng hợp acid uric trong ống nghiệm và trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người bệnh gút hiện vẫn chưa có, do đó người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị.
Củ dưa leo dại được dân gian truyền tai nhau về công dụng chữa đau dạ dày, nhưng khoa học thực nghiệm chỉ ghi nhận dịch chiết củ có hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm nhẹ và có độc tính ở mức vừa phải trên động vật, hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh khả năng kháng tiết acid hay chữa viêm loét ở người.
Nuốt vài hạt dưa hấu không gây hại dạ dày hay tắc ruột ở người khỏe mạnh, bởi hạt nguyên vẹn sẽ theo phân đào thải ra ngoài. Ngược lại, nhân hạt dưa hấu khi bóc vỏ hoặc rang chín lại là nguồn dồi dào kẽm, magie, chất béo không bão hòa và protein tốt cho cơ thể.
Đắp dưa chuột ướp lạnh giúp giảm bọng mắt và quầng thâm tạm thời nhờ cơ chế co mạch do nhiệt độ mát, kết hợp đặc tính cấp ẩm và chống oxy hóa. Biện pháp này mang lại hiệu quả thư giãn nhanh chóng nhưng không thể thay thế các giải pháp y khoa với quầng thâm sâu hoặc bọng mỡ bẩm sinh.
Nước sắc từ rễ dó hẹp khô được nhiều người sử dụng nhờ đặc tính chống oxy hóa và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, việc đun sắc dược liệu gỗ cứng đòi hỏi kiểm soát kỹ nhiệt độ đun sôi từ 15 đến 30 phút, lọc sạch cặn thô và kiên quyết loại bỏ thảo mộc mốc để tránh gây ngộ độc đường tiêu hóa.
