Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 122 trên 192
Cam toại có tác dụng trục dịch, lợi tiểu trên mô hình động vật nhưng chứa độc tính đường ruột và gan rất mạnh. Nguy cơ viêm loét, hoại tử biểu mô ruột cấp tính cao khiến vị thuốc này không thể tùy tiện sử dụng, người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng chữa tràn dịch.
Nghiên cứu trên cây cam thảo đá bia (*Telosma procumbens*) tại Việt Nam ghi nhận sự hiện diện của 18 hợp chất polyoxypregnane glycoside mới, nổi bật với hoạt chất ngọt gấp 1.000 lần đường sucrose. Tuy nhiên, mọi dữ liệu hiện chỉ dừng lại ở bước phân lập cấu trúc hóa học in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng về khả năng chống oxy hóa trên người.
Cây cam xũng (*Sauropus rostratus*) được dân gian dùng trị ho, viêm họng. Khoa học bước đầu ghi nhận chiết xuất từ chi cây này có hoạt tính kháng viêm trên tế bào và động vật, nhưng người bệnh cần dùng thận trọng do thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người.
Cam đàng hoang (*Calycopteris floribunda*) là dược liệu cổ truyền trị vàng da, giàu triterpene và flavonoid. Tuy nhiên, dữ liệu tiền lâm sàng trực tiếp chứng minh khả năng hạ men gan và chống peroxy hóa lipid của cây hiện chưa đầy đủ. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc chuẩn.
Cam thảo nam chứa hoạt chất amellin được ghi nhận có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện biến chứng đái tháo đường trong các tài liệu dược liệu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược.
Bồn bồn được dân gian truyền tai có tác dụng giảm sưng bầm, nhưng giới khoa học chỉ mới ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và kích thích nguyên bào xương trên mô hình ống nghiệm. Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh loài cây này trị được sưng viêm, bầm tím ở người.
Các dẫn xuất ingenol chiết xuất từ cây cam toại cho thấy tiềm năng "đánh thức" virus HIV tiềm ẩn trong các mô hình phòng thí nghiệm và tế bào nuôi cấy. Tuy nhiên, các nghiên cứu này hoàn toàn chưa được thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thô để chữa bệnh.
Nhiều người có thói quen uống nước cam thìa để trị đầy bụng, khó tiêu sau bữa ăn. Dù các hợp chất đắng trong thảo mộc có cơ sở sinh học giúp kích hoạt phản xạ hỗ trợ tiêu hóa qua thụ thể vị giác, nhưng khẳng định cam thìa chữa khỏi các bệnh đường tiêu hóa là lời đồn thiếu bằng chứng lâm sàng.
Cây cam thìa chứa sesquiterpene lactone thể hiện hoạt tính kháng viêm mạnh mẽ qua việc ức chế yếu tố NF-kappaB và giảm phù nề. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm và mô hình động vật. Do độc tính và nguy cơ dị ứng cao, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả thay thế thuốc.
Cây bồ cu vẽ (*Breynia fruticosa*) sở hữu nguồn hoạt chất spiroketal glycoside chứa lưu huỳnh độc đáo với 8 hợp chất mới được phân lập. Dù có tiềm năng hóa thực vật lớn, bằng chứng khoa học về khả năng ức chế vi khuẩn của cây vẫn dừng ở mức nghiên cứu cấu trúc, người dùng không nên tự ý dùng thay kháng sinh.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy dung dịch súc họng từ cam thảo giúp giảm viêm rát niêm mạc bề mặt và cắt giảm hơn 50% nguy cơ đau họng, ho kích ứng so với giả dược, mang lại giải pháp xoa dịu cổ họng an toàn khi áp dụng tại chỗ đúng liều lượng.
Chiết xuất quả bứa chứa axit hydroxycitric (HCA) thường được quảng cáo giúp giảm mỡ nhanh nhờ ức chế tổng hợp chất béo. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học đối chứng trên người cho thấy hiệu quả giảm cân của HCA rất khiêm tốn, dữ liệu dài hạn còn hạn chế và không thể thay thế cho chế độ ăn uống, tập luyện.
Bổ củi trong dân gian và sâm nhung thảo mộc thường được đồn thổi giúp trị dứt điểm đau thắt lưng. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện đại cho thấy các liệu pháp thảo mộc chuẩn hóa có dữ liệu đối chứng rõ ràng hơn bài thuốc côn trùng, song cả hai đều đòi hỏi thận trọng khi áp dụng.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy trà bụp giấm có thể hỗ trợ giảm huyết áp tâm thu và tâm trương ở người tiền tăng huyết áp hoặc tăng huyết áp nhẹ. Tuy nhiên, loại thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ lối sống, tuyệt đối không thể thay thế thuốc điều trị theo đơn của bác sĩ.
Cây bổ béo từ lâu được dân gian tin dùng để kích thích ăn ngon và bồi bổ thể trạng gầy yếu. Dù vậy, bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu ghi nhận hoạt tính kháng viêm trong ống nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả tăng cân trên người.
Nước lá bọ mẩy được dân gian truyền tai như bài thuốc hạ sốt, trị viêm họng hiệu quả. Dù nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận tiềm năng kháng viêm và chống oxy hóa, thảo dược này hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc hạ sốt chuẩn.
Hesperidin trong vỏ cam được chứng minh giúp hạ mỡ máu và ổn định huyết áp trên động vật thực nghiệm, nhưng các thử nghiệm lâm sàng trên người cho thấy hiệu quả hạ cholesterol chưa thực sự rõ ràng do cơ thể hấp thu kém. Người bệnh không nên dùng vỏ cam thay thế thuốc điều trị mỡ máu và huyết áp.
Chiết xuất vỏ cây bồ kết tây cho thấy tiềm năng giảm triệu chứng viêm mũi dị ứng nhờ cơ chế ổn định tế bào mast và ức chế tín hiệu histamine trên mô hình thực nghiệm động vật. Dù vậy, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người hiện vẫn còn hạn chế.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất bời lời nhớt chứa alkaloid và flavonoid giúp kích hoạt AMPK, giảm đường huyết và cải thiện kháng insulin trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thay thuốc điều trị.
Xông nhựa bồ đề (benzoin) có thể hỗ trợ long đờm và làm dịu niêm mạc theo kinh nghiệm dân gian, nhưng hơi nhựa nồng độ cao tiềm ẩn nguy cơ kích ứng mạnh đường thở và kích hoạt cơn co thắt phế quản cấp tính ở người có cơ địa hô hấp nhạy cảm.
