Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 99 trên 192
Nhiều lời đồn cho rằng củ nần có thể hạ đường huyết nhanh chóng cho người bệnh tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên tế bào và động vật với nhiều loài chi củ mài khác nhau, hoàn toàn thiếu vắng thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Chiết xuất củ mài gừng chứa diosgenin được nghiên cứu với tiềm năng hạ mỡ máu và kháng viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay đa số mới dừng lại ở mô hình động vật và phòng thí nghiệm, đồng thời cảnh báo nguy cơ độc tính gan ở liều cao, chưa đủ cơ sở thay thế thuốc điều trị.
Củ dòm (*Stephania dielsiana*) và bình vôi (*Stephania glabra*) có thành phần hóa học khác nhau. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy alkaloid củ dòm có độc tính tế bào cao trong ống nghiệm, còn bình vôi thể hiện tác động hạ đường huyết và kháng khuẩn. Chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa mất ngủ trên người của hai loài này.
Củ nêm cho thấy khả năng làm giảm nồng độ cholesterol và đường huyết trong các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc chỉ định.
Củ khởi (kỷ tử) chứa hàm lượng zeaxanthin và chất chống oxy hóa dồi dào, có khả năng hỗ trợ cải thiện sắc tố điểm vàng và làm chậm tổn thương võng mạc. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm lâm sàng nhỏ, người dùng không nên xem đây là thần dược chữa cận thị hay thay thế điều trị y khoa.
Nước ép củ dền giàu nitrat vô cơ giúp hỗ trợ hạ huyết áp tâm thu trong vài giờ sau khi uống. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng khẳng định đây chỉ là hiệu quả ngắn hạn, không thay thế được thuốc điều trị và cần được sử dụng đúng cách trong chế độ ăn uống hàng ngày.
Chất nhầy polysacarit trong củ mài được chứng minh có khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày, kháng viêm và chống oxy hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học nổi bật hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật, chưa có đủ nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người.
Củ gấu tàu thường được đồn thổi như vị thuốc tự nhiên giúp "hạ mỡ máu", nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ dừng lại ở phân tích gen tổng hợp dầu và mô hình động vật nhiễm độc, hoàn toàn thiếu thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên trên người. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy vỏ và rễ cây cổ dải chứa các hợp chất pterocarpan có hoạt tính dọn dẹp gốc tự do trong thử nghiệm in vitro. Dù vậy, dữ liệu hiện tại chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người tin rằng củ chóc giúp giảm đau thần kinh và trị viêm khớp, nhưng khoa học hiện chưa có bằng chứng xác nhận điều này trên người. Dữ liệu thực nghiệm mới chỉ ghi nhận chiết xuất lá giảm đau cấp tính trên chuột, trong khi ăn củ tươi có nguy cơ gây phù nề đường thở dẫn đến suy hô hấp.
Nhiều lời đồn cho rằng củ dó đất giúp hạ nhanh đường huyết nhờ ức chế men tiêu hóa tinh bột. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học thực nghiệm cho thấy củ dó đất hiện chỉ được nghiên cứu ức chế enzyme liên quan đến sắc tố da, hoàn toàn chưa có dữ liệu chứng minh khả năng ức chế alpha-glucosidase hay hạ đường huyết.
Củ cải ngựa giải phóng allyl isothiocyanate cay nồng kích thích mạnh đầu mút thần kinh cảm giác, mang lại cảm giác thông mũi sảng khoái tức thì sau khi ăn. Tuy nhiên, hoạt chất này chỉ đánh lừa cảm giác và làm loãng dịch tạm thời, hoàn toàn không trị dứt điểm viêm xoang hay thay thế thuốc chữa bệnh.
Củ chóc (Typhonium trilobatum) là cây thuốc quen thuộc trong dân gian, thường được truyền miệng về công dụng tiêu đờm, giảm ho. Dù các chiết xuất từ cây ghi nhận khả năng kháng viêm và giảm đau trên động vật thí nghiệm, hiện vẫn chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả trị ho ở người. Đặc biệt, củ tươi chứa tinh thể canxi oxalat cực độc, có thể gây phù nề đường thở cấp tính đe dọa tính mạng.
Cây cổ bình từ lâu được dân gian dùng để tẩy giun sán, nhưng khoa học hiện đại chỉ mới ghi nhận hoạt tính kháng ký sinh trùng ở mức độ nhẹ trong các thử nghiệm ống nghiệm phân lập hợp chất. Chưa có nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh hiệu quả và độ an toàn của cây này trên cơ thể người.
Lá cốt khí muồng (Cassia occidentalis) từ lâu được lưu truyền trong dân gian để trị hắc lào, lở ngứa ngoài da. Các nghiên cứu bước đầu trong ống nghiệm và trên động vật xác nhận cây có hoạt tính ức chế vi nấm sợi, kháng khuẩn và giảm sưng viêm, song chưa có thử nghiệm lâm sàng điều trị bệnh da liễu trên người.
Củ súng chứa các hoạt chất tự nhiên có khả năng ức chế enzym alpha-glucosidase và hỗ trợ hạ đường huyết sau ăn trên mô hình động vật. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng, người bệnh đái tháo đường chỉ nên dùng như thực phẩm hỗ trợ và tuyệt đối không bỏ thuốc điều trị.
Uống trà cỏ xạ hương ấm thường được truyền tai như mẹo giảm ho tự nhiên, nhưng y khoa hiện đại chưa có bằng chứng cho thấy trà tự pha trị được ho. Hiệu quả giảm cơn ho cấp tính chỉ được ghi nhận ở các dạng dịch chiết chuẩn hóa của cỏ xạ hương kết hợp cùng thảo dược khác như thường xuân hay rễ hoa anh thảo.
Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất flavonoid từ chi Cổ giải (*Millettia*) có khả năng ức chế mạnh các yếu tố gây viêm như oxit nitric, iNOS và NF-kappaB. Tuy nhiên, bằng chứng mới chỉ dừng lại ở tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị.
Cỏ đuôi ngựa được quảng bá rộng rãi nhờ chứa lượng silica dồi dào giúp kích thích mọc tóc và cứng móng. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người về thảo dược này vẫn còn rất sơ bộ, chủ yếu mới dừng lại ở các nghiên cứu về silica thực vật phối hợp hoặc dạng bôi ngoài đa thành phần.
Củ cốt cắn chứa một số hợp chất thực vật và cho thấy tiềm năng kháng khuẩn, ức chế enzyme chuyển hóa trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về khả năng chống oxy hóa của loài dương xỉ này hiện vẫn rất hạn chế và chưa được thử nghiệm trên người.
