Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.666 bài, trang 63 trên 234
Ngộ độc phù dịch tễ do dầu hạt gai cua lẫn vào thực phẩm là tình trạng nhiễm độc nguy hiểm gây suy tim, phù chân và tổn thương đa cơ quan. Độc chất chính sanguinarine gây giãn và tăng tính thấm mao mạch diện rộng, có thể đe dọa tính mạng người dùng nếu không phát hiện kịp thời.
Chiết xuất từ lá và vỏ thân cây gièng gièng đã cho thấy tiềm năng hạ glucose máu, kích thích tiết insulin và cải thiện lipid máu trên các mô hình chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được nghiên cứu kiểm chứng lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng thảo dược thay thế thuốc điều trị.
Nhiều nghiên cứu xác nhận giảo cổ lam hỗ trợ giảm triglyceride và cholesterol toàn phần. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy hiệu quả hạ mỡ xấu LDL-C của thảo dược này kém hơn thuốc kê đơn tiêu chuẩn. Trà giảo cổ lam chỉ mang tính hỗ trợ lối sống, người bệnh không nên tự ý bỏ phác đồ y khoa.
Quan niệm uống nước quả dứa dại giúp hạ axit uric và chữa dứt bệnh gút hiện chưa có bằng chứng khoa học xác thực trên người bệnh. Dù một số hoạt chất tự nhiên có thể ức chế nhẹ enzym xanthine oxidase trong phòng thí nghiệm, người bệnh tuyệt đối không nên bỏ phác đồ điều trị y khoa để dùng thảo dược truyền miệng.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất cây gai có khả năng ức chế enzyme tiêu hóa carbohydrate và cải thiện dung nạp đường trên mô hình chuột. Dù vậy, các bằng chứng này hoàn toàn chưa được thử nghiệm trên người bệnh, người dân không nên tự ý dùng thảo mộc để thay thế thuốc điều trị.
Nghiên cứu GEM theo dõi hơn 3.000 người cao tuổi trong hơn 6 năm chứng minh Ginkgo biloba không giúp ngăn ngừa sa sút trí tuệ hay làm chậm suy giảm nhận thức. Việc lạm dụng thảo dược này với hy vọng phòng bệnh Alzheimer là không có căn cứ khoa học, người dùng cần tỉnh táo trước các quảng cáo.
Cây giam đẹp (kratom) thường được truyền tai như thảo dược giảm đau và tăng lực, nhưng nhiều báo cáo y khoa quốc tế ghi nhận nguy cơ tổn thương gan cấp tính. Tình trạng ứ mật, vàng da và suy gan có thể xuất hiện sau vài tuần sử dụng thường xuyên.
Ginkgo biloba thường được quảng bá giúp cải thiện tuần hoàn cho người đau cách hồi do tắc động mạch chi dưới. Tuy nhiên, các phân tích gộp uy tín cho thấy thảo dược này chỉ giúp người bệnh đi bộ xa thêm khoảng 33 đến 64,5 mét, một mức cải thiện rất khiêm tốn và chưa đủ ý nghĩa lâm sàng để thay thế các can thiệp y khoa.
Nước cốt dừa thơm ngon nhưng chứa hàm lượng chất béo bão hòa đáng kể, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chỉ số mỡ máu. Người có nguy cơ tim mạch không nên dùng thường xuyên, chỉ nên ăn lượng vừa phải để tạo hương vị và cần kiểm soát chặt chẽ chất béo trong tổng khẩu phần ăn.
Tầm gửi châu Âu chứa các protein lectin và peptide viscotoxin có hoạt tính hủy diệt tế bào cực mạnh. Tự ý thu hái lá và quả tươi để sắc uống hoặc ngâm rượu tại nhà tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp do không thể kiểm soát hàm lượng độc tố biến thiên theo từng loài cây chủ.
Dền đuôi chồn chứa hàm lượng oxalat cao, dao động từ 178 đến 278 mg/100 g. Người có tiền sử sỏi thận, đặc biệt là sỏi canxi oxalat, nên hạn chế loại rau này vì dư thừa oxalat từ chế độ ăn là yếu tố nguy cơ trực tiếp thúc đẩy tinh thể kết tụ và tái phát sỏi.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng chỉ ra dầu dừa làm tăng đáng kể nồng độ mỡ máu xấu (LDL-cholesterol) và mỡ máu tốt khi so với các loại dầu thực vật thông thường. Dù có tác động chuyển hóa tích cực hơn bơ động vật, dầu dừa không hỗ trợ giảm cân và cần được sử dụng tiết chế để tránh nguy cơ tim mạch.
Nhiều người truyền tai nhau mật dừa nước là chất tạo ngọt tự nhiên an toàn tuyệt đối cho người đái tháo đường. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện nay chủ yếu đến từ thử nghiệm dịch chiết trên động vật, chưa đủ dữ liệu lâm sàng khẳng định việc thay thế hoàn toàn đường mía.
Chiết xuất hạt dẻ ngựa có hiệu quả giảm đau và sưng phù tương đương vớ ép y khoa trong các thử nghiệm ngắn hạn. Tuy nhiên, bằng chứng y khoa hiện tại chưa đủ để thảo dược này thay thế hoàn toàn vớ ép. Người bệnh nên duy trì liệu pháp nén ép và lối sống khoa học dưới sự theo dõi của bác sĩ.
Dứa là loại quả thơm ngon nhưng người mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD) thường e ngại khi dùng. Dữ liệu y khoa cho thấy trào ngược liên quan mật thiết đến sự kích ứng từ dịch axit lên thực quản. Người đang viêm loét thực quản, có triệu chứng ợ chua hoặc buồn nôn dai dẳng cần thận trọng khi sử dụng nước dứa.
Người bị sỏi thận, đặc biệt là sỏi canxi oxalat, nên thận trọng khi ăn dền cơm. Dù phần lớn oxalat trong chi dền là dạng không tan, quá trình nấu chín có thể làm gia tăng tỷ lệ oxalat hòa tan dễ hấp thu vào máu. Ăn lượng vừa phải và hạn chế uống nước luộc là giải pháp an toàn.
Lớp phấn trắng bám trên quả dứa dại chứa hàm lượng lớn tinh thể canxi oxalat sắc nhọn. Nếu sơ chế không đúng cách, các tinh thể này sẽ cọ xát gây viêm loét niêm mạc ruột, đồng thời hấp thu vào máu làm kết tủa ống thận, dẫn đến tổn thương thận cấp tính và suy giảm chức năng bài tiết.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước quả dứa dại giúp làm tan và tống sỏi thận ra ngoài. Tuy nhiên, y học hiện đại đến nay chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dứa dại trị được sỏi thận trên người; các dữ liệu khoa học mới chỉ ghi nhận hoạt tính sinh học ở mức tế bào, động vật hoặc dinh dưỡng cơ bản.
Dền gai và các loài thuộc chi dền chứa lượng oxalate tương đối cao nhưng phần lớn ở dạng không tan, đi kèm nhiều canxi và magiê. Người có tiền sử sỏi thận canxi oxalat hoặc nồng độ oxalate niệu cao cần thận trọng và chế biến đúng cách để giảm nguy cơ lắng đọng sỏi.
Mật dứa bà có chỉ số đường huyết thấp (10-27) ít làm tăng đường huyết đột ngột, nhưng chứa tới 90% đường fructose. Người đái tháo đường không nên lạm dụng thay thế hoàn toàn đường ăn, vì lượng fructose cao có thể gây tích tụ mỡ gan và làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin.
