Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 92 trên 192
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc dùng dứa dại sắc nước uống để trị tiểu đường. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy các hợp chất tự nhiên mới chỉ bộc lộ tiềm năng ức chế enzyme tiêu hóa tinh bột trong phòng thí nghiệm; dữ liệu hiện có chưa đủ cơ sở chứng minh quả dứa dại thay thế được thuốc hạ đường huyết.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng trên chuột cho thấy dịch chiết dứa bà và hoạt chất saponin có khả năng kháng viêm, giảm phù nề và hạ cytokine viêm tương đương một số thuốc đối chuẩn. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu mới dừng lại ở động vật gặm nhấm, chưa từng thử nghiệm trên người nên người dân không được tự ý dùng làm thuốc.
Cây dọt sành được dân gian truyền tai là vị thuốc trị viêm gan hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại chỉ ghi nhận hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa trên động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh công dụng chữa viêm gan.
Nhiều người tin rằng ăn dứa giúp tan máu bầm và giảm sưng sau phẫu thuật. Thực tế, các nghiên cứu chứng minh hoạt chất bromelain chiết xuất có thể giảm phù nề và bầm tím, nhưng ăn dứa tươi không mang lại tác dụng tương đương do nồng độ enzyme rất thấp và dễ bị phân hủy trong dạ dày.
Dương hòe (*Robinia pseudoacacia*) và hoa hòe ta (*Styphnolobium japonicum*) là hai loài cây khác nhau. Hoa hòe ta chứa hàm lượng rutin và chất chống oxy hóa vượt trội, có tác dụng hỗ trợ mao mạch, trong khi dương hòe là cây ngoại lai xâm lấn, chưa có bằng chứng thay thế được hoa hòe dược liệu.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy bột dế mèn cung cấp chất xơ chitin hoạt động như một prebiotic, giúp tăng sinh lợi khuẩn đường ruột gấp 5,7 lần và hỗ trợ giảm viêm. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng hiện mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm quy mô nhỏ trên người khỏe mạnh.
Chiết xuất từ dền gai chứa nhiều flavonoid, polyphenol và terpenoid, đã được chứng minh có tác dụng kháng viêm, giảm đau và chống oxy hóa trên các mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở mức tiền lâm sàng, người dùng không nên xem dền gai là thuốc chữa bệnh thay thế y khoa.
Nhiều người mách nhau bôi mủ cây dầu lai có củ để làm xẹp mụn nhọt ngoài da. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính kháng khuẩn, làm lành vết thương mới chỉ được ghi nhận ở mức thử nghiệm tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để đảm bảo an toàn.
Chiết xuất lá dọt sành ghi nhận khả năng giảm phù chân và giảm u hạt viêm trên chuột thí nghiệm tương đương thuốc chuẩn indomethacin. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện tại mới dừng ở mức thử nghiệm động vật trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị hay độ an toàn.
Viên uống chiết xuất dương xỉ (*Polypodium leucotomos*) chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp giảm tổn thương tế bào do tia cực tím, nhưng không thể thay thế kem chống nắng bôi ngoài. Đây chỉ là giải pháp hỗ trợ toàn thân, khắc phục nhược điểm trôi kem, và cần phối hợp cùng các biện pháp che chắn thông thường.
Mẹo dân gian dùng dế dũi trị bí tiểu và sỏi thận hoàn toàn chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh tính hiệu quả và độ an toàn trên cơ thể người. Việc tự ý sử dụng loài côn trùng này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ dị ứng, nhiễm trùng mà còn có thể khiến bệnh nhân bỏ lỡ thời điểm cấp cứu ngoại khoa khi hệ tiết niệu bị tắc nghẽn nghiêm trọng.
Chiết xuất hạt dẻ ngựa chứa hoạt chất aescin đã được chứng minh lâm sàng giúp giảm tính thấm mao mạch, giảm phù nề và xoa dịu cảm giác đau nặng chân ở người suy tĩnh mạch nhẹ đến vừa. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ nên dùng ngắn hạn và cần thận trọng nguy cơ tương tác thuốc.
Nhiều người tin rằng dầu hạt Jatropha (cọc rào) giúp kháng khuẩn và nhanh liền sẹo, nhưng các bằng chứng thực nghiệm cho thấy dầu hạt đơn độc gần như không giúp ích cho vết thương. Hoạt tính kháng khuẩn thực tế chỉ được ghi nhận ở nhựa mủ và vỏ cây trong ống nghiệm, kèm theo nguy cơ gây bỏng rát da nếu dùng sai cách.
Dầu chiết xuất từ hạt cây mè lai (*Jatropha curcas*) chứa hợp chất phorbol ester mang độc tính cao, có khả năng gắn vào màng tế bào và kích hoạt enzyme protein kinase C. Dù không trực tiếp gây đột biến gen, phorbol ester hoạt động như chất thúc đẩy khối u mạnh mẽ, tuyệt đối không an toàn để ăn hay bôi ngoài da.
Chiết xuất rễ, lá và quả dưa leo dại bước đầu cho thấy hiệu quả hạ đường huyết và cải thiện mỡ máu đầy tiềm năng trong các nghiên cứu trên chuột cống và chuột nhắt. Tuy nhiên, bằng chứng y khoa hiện tại mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm động vật, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thuốc điều trị.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng uống dế đất giúp làm tan sỏi thận và trị bí tiểu. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định hoàn toàn chưa có nghiên cứu dược lý hay thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dế đất có tác dụng này; việc tự ý sử dụng còn tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc và nhiễm khuẩn.
Hạt dẻ Trùng Khánh nướng giữ được lượng polyphenol chống oxy hóa cao hơn so với luộc. Khi luộc, polyphenol dễ bị hòa tan và thất thoát theo nước. Phương pháp nướng dùng nhiệt khô giúp giữ lại các hợp chất thực vật tốt hơn, dù nhiệt độ quá cao hoặc nướng quá lâu vẫn gây suy giảm hoạt tính.
Dầu giun từng là phương thuốc tẩy ký sinh trùng phổ biến, nhưng y học hiện đại gần như đã loại bỏ hoàn toàn dược liệu này. Hoạt chất chính ascaridole có khoảng an toàn rất hẹp, gây độc ty thể và từng dẫn đến nhiều ca tử vong trên người, buộc ngành y tế phải thay thế bằng thuốc tổng hợp an toàn hơn.
Nhựa rái trắng (Dipterocarpus alatus) chứa nhiều sesquiterpene và triterpene có tiềm năng chống oxy hóa, kháng khuẩn vết thương và độc tế bào trong ống nghiệm. Dù vậy, y học hiện nay chưa có thử nghiệm lâm sàng hay liều dùng chuẩn hóa trên người; tự ý dùng nhựa thô đường uống tiềm ẩn nguy cơ tổn thương tế bào lành.
Chiết xuất rễ cây dầu lai có củ thể hiện khả năng ức chế chất trung gian gây viêm nitric oxide trong phòng thí nghiệm. Dù vậy, bằng chứng khoa học hiện mới dừng ở cấp độ ống nghiệm và ghi nhận nguy cơ độc tế bào cao, người dân tuyệt đối không tự ý dùng điều trị phù nề.
