Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.826 bài, trang 19 trên 192
Nấm vân chi chứa các phức hợp polysaccharide peptide (PSK và PSP) có khả năng hỗ trợ kích hoạt tế bào miễn dịch và giảm tác dụng phụ của hóa xạ trị. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng khẳng định nấm vân chi chỉ đóng vai trò liệu pháp bổ trợ, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Viễn chí từ lâu được y học cổ truyền dùng để tăng trí nhớ và an thần. Dù nhiều nghiên cứu trên động vật cho thấy các hoạt chất saponin trong rễ cây giúp bảo vệ neuron và cải thiện phản xạ ghi nhớ, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người hiện vẫn còn hạn chế.
Nhiều thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy việt quất và hoạt chất anthocyanin hỗ trợ cải thiện vừa phải trí nhớ muộn, chức năng điều hành và tăng tưới máu não ở người cao tuổi. Tuy nhiên, loại quả này không thể thay thế điều trị y khoa hay chữa khỏi chứng sa sút trí tuệ.
Bột vân mẫu (khoáng thạch mica) từng được y văn cổ ghi nhận với công năng an thần, cầm máu. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả này trên người. Việc uống bột mica thô chưa qua khử độc còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc vi lượng kim loại nặng nguy hại.
Quan niệm tự ý dùng rễ cây vác để giảm đau, kháng viêm một cách an toàn là chưa có căn cứ khoa học xác đáng. Dù cây vác chứa nhiều hoạt chất sinh học, dữ liệu nghiên cứu hiện nay chủ yếu ghi nhận độc tính gây độc tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người.
Cấu tạo vuốt hổ chỉ phản ánh cơ chế cơ học phục vụ việc bắt mồi, không chứa hoạt chất y học đặc biệt so với sừng và móng gia súc. Người dân không nên tin lời đồn thổi để tránh rước họa ngộ độc và vi phạm pháp luật.
Nhiều người tin rằng cây ván đậu cùng chi với kim tiền thảo nên có thể làm tan sỏi thận. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trên người hiện hoàn toàn chưa có. Người bệnh không nên tự ý dùng ván đậu thay thế các phương pháp chẩn đoán và điều trị y khoa.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất xác ve sầu (thuyền thoái) có tác dụng hạ sốt, an thần và chống co giật thông qua hệ dẫn truyền thần kinh serotonergic. Dù vậy, hiện vẫn thiếu hoàn toàn các thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dân không thể tùy tiện dùng dược liệu này thay thế thuốc điều trị tiêu chuẩn.
Thuyền thoái (xác ve sầu) cho thấy tiềm năng ức chế histamine, giảm tế bào mast và xoa dịu hành vi cào gãi trong các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật và tế bào. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị viêm da ở người, người bệnh không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc.
Tử châu hoa trần chứa hàng trăm hợp chất hóa thực vật tự nhiên, đặc biệt là flavonoid và diterpenoid. Dù kinh nghiệm dân gian ghi nhận tác dụng kháng khuẩn, các nghiên cứu hiện đại cho thấy các hoạt chất trong lá chủ yếu phát huy khả năng kháng viêm và ức chế các chất trung gian gây sưng phù tế bào.
Tử uyển chứa các hoạt chất saponin và peptide có tiềm năng long đờm, giảm phản xạ ho và kháng viêm rõ rệt. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu khoa học hiện nay mới dừng lại ở mô hình chuột và tế bào thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Tỳ giải thường được đồn thổi là vị thuốc giúp hạ acid uric và trị dứt điểm bệnh gút. Tuy nhiên, y văn hiện hành chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả của dược liệu này; việc tự ý dùng thay thế thuốc chuẩn y khoa tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Tenuigenin, hoạt chất saponin chiết xuất từ rễ viễn chí, thể hiện tiềm năng bảo vệ tế bào thần kinh thông qua cơ chế chống oxy hóa, bảo toàn ty thể, ức chế viêm microglia và kích hoạt thụ thể GABAA. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại chủ yếu ghi nhận trên động vật và tế bào thí nghiệm, chưa thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Valerian (cây nữ lang) là thảo dược phổ biến giúp hỗ trợ giấc ngủ nhờ tác động an thần. Dữ liệu từ các tổng quan hệ thống và phân tích gộp cho thấy thảo dược này giúp cải thiện cảm nhận chủ quan về chất lượng giấc ngủ ở mức độ khiêm tốn, nhưng bằng chứng đo lường định lượng và khách quan vẫn còn yếu.
Chiết xuất rễ viễn chí ghi nhận nhiều triển vọng giúp tăng cường trí nhớ, ức chế enzym AChE và bảo vệ tế bào não trong các thử nghiệm thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chi tiết trên người vẫn còn hạn chế về quy mô, người dùng không nên tự ý lạm dụng thảo dược này.
Rau cúc đắng (tục đoạn rau) cho thấy khả năng hạ đường huyết và cải thiện chuyển hóa lipid trên mô hình chuột thí nghiệm, nhưng hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người. Loại rau dại này chỉ nên xem là món ăn bổ sung chất xơ, tuyệt đối không thể thay thế phác đồ điều trị đái tháo đường chuẩn.
Các alkaloid trong cây vài (*Daphniphyllum*) cho thấy tiềm năng ức chế tế bào ung thư trong các thử nghiệm ống nghiệm (in vitro), nhưng hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người. Đáng chú ý, một số alkaloid trong cây còn được chứng minh gây độc và hoại tử tế bào gan.
Nhiều sản phụ tìm đến trào lưu ăn nhau thai với hy vọng phòng ngừa trầm cảm sau sinh và phục hồi thể lực. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện nay khẳng định chưa có cơ sở khoa học chứng minh hiệu quả này, trong khi nguy cơ nhiễm trùng cho cả mẹ và bé từ các chế phẩm nhau thai chưa qua kiểm duyệt là có thật.
Nghiên cứu về cây Viết Xanh (*Manilkara kauki*) cho thấy dung môi phân cực như methanol chiết xuất hàm lượng polyphenol và flavonoid vượt trội so với nước. Tuy nhiên, dữ liệu thực nghiệm trực tiếp so sánh nồng độ flavonoid và triterpenoid bằng dung môi ethanol trên lá loài này hiện vẫn chưa được công bố đầy đủ trong các tài liệu hiện hành.
Chiết xuất vỏ cây viết xanh cho thấy khả năng ức chế enzym alpha-glucosidase mạnh trong các thử nghiệm ống nghiệm, mở ra tiềm năng kiểm soát đường huyết sau ăn. Dẫu vậy, đây mới chỉ là bằng chứng in vitro ban đầu, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả và độ an toàn.
