Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 112 trên 192
Thiên ma và tam thất đều tác động lên hệ mạch máu nhưng theo hai hướng khác nhau. Thiên ma tập trung bảo vệ tế bào thần kinh và giảm tổn thương mô não sau thiếu máu cục bộ, trong khi tam thất chủ yếu tác động trực tiếp lên thành mạch, giúp giãn mạch và sửa chữa tổn thương vi mạch.
Dầu hạt sở giàu axit oleic và các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên. Các bằng chứng khoa học cho thấy loại dầu này giúp hạn chế tăng cholesterol xấu, giảm chỉ số viêm và giảm dạng mỡ máu bị oxy hóa gây hại tim mạch khi dùng thay thế chất béo không lành mạnh.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy dịch chiết từ cây sú có khả năng ức chế một số chủng vi khuẩn Gram âm và Gram dương, đồng thời thể hiện hoạt tính chống tiêu chảy trên mô hình động vật. Tuy nhiên, hoạt tính kháng khuẩn của cây sú còn yếu hơn một số loài ngập mặn khác và tiềm ẩn độc tính tế bào, người dân không nên tự ý sử dụng thô tại nhà.
Cây hạt sần (Homalium zeylanicum) được dân gian dùng trị viêm đau, nhưng bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng ở thử nghiệm ống nghiệm sơ bộ. Chiết xuất vỏ cây chứa hợp chất triterpenoid giúp ức chế biến tính protein, chống oxy hóa, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên bệnh viêm da người.
Cây sáng mắt (Euphrasia) từ lâu được dùng để làm dịu chứng đau mắt đỏ nhờ đặc tính giảm các chất gây viêm tại giác mạc. Dù thử nghiệm lâm sàng cho thấy hơn 80% người dùng cải thiện tốt, bằng chứng hiện tại vẫn còn hạn chế do cỡ mẫu nhỏ, đòi hỏi người bệnh phải cẩn trọng và dùng sản phẩm vô trùng đạt chuẩn y tế.
Củ sâm bố chính chứa lượng lớn chất nhầy tự nhiên và hợp chất chống oxy hóa giúp bao phủ, làm dịu và bảo vệ niêm mạc dạ dày trên các mô hình tiền lâm sàng. Dù vậy, thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ tiêu hóa, không thể thay thế phác đồ điều trị viêm loét y khoa.
Nhiều người chuộng đặt chậu hồng phụng (Anthurium) trong nhà với kỳ vọng hút sạch khí độc như formaldehyde hay toluene. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy hiệu quả hấp thụ độc chất của thực vật chủ yếu ghi nhận trong buồng thí nghiệm kín, rất khó đạt hiệu quả tương tự ở không gian mở thực tế.
Hoạt chất aucubin trong cây sáng mắt thể hiện khả năng ức chế các con đường truyền tín hiệu gây viêm và dọn dẹp gốc tự do mạnh mẽ trong các thử nghiệm in vitro và trên động vật. Tuy nhiên, do sinh khả dụng đường uống kém và thiếu thử nghiệm lâm sàng, thảo dược này chỉ nên dùng như giải pháp hỗ trợ, không thể thay thế thuốc chữa bệnh.
Thạch sương sâm giàu chất xơ pectin hòa tan, có tác dụng làm chậm hấp thu đường tại ruột và giảm đỉnh đường huyết sau ăn theo các bằng chứng khoa học. Tuy nhiên, đây chỉ là thực phẩm hỗ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị và cần ăn đúng cách, không kèm đường.
Các nghiên cứu khoa học xác nhận vỏ và thân cây gáo chứa nhiều hợp chất alkaloid có khả năng kháng viêm và ức chế nitric oxide mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, do chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, người dân tuyệt đối không tự ý dùng dược liệu này thay thế thuốc điều trị.
Cây kẹn chứa các saponin triterpenoid đặc hữu thể hiện độc tính trên một số tế bào ung thư và hoạt tính tương tự insulin trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, hoạt chất này chưa được thử nghiệm lâm sàng trên người và loài cây này chưa được công nhận làm thuốc chính thức, người dân không nên tự ý dùng.
Chiết xuất ngọc trúc chứa flavonoid và saponin giúp hạ đường huyết, cải thiện insulin trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý dùng ngọc trúc thay thế thuốc điều trị đã được kê đơn.
Gel kim sa (Arnica montana) được ca tụng rộng rãi như giải pháp làm tan vết bầm tím thần tốc, nhưng các thử nghiệm lâm sàng đối chứng cho thấy kết quả mâu thuẫn và hiệu quả thực tế chỉ ở mức khiêm tốn.
Chiết xuất cây hạt sần (*Cinnamomum zeylanicum*) thể hiện hoạt tính kháng khuẩn phổ rộng trong ống nghiệm, với nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) dao động từ 64 microg/ml đến 0,3 g/ml tùy chủng vi khuẩn. Dù giàu tiềm năng ức chế mầm bệnh, các dữ liệu này mới dừng ở mức thử nghiệm và không thể thay thế kháng sinh điều trị.
Alkaloid indoloquinoline, tiêu biểu là cryptolepine, cùng các hợp chất flavonoid là nhóm hoạt chất chủ chốt tạo nên tác dụng sinh học của chi dược liệu *Cryptolepis*. Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận tiềm năng kháng khuẩn, hỗ trợ hạ đường huyết và giảm mỡ máu, nhưng người dùng cần thận trọng về liều lượng và độc tính tồn dư.
Chiết xuất cây kẹn chưa có bằng chứng lâm sàng nào cho thấy hiệu quả giảm suy giãn tĩnh mạch như dẻ ngựa. Dù cùng chi thực vật, saponin trong cây kẹn chủ yếu thể hiện hoạt tính giống insulin trên tế bào, trong khi hoạt chất escin ở dẻ ngựa mới có dữ liệu vững chắc về tăng trương lực tĩnh mạch.
Nghiên cứu khoa học cho thấy tinh dầu mần tưới (*Eupatorium fortunei*) chứa lượng lớn thymol, có khả năng ức chế nấm và giảm viêm hiệu quả trong thử nghiệm thực nghiệm. Tuy nhiên, tác dụng này chủ yếu được ghi nhận ở phòng thí nghiệm; người dùng cần pha loãng đúng cách ngoài da và không dùng đường uống thay thế thuốc.
Cánh kiến trắng (nhựa benzoin) từ lâu được dùng xông hít theo kinh nghiệm dân gian để làm ấm đường thở, nhưng bằng chứng khoa học về hiệu quả diệt khuẩn hô hấp ở người hiện rất hạn chế. Đa số nghiên cứu mới dừng ở phân tích hóa thực vật và thử nghiệm ống nghiệm.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy câu đằng chứa nhiều alkaloid có tiềm năng giảm tích tụ protein độc hại và bảo vệ tế bào não trong bệnh Alzheimer và Parkinson. Tuy nhiên, hiệu quả này mới chỉ dừng lại ở mô hình tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định tác dụng trên người.
Nghiên cứu đối đầu ngẫu nhiên cho thấy gel chiết xuất từ cây kim sa (arnica) bôi ngoài da mang lại hiệu quả giảm đau và phục hồi chức năng khớp bàn tay tương đương gel ibuprofen 5% sau 3 tuần điều trị, đồng thời có tỷ lệ tác dụng phụ thấp tương đương tân dược.
