Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 111 trên 192
Chiết xuất từ các loài cây thuộc chi Sổ chứa nhiều triterpenoid như acid betulinic, acid koetjapic cùng các dẫn xuất flavonoid có hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa. Tuy nhiên, mọi bằng chứng khoa học hiện mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm in vitro và thử nghiệm động vật, chưa có kiểm chứng lâm sàng trên người.
Lá canh châu từ lâu được dân gian dùng nấu nước uống thanh nhiệt. Các nghiên cứu gần đây xác nhận loài cây này chứa dồi dào polyphenol và flavonoid, mang lại hoạt tính dọn gốc tự do cùng khả năng chống oxy hóa đáng chú ý trong các thử nghiệm phòng thí nghiệm.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất vỏ thân cây cóc chứa hàm lượng hợp chất phenolic dồi dào cùng flavonoid tự nhiên, thể hiện năng lực dập tắt gốc tự do mạnh mẽ và hỗ trợ bảo vệ tế bào, mở ra nhiều tiềm năng sinh học giá trị.
Cây cứt lợn chỉ có tác dụng hỗ trợ kháng viêm, làm dịu triệu chứng ngạt mũi tạm thời chứ không thể chữa dứt điểm viêm xoang. Thảo mộc tươi còn chứa độc chất pyrrolizidine alkaloid gây hại gan và tiềm ẩn nguy cơ dị ứng nghiêm trọng nếu tự ý dùng.
Nghiên cứu mới ghi nhận dịch chiết methanol từ cây trương quân giàu polyphenol và flavonoid, giúp ức chế các chất gây viêm như NO, TNF-alpha và IL-6 trên tế bào nuôi cấy. Dù vậy, bằng chứng này mới dừng ở mức ống nghiệm, người dân không nên tự ý dùng thảo dược thay thuốc chữa bệnh.
Cây cối xay chứa nhiều hoạt chất chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ lợi tiểu trong các nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng khoa học trên người chứng minh loài cây này có thể "đánh tan" sỏi thận; việc tự ý lạm dụng có thể gây hại cho sức khỏe.
Ăn quả cóc không có tác dụng hạ đường huyết hay điều trị đái tháo đường. Các nghiên cứu hiện tại mới chỉ ghi nhận dịch chiết vỏ thân cây cóc ức chế enzyme tiêu hóa đường trong ống nghiệm, người bệnh tuyệt đối không bỏ thuốc điều trị để ăn cóc theo lời đồn.
Nghiên cứu in vivo cho thấy chiết xuất *Toddalia asiatica* (cây bún) chứa alkaloid và coumarin giúp giảm đau, hạ cytokine gây viêm và giảm phù nề khớp trên chuột. Dù tiềm năng, dược liệu này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc.
Nghiên cứu cho thấy lá cóc chứa nhiều polyphenol có hoạt tính kháng khuẩn mức độ vừa phải trong ống nghiệm. Dù vậy, nước sắc lá cóc không thể thay thế thuốc kháng sinh trị bệnh, người dân chỉ nên sử dụng như rau gia vị hoặc nước hãm loãng trong bữa ăn hàng ngày.
Cây trương quân (trung quân) chứa các alkaloid đặc thù cho thấy khả năng tiêu diệt tế bào bạch cầu và hỗ trợ ức chế khối u kháng thuốc trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại chỉ dừng ở mức in vitro trên dòng tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Chiết xuất vỏ cây roi chứa nhiều tannin và polyphenol được khoa học chứng minh có khả năng ức chế một số vi khuẩn đường ruột trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, kết quả này mới ở mức thử nghiệm in vitro, người dân không nên tự ý sắc uống thay thế phác đồ y khoa.
Chiết xuất vỏ cây chai (chi *Shorea*) bước đầu cho thấy tiềm năng chống oxy hóa mạnh và phân lập được các hợp chất stilbene trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng trực tiếp về tính kháng viêm của vỏ cây vẫn dừng lại ở mức thử nghiệm in vitro, chưa thể xem là giải pháp điều trị bệnh.
Chiết xuất quả tầm xuân cho thấy tiềm năng kháng viêm và bảo vệ sụn khớp rõ rệt trong các mô hình thí nghiệm trên động vật nhờ ức chế các enzym và chất trung gian gây viêm. Dù vậy, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, người bệnh không nên coi đây là thuốc chữa thay thế phác đồ y khoa.
Vuốt quỷ và nghệ đều hỗ trợ kháng viêm thoái hóa khớp, nhưng vuốt quỷ sở hữu bằng chứng lâm sàng trực tiếp giúp giảm đau và cải thiện vận động rõ rệt hơn [5, 6]. Trong khi đó, curcumin từ nghệ có cơ chế kháng viêm đa tầng mạnh nhưng bị hạn chế do hấp thu kém qua đường tiêu hóa.
Các nghiên cứu trên động vật cho thấy dịch chiết cây sú ngập mặn chứa flavonoid và triterpenoid giúp ức chế chất trung gian gây viêm, đồng thời giảm đau qua thụ thể opioid và hệ GABA. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn chưa có, người dân tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc.
Nước cây phỉ chứa nhiều tannin và proanthocyanidin giúp làm dịu sưng đỏ, chống oxy hóa và cải thiện hàng rào bảo vệ da. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy chiết xuất này không có hoạt tính diệt vi khuẩn *C. acnes*, do đó không thể thay thế các thuốc bôi trị mụn chuẩn y khoa.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy chiết xuất cây vuốt quỷ chuẩn hóa hoạt chất harpagoside giúp giảm đau và cải thiện khả năng vận động ở người thoái hóa khớp gối, khớp háng tương đương một số thuốc chống viêm thông thường, đồng thời ít gây tác dụng phụ trên đường tiêu hóa.
Các nghiên cứu ống nghiệm và trên chuột cống cho thấy cây bã thuốc có tiềm năng ức chế các chất gây viêm như NO, TNF-alpha qua trục NF-kappaB. Dù vậy, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào trên người, người dân không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Thổ tam thất chứa độc tố pyrrolizidine alkaloid có khả năng hủy hoại mạch máu gan, gây hội chứng tắc xoang gan (HSOS) nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao. Nhầm lẫn loại cây này với tam thất thông thường là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ngộ độc, suy gan và xuất huyết tiêu hóa đe dọa tính mạng.
Chiết xuất từ vỏ quả cây dọc (*Garcinia multiflora*) bước đầu cho thấy khả năng chống viêm và giảm tích tụ mỡ ở tế bào gan trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm trên người để khẳng định công dụng trị bệnh.
