Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.827 bài, trang 30 trên 192
Galantamine là hoạt chất nổi tiếng được phê duyệt trong điều trị bệnh Alzheimer nhờ khả năng ức chế acetylcholinesterase và điều hòa thụ thể nicotinic. Mặc dù xuất hiện tự nhiên trong cây thạch toán, việc tự ý dùng dược liệu thô tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng do khoảng an toàn hẹp và nhiều alkaloid độc hại đi kèm.
Halofuginone, dẫn xuất bán tổng hợp từ cây thường sơn, đang cho thấy tiềm năng ức chế xơ hóa mô và điều hòa bệnh tự miễn trên các mô hình tiền lâm sàng nhờ can thiệp vào trục tín hiệu TGF-beta và enzym tổng hợp protein. Tuy nhiên, hoạt chất này vẫn trong giai đoạn nghiên cứu, chưa thể dùng thay thế thuốc điều trị lâm sàng.
Tinh dầu thạch tể ninh chứa thymol và carvacrol có hoạt tính kháng khuẩn trong ống nghiệm, nhưng khả năng ức chế vi khuẩn đường ruột *E. coli* còn yếu. Các bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức in vitro và mô hình nano mô phỏng, chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh đường ruột trên người.
Các alkaloid chiết xuất từ cây thạch tùng cho thấy tiềm năng ức chế enzyme acetylcholinesterase, tăng lưu lượng máu não và cải thiện trí nhớ trong các thử nghiệm trên chuột cống. Tuy nhiên, dữ liệu khoa học trên người hiện còn hạn chế và chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Trước những tin đồn về việc dịch chiết thạch sùng có thể làm teo khối u, y học khẳng định hiện hoàn toàn không có bằng chứng khoa học xác thực nào chứng minh hiệu quả này. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thạch sùng để tránh nguy cơ ngộ độc, nhiễm khuẩn và bỏ lỡ thời gian điều trị.
Thạch hộc tuyết mai được đồn thổi giúp hạ đường huyết nhanh chóng, song các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức tế bào và động vật thí nghiệm. Chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người khẳng định hiệu quả điều trị đái tháo đường của thảo dược này.
Nhiều người tin rằng bạch thạch anh (thạch anh trắng) có tác dụng an thần, trị mất ngủ theo kinh nghiệm y học cổ truyền. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này; việc tự ý mài hay sắc uống khoáng thạch thậm chí còn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc tạp chất kim loại nặng.
Chiết xuất saponin từ thông mộc cho thấy tiềm năng giảm men gan và chống viêm trong các nghiên cứu trên chuột và tế bào nuôi cấy. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người hiện vẫn hoàn toàn vắng bóng, trong khi một số saponin còn tiềm ẩn nguy cơ gây độc cho tế bào gan.
Nghiên cứu dược lý hiện đại xác nhận thạch cao có tác dụng hạ sốt trên mô hình động vật nhờ cơ chế ức chế cyclooxygenase-2 (COX-2), giảm prostaglandin E2 và điều hòa nồng độ canxi ở trung khu thần kinh. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, đòi hỏi thận trọng khi áp dụng.
Thạch tiên đào (tên khoa học *Pholidota chinensis*) thường được truyền tai như vị thuốc thanh nhiệt và giải độc gan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về loài cây này chỉ mới dừng lại ở phân tích hoạt chất chống oxy hóa và kháng viêm trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Thạch tiên đào thường được dân gian truyền tai nhau như vị thuốc quý trị phế nhiệt, làm dịu ho và viêm họng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện đại mới chỉ ghi nhận tiềm năng kháng viêm, chống oxy hóa trong ống nghiệm và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người bị viêm đường hô hấp.
Chiết xuất từ rễ cây thôi chanh ghi nhận khả năng ức chế nhiều chất trung gian gây viêm mạnh mẽ trong các mô hình tế bào và giúp giảm sưng khớp ở chuột. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người vẫn hoàn toàn thiếu vắng, kèm theo nguy cơ gây độc cho gan.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy dịch chiết và hoạt chất trong lá cây thông tre lá dài (*Podocarpus neriifolius*) có khả năng ức chế vi khuẩn và nấm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu mới chỉ dừng ở mức thử nghiệm in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người để làm thuốc điều trị.
Tử thạch anh trong Đông y thực chất là khoáng vật fluorit có thành phần chính là canxi florua (CaF2), không phải đá thạch anh tím trang sức. Mặc dù y học cổ truyền ghi chép vị thuốc này giúp trấn kinh và làm ấm tử cung, các bằng chứng khoa học hiện đại hoàn toàn không ghi nhận những tác dụng điều trị này.
Cây thạch kiếm chứa nhiều flavonoid có hoạt tính chống oxy hóa và ức chế enzyme gây viêm COX-2 trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, dữ liệu này hoàn toàn chỉ ở mức tiền lâm sàng tế bào, chưa có bất kỳ thử nghiệm nào trên người chứng minh thạch kiếm có thể trị bệnh viêm khớp.
Chiết xuất thăng ma được nhiều phụ nữ lựa chọn để giảm bớt các cơn bốc hỏa tuổi mãn kinh. Dù các nghiên cứu ghi nhận hiệu quả tích cực của loài *Cimicifuga racemosa*, dữ liệu khoa học trên người của loài *Cimicifuga dahurica* vẫn còn rất hạn chế.
Chiết xuất vỏ thông biển tiêu chuẩn hóa chứa dồi dào chất chống oxy hóa, mang lại bằng chứng lâm sàng giúp cải thiện lưu thông vi mạch và giảm phù chân do suy tĩnh mạch. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại còn giới hạn bởi cỡ mẫu nhỏ và chỉ mang tính chất hỗ trợ điều trị.
Chiết xuất thăng ma từng bước cho thấy tiềm năng giảm tiêu xương ổ răng và làm dịu tổn thương nướu trong các bài thuốc phối hợp thử nghiệm trên động vật. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả đơn độc trên người, người bệnh không thể dùng thảo dược này thay thế điều trị nha khoa.
Chiết xuất từ lá thòng bong cho thấy khả năng hạ sưng đau, giảm phản ứng viêm và hạ sốt rõ rệt trên mô hình động vật thực nghiệm, mang tiềm năng hỗ trợ tương tự các chất ức chế chọn lọc COX-2 nhưng hiện vẫn chưa có dữ liệu lâm sàng trên cơ thể người.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy thương truật và hoạt chất atractylodin có khả năng kích thích nhu động ruột, tăng tốc độ làm rỗng dạ dày và giảm viêm. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới chỉ ghi nhận trên động vật thí nghiệm, đòi hỏi người dùng cần thận trọng và không tự ý lạm dụng thay cho điều trị y khoa.
